مراقبت از پوست در این سالها کار پیچیدهای نیست. پوست با بالا رفتن سن چربی و عرق کمتری میسازد و نازکتر میشود؛ برای همین زودتر خشک میشود و آسانتر آسیب میبیند. با چند عادت ساده میتوانید آن را سالمتر نگه دارید و تغییرهایی را که باید پزشک ببیند، زود پیدا کنید. اگر میخواهید بدانید خودِ پوست چه تغییری میکند و چرا، مطلب تغییرات پوست در سالمندی را بخوانید.
خشکی و خارش پوست
بسیاری از افراد در این سن جاهایی از پوستشان خشک میشود؛ بیشتر در ساق پا، آرنج و ساعد. پوستِ خشک ممکن است بخارد و زبر و پوستهپوسته شود. جدا از تغییرهای سن، اینها هم پوست را خشک و زبر میکند:
- کم نوشیدن آب
- زیاد ماندن زیر آفتاب
- هوای خشک
- سیگار کشیدن
حمام و دوش داغ و زیادهروی در صابون، ضدعرق و عطر هم خشکی پوست را بدتر میکند.
این کارها به خشکی و خارش پوست کمک میکند:
- هر روز مرطوبکننده بزنید؛ لوسیون، کرم یا پماد. مرطوبکنندهٔ بدون عطر بهتر است.
- با آب ولرم، نه داغ، و صابون ملایم حمام کنید و زیاد زیر دوش نمانید.
- روغن حمام به آب وان یا کف حمام نریزید؛ کف را لیز میکند و خطر زمین خوردن را بالا میبرد.
- اگر هوای خانه خشک است، دستگاه رطوبتساز (دستگاهی که رطوبت اتاق را بیشتر میکند) میتواند کمک کند.
- جایی را که میخارد نخارانید؛ آرام روی آن ضربه بزنید یا حولهٔ نمدارِ خنک رویش بگذارید. ناخنها را کوتاه، صاف و تمیز نگه دارید.
- لباس نخی و گشاد بپوشید. لباس تنگ، پشمی یا از الیاف مصنوعی خارش را بیشتر میکند.
- به اندازهٔ کافی مایعات بنوشید، مگر اینکه پزشک مایعات را برایتان محدود کرده باشد (نارسایی قلب یا کلیه).
خارش پوست بیشتر وقتها نشانهٔ چیز مهمی نیست. ولی گاهی، هرچند کمتر، از بیماری تیروئید، کبد یا کلیه است. اگر پوستتان خیلی خشک است و میخارد، یا خارش با این کارها بهتر نمیشود، آن را با پزشک در میان بگذارید.
کرمهای کورتوندار را فقط با نسخهٔ پزشک بزنید
کرمها و پمادهای کورتوندار (استروئیدی)، مانند بتامتازون، دارو هستند و برای التهاب و خارشِ برخی بیماریهای پوستی تجویز میشوند. در خانهٔ خیلی از ما یک لولهٔ نیمهتمام از این کرمها پیدا میشود و وسوسه میشویم برای هر خارش یا لکهای از آن بزنیم. بهتر است این کار را نکنید:
- کرم استروئیدی را فقط وقتی بزنید که پزشک برای خودتان تجویز کرده است؛ از داروی کس دیگری استفاده نکنید.
- آن را همانطور و همانقدر که پزشک گفته است به کار ببرید؛ اینطور احتمال عوارض کم میشود.
- روی صورت فقط وقتی بزنید که پزشک گفته باشد.
- استفادهٔ درازمدت میتواند پوست را نازکتر کند یا ترک پوستی بیاورد. احتمال عوارض وقتی بیشتر است که کرم را مدت زیادی روی سطح بزرگی از پوست یا روی جاهای حساس مانند صورت بزنید.
- این کرمها برای هر ناراحتی پوستی مناسب نیستند و بعضی را، مانند آکنه و روزاسه (سرخی پایدار صورت)، بهتر نمیکنند.
به فراوردههای «ضدچروک» و «جوانکننده» با تردید نگاه کنید
بسیاری از فراوردههایی که ادعا میکنند چینوچروک را کم میکنند فراوردهٔ آرایشی به شمار میآیند، نه دارو؛ یعنی لازم نبوده است اثرشان روی انسان آزمایش شود. برخی از آنها ممکن است فلزهای سنگین مانند جیوه و سرب داشته باشند که برای سلامت خطرناک است. پیش از خرید، از متخصص پوست یا پزشک خودتان بپرسید چه فراوردهای برای شما ایمن و سودمند است.
محافظت از پوست در برابر آفتاب
آفتاب از عاملهای اصلی تغییر پوست در گذر سالهاست: پرتو فرابنفش آن به سلولهای پوست آسیب میزند و این آسیب روی هم جمع میشود و به چینوچروک، لکه و گاهی سرطان پوست میانجامد. بیرون رفتن و فعالیت در هوای آزاد برای تن و روان سودمند است؛ فقط کافی است این چند نکته را رعایت کنید:
- ساعتهای اوج آفتاب را در سایه بگذرانید. پرتو خورشید از دو ساعت پیش از ظهر تا دو ساعت پس از آن از همیشه قویتر است؛ در تابستان بکوشید از حدود ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر زیر آفتاب نمانید. صبح زود و عصر زمان بهتری برای پیادهروی و خرید است. هوای ابری فریبتان ندهد؛ پرتو فرابنفش از ابر میگذرد. سایهٔ درخت و چتر هم محافظت کامل نمیدهد، چون پرتو از آب، شن، برف و دیوار سفید بازمیتابد.
- لباس پوشیده بپوشید. لباس بهترین محافظ در برابر آفتاب است: پیراهن آستینبلندِ گشاد و سبک، شلوار یا دامن بلند، و کلاه لبهپهن که بر چشمها، گوشها، صورت و پشت گردن سایه بیندازد. پارچهٔ بافتریز پرتو کمتری از خود عبور میدهد.
- عینک آفتابی بزنید. عینکی انتخاب کنید که ۹۹ تا ۱۰۰ درصد پرتو فرابنفش را بگیرد. از رنگ و تیرگی شیشه یا قیمت عینک نمیشود این را فهمید؛ از فروشنده بپرسید.
- به جاهایی که لباس نمیپوشاند ضدآفتاب بزنید. ضدآفتابِ «طیف گسترده» (که جلوی هر دو نوع پرتو فرابنفش را میگیرد) با ضریب محافظت (اسپیاف) دستکم ۳۰ انتخاب کنید. آن را ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیش از بیرون رفتن، به مقدار کافی و یکدست بزنید و گوشها، بینی، پیشانی و گردن را فراموش نکنید. هر دو ساعت، و پس از عرق کردن، شنا یا خشک کردن پوست با حوله، دوباره بزنید.
- ضدآفتاب را بهانهٔ بیشتر ماندن زیر آفتاب نکنید. ضدآفتاب همهٔ پرتو را نمیگیرد و جای سایه و لباس را پر نمیکند.
- پوستتان را برنزه نکنید. از لامپ و تخت برنزهکننده (سولاریوم) استفاده نکنید؛ پیوند این دستگاهها با سرطان پوست روشن است.
برخی داروها پوست را به آفتاب حساستر میکنند؛ از جمله بعضی آنتیبیوتیکها، برخی داروهای سرطان، مسکنهای ضدالتهاب و داروهای ادرارآور. از پزشک یا داروساز بپرسید آیا داروهای شما چنین اثری دارند. دارویتان را به این دلیل سرِ خود قطع نکنید.
ماهی یک بار پوستتان را وارسی کنید
سرطان پوست شایع است و در هر رنگ پوستی پیش میآید؛ خطر آن با بالا رفتن سن و در کسانی که پوست روشن و پر از ککومک دارند بیشتر است. دو نوع شایع آن، سرطان سلول پایهای و سرطان سلول سنگفرشی، آهسته رشد میکنند و اگر زود پیدا شوند معمولاً درمان میشوند. ملانوم کمیابتر ولی خطرناکتر است، چون میتواند به اندامهای دیگر برسد. برای همین زود دیدنِ تغییرها اهمیت دارد.
ماهی یک بار همهٔ پوستتان را نگاه کنید. برای جاهایی که نمیبینید از آینه کمک بگیرید یا از همسر یا یکی از نزدیکان بخواهید نگاه کند. سرطان پوست کمتر درد دارد؛ پس دنبال تغییر بگردید، نه درد:
- برآمدگی یا لکهٔ تازه
- زخمی که خوب نمیشود
- خالی که خون میآید
در خالها دنبال چه بگردید؟
خال معمولی بیشتر وقتها گرد، یکرنگ و کوچک است و با گذشت زمان عوض نمیشود. این پنج نشانه در خال، ماهگرفتگی یا هر جای دیگر پوست میتواند نشانهٔ زودهنگام ملانوم باشد (قاعدهٔ «ABCDE»):
- نامتقارن بودن: یک نیمهٔ آن شبیه نیمهٔ دیگر نیست.
- لبهٔ نامنظم: کنارههایش ناصاف و دندانهدار است.
- رنگ: رنگش عوض شده یا بیش از یک رنگ دارد.
- اندازه: از پاککنِ تهِ مداد بزرگتر است (پهنای بیش از حدود ۶ میلیمتر).
- تغییر: اندازه، شکل، رنگ یا سطح آن عوض میشود، میخارد، دردناک میشود یا خون میآید.
اگر هر کدام از این نشانهها را دیدید، زود نزد پزشک بروید تا علتش روشن شود. دیدن این نشانهها به معنای قطعیِ سرطان نیست؛ پزشک با معاینه علتش را پیدا میکند. اگر پیشتر سرطان پوست داشتهاید، معاینهٔ منظم پوست نزد پزشک هم مهم است.
لکههای سنی (لکههای صاف و قهوهای در جاهای آفتابخورده) و زائدههای پوستی (برآمدگیهای کوچکِ همرنگ پوست) بیخطرند. دربارهٔ آنها در مطلب لکههای سنی پوست بیشتر بخوانید.
اگر از پدر، مادر یا همسرتان مراقبت میکنید
- هنگام کمک در حمام، صابون ملایم و سپس مرطوبکننده به کار ببرید تا پوست تحریک و خشک نشود.
- لای چینهای پوست را خوب خشک کنید و ببینید قرمزی یا دانهای پیدا نشده باشد.
- اگر بیاختیاری ادرار یا مدفوع دارد، دربارهٔ پماد محافظ برای پوستِ دور مقعد و ناحیهٔ تناسلی از پزشک یا پرستار بپرسید.
- برای اینکه پوست ساییده نشود، لوسیون یا پماد بزنید و لباسی انتخاب کنید که اندازهاش باشد.
- ماندنِ طولانی در یک حالت، نشسته یا خوابیده، میتواند به زخم بستر (زخم فشاری) بینجامد. وضعیت بدن او را زودبهزود عوض کنید و زیر بدنش تشک یا بالشتک محافظ بگذارید. اگر قرمزی یا زخمی دیدید، زود از پزشکش بپرسید چه باید کرد. در مطلب زخم بستر بیشتر بخوانید.
