سالمندی فصل پختگی و آرامش است؛ دورانی که آدمی با نگاهی ژرف به زندگی، به حاصل سال‌ها تلاش و تجربه می‌نگرد. ولی در پس این آرامش، تغییرهایی آهسته و تدریجی در بدن پیش می‌آید که گاهی خاموش‌اند و بی‌آنکه بدانیم، ما را با پیامدهایی عمیق روبه‌رو می‌کنند. یکی از این تغییرهای مهم ولی پنهان، ضعف گردش خون است. این اختلال شاید ساده به نظر برسد، ولی ممکن است پیامدهایی مانند سکته، زوال حافظه و پایین آمدن کیفیت زندگی در پی داشته باشد.

خبر خوب این است که با رعایت چند نکتهٔ ساده، مانند پیاده‌روی روزانه، تغذیهٔ سالم، کنترل بیماری‌ها، ترک سیگار و ماساژ درمانی، می‌توان گردش خون را تقویت کرد.

گردش خون سالم یعنی ذهنی هوشیارتر، بدنی پرانرژی‌تر و زندگی‌ای باکیفیت‌تر.

گردش خون چه کاری می‌کند؟

خون پیام‌رسان زندگی است. با هر تپش قلب، سیلی از اکسیژن، مواد مغذی، هورمون‌ها و سلول‌های ایمنی به‌سوی تک‌تک سلول‌های بدن می‌رود و در برگشت، سم‌ها و مواد زائد را از آن‌ها می‌برد. همین رود بی‌وقفه است که ما را زنده، فعال و سالم نگه می‌دارد. هرگاه این رود کند شود، بند بیاید یا از توان بیفتد، بدن دچار بی‌قراری، ضعف و اختلال می‌شود؛ به‌ویژه در سالمندی که بدن به مراقبت بیشتری نیاز دارد.

تصویر سه‌بعدی قلب و رگ‌های خونی در بدن

چرا گردش خون در این سال‌ها ضعیف می‌شود؟

با بالا رفتن سن، دستگاه قلب و رگ‌ها دیگر توان و چالاکی گذشته را ندارد. چند دلیل دست به دست هم می‌دهند تا جریان خون در بدن کند و با اختلال همراه شود:

  • سخت شدن دیوارهٔ رگ‌ها (آترواسکلروز): با گذشت زمان، چربی‌ها، کلسیم و مواد زائد در دیوارهٔ رگ‌ها رسوب می‌کنند. این رسوب‌ها هم انعطاف رگ‌ها را کم می‌کنند و هم راه عبور خون را باریک می‌کنند.
  • کم شدن تحرک و فعالیت بدنی: بسیاری در این سال‌ها به دلیل‌های گوناگون، از جمله درد مفصل‌ها، بیماری‌های مزمن یا احساس خستگی، فعالیت بدنی‌شان را کم می‌کنند. این کم‌تحرکی یکی از مهم‌ترین عامل‌های کند شدن جریان خون است.
  • بیماری‌های مزمن قلبی، دیابت و فشار خون: این بیماری‌ها که در سالمندان بسیار شایع‌اند، مستقیم بر رگ‌ها و قلب اثر می‌گذارند و خون‌رسانی را مختل می‌کنند.
  • تغذیهٔ ناکافی یا نامتعادل: کمبود برخی ریزمغذی‌ها، مانند آهن، اسید فولیک و ویتامین‌های گروه ب، می‌تواند به کم‌خونی و ضعف کلی در خون‌رسانی بینجامد.
  • کم شدن قدرت انقباض قلب: عضلهٔ قلب با بالا رفتن سن ممکن است توانش را برای پمپ کردنِ مؤثر خون از دست بدهد. نتیجهٔ آن کم شدن فشار و سرعت جریان خون است.

نشانه‌های ضعف گردش خون

تشخیص زودهنگام ضعف گردش خون در پیشگیری از عوارض شدیدتر آن نقش کلیدی دارد. برخی از نشانه‌های شایع این‌هاست:

  • سردی دست‌ها و پاها: یکی از نخستین نشانه‌های کم شدن جریان خون، احساس سرما در دست‌ها و پاهاست، حتی وقتی هوا گرم است.
  • بی‌حسی، گزگز یا کرختی: کم شدن خون‌رسانی به عصب‌ها می‌تواند دست‌ها و پاها را بی‌حس کند یا به سوزن‌سوزن شدن آن‌ها بینجامد.
  • رنگ‌پریدگی یا کبودی پوست: به‌ویژه در انگشت‌ها، لب‌ها و گونه‌ها.
  • خستگی زودرس و ضعف عمومی: بدن برای ساختن انرژی به اکسیژن نیاز دارد و کم شدن آن توان بدنی را پایین می‌آورد.
  • زخم‌های مزمن که دیر ترمیم می‌شوند: در پاها یا جاهایی که گردش خون ضعیف است، حتی یک خراش ساده ممکن است دیر خوب شود یا عفونت کند.
  • سرگیجه و کم شدن تمرکز و حافظه: نرسیدن خون کافی به مغز می‌تواند بر کارکرد شناختی (توان فکر کردن و به یاد آوردن) اثر بگذارد و حتی زمینه‌ساز زوال عقل شود.
زن جوان در حال کمک به مرد سالمند عصابه‌دست که روی زمین افتاده

اگر به آن توجه نشود چه پیامدهایی دارد؟

ضعف گردش خون اگر نادیده گرفته شود، می‌تواند پیامدهای جدی‌تری داشته باشد:

  • بیشتر شدن خطر سکتهٔ مغزی و قلبی
  • کم شدن سلامت پوست و اندام‌ها
  • بیشتر شدن خطر زخم‌های فشاری و دیابتی
  • آسیب به کلیه‌ها و کم شدن کارکرد آن‌ها
  • شدیدتر شدن اختلال‌های حافظه و تمرکز در سالمندان

چطور گردش خون را بهتر کنیم؟

خبر خوب این است که حتی در سن بالا هم می‌توان گردش خون را بهتر کرد و جلوی بسیاری از این عوارض را گرفت:

  • پیاده‌روی روزانه و فعالیت منظم: حتی یک پیاده‌روی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای در روز می‌تواند جریان خون را تقویت کند و قلب را فعال نگه دارد.
  • ماساژ درمانی و حمام آب گرم: ماساژ ملایم عضله‌ها و حمام کردن با آب ولرم، رگ‌ها را باز و جریان خون را بیشتر می‌کند.
  • برنامهٔ غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان، آهن و اسیدهای چرب مفید: مانند خوردن میوه‌ها، سبزی‌ها، ماهی، مغزها و روغن زیتون.
  • ترک سیگار و پرهیز از الکل: این مواد رگ‌ها را تنگ و خون‌رسانی را مختل می‌کنند.
  • مصرف منظم داروهای تجویزشده و ویزیت‌های دوره‌ای: نظارت منظم پزشک می‌تواند جلوی وخیم شدن وضع را بگیرد.
  • جوراب فشاری در صورت نیاز: این جوراب‌ها به بهتر شدن جریان خون در پاها کمک می‌کنند و باید طبق تجویز پزشک به کار بروند.
پاهای یک فرد با رگ‌های برجسته و پوست چروکیده

مراقبت از گردش خون، مراقبت از زندگی است

گردش خون، مانند رودی زنده و جاری، نشانهٔ زندگی در ماست. هر اختلالی در این رود می‌تواند اثرهای ژرفی بر تن و روان آدمی بگذارد، به‌ویژه در سالمندی. ولی همان‌طور که می‌توان با تدبیر رودها را پاک و زنده نگه داشت، می‌توان با آگاهی و توجه جریان خون بدن را هم حفظ و تقویت کرد.

ما در بنیاد فرهنگ سالمندی بر آنیم که با گسترش دانش عمومی و آگاه کردن خانواده‌ها و جامعه، راه‌هایی برای بهتر زیستن در سالمندی فراهم کنیم. بیایید با هم برای سلامت این دوران ارزشمند گامی روشن برداریم.

زوج سالمند در حال دویدن و ورزش در طبیعت
اینفوگرافیک مواد غذایی مفید برای گردش خون پاها