با بالا رفتن سن، بدن کندتر از گذشته خود را با تغییر ناگهانی دما سازگار میکند. بیماریهای مزمن و برخی داروهای تجویزی هم ممکن است بر تنظیم دمای بدن یا عرق کردن اثر بگذارند. برای همین در سالمندی گرما زودتر به بدن فشار میآورد. اگر نشانهها را بشناسید، میتوانید زود دست به کار شوید.
خستگی گرمایی و گرمازدگی شدید چه فرقی دارند؟
در فارسی به هر دو حالت «گرمازدگی» میگویند، ولی این دو با هم فرق دارند:
- خستگی گرمایی هشداری است که بدن دیگر نمیتواند خود را خنک نگه دارد. ممکن است پس از چند روز هوای گرم و نرسیدن مایعات کافی به بدن پیش بیاید. اگر به آن رسیدگی نشود، ممکن است به گرمازدگی شدید برسد.
- گرمازدگی شدید (ضربهٔ گرمایی) فوریت پزشکی است و جان را تهدید میکند. در این حالت دمای بدن ممکن است در چند دقیقه بسیار بالا برود.
نشانههای خستگی گرمایی
- خستگی یا ضعف
- سرگیجه
- سردرد
- حالت تهوع یا استفراغ
- عرق زیاد، با پوست رنگپریده، سرد و نمناک
- گرفتگی عضلهها
- نبض تند و ضعیف
- تشنگی زیاد
- زودرنجی و بیحوصلگی
- غش کردن
دمای بدن ممکن است طبیعی بماند یا بالا برود.
برای خستگی گرمایی چه کنیم؟
- به جای خنک بروید، یا کسی را که حالش بد شده به جای خنک ببرید.
- لباسهای اضافه را درآورید و لباس را آزاد کنید.
- آب بنوشید. نوشیدنی ورزشی یا محلول خوراکی جبران آب و نمک (اوآراس) هم نمک ازدسترفته را جبران میکند.
- پوست را خنک کنید: با آب خنک خیس کنید و باد بزنید، پارچهٔ خنک و خیس روی بدن بگذارید یا حمام خنک بگیرید. کیسهٔ یخِ پیچیده در پارچه را هم میشود زیر بغل یا روی گردن گذاشت.
- کنار او بمانید. معمولاً در حدود ۳۰ دقیقه حالش بهتر میشود.
اگر نارسایی قلب یا کلیه دارید یا رژیم کمنمک دارید، از پیش با پزشک دربارهٔ مقدار مایعات و نوشیدنیهای نمکدار در هوای گرم مشورت کنید.
اگر استفراغ میکند یا نشانهها بدتر میشود، فوراً کمک پزشکی بگیرید. اگر پس از ۳۰ دقیقه خنک شدن و استراحت هنوز حالش خوب نیست، با ۱۱۵ تماس بگیرید.
نشانههای گرمازدگی شدید
اگر یکی از این نشانهها را دیدید، باید فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید:
- دمای بدن بسیار بالا (۳۹٫۴ درجهٔ سانتیگراد یا بیشتر)
- پوست داغ و سرخ، که ممکن است خشک یا نمناک باشد
- عرق نکردن با اینکه هوا گرم است
- نبض تند یا نفسهای تند
- گیجی، رفتار غیرعادی یا بههم خوردن تعادل
- تشنج
- غش کردن یا از هوش رفتن
سردرد، سرگیجه و حالت تهوع هم ممکن است همراه این نشانهها باشد.
منتظر عدد دماسنج نمانید. دماسنج زیر بغل ممکن است دما را کمتر از دمای واقعی بدن نشان بدهد؛ گیجی و تغییر رفتار از عدد مهمتر است.
تا رسیدن اورژانس چه کنیم؟
- او را به جای خنکتر ببرید؛ به سایه یا داخل ساختمان.
- بدنش را خنک کنید: پارچهٔ خنک و خیس یا ملافهٔ خیس رویش بگذارید، با اسفنج و آب خنک بدنش را خیس کنید و بادش بزنید. حمام یا دوش خنک هم کمک میکند.
- قرص تببر ندهید. استامینوفن یا آسپرین در گرمازدگی اثری ندارد و ممکن است زیان هم داشته باشد.
- بدن را با الکل خنک نکنید و الکل روی پوست نمالید.
- اگر گیج، خوابآلود یا بیهوش است، یا استفراغ میکند، چیزی برای نوشیدن به او ندهید.
- اگر از هوش رفت، او را به پهلو بخوابانید (وضعیت بهبود) و به اورژانس خبر بدهید.
- تنفس و نبضش را زیر نظر داشته باشید. اگر نفس نمیکشد، طبق راهنمایی کارشناس ۱۱۵ احیای قلبیریوی را شروع کنید؛ تماس را قطع نکنید تا کارشناس گامبهگام بگوید چه کنید.
حالتهای سبکتر گرما
- گرفتگی عضله در گرما: درد یا گرفتگی عضلههای شکم، بازو یا پا که ممکن است پس از کار سخت یا ورزش سنگین پیش بیاید. فعالیت را کنار بگذارید، در سایه یا جای خنک استراحت کنید و آب یا نوشیدنی ورزشی بنوشید. تا گرفتگی برطرف نشده فعالیت را از سر نگیرید. اگر گرفتگی بیش از یک ساعت طول کشید، یا برنامهٔ غذایی کمنمک یا بیماری قلبی دارید، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
- سرگیجهٔ ناگهانی در گرما: ممکن است هنگام فعالیت در هوای گرم پیش بیاید. اگر به هوای گرم عادت ندارید یا برخی داروهای قلب (از دستهٔ بتابلاکرها) را مصرف میکنید، احتمالش بیشتر است. در جای خنک استراحت کنید، پاها را بالا بگذارید و آب بنوشید.
- ورم مچ و پا: پاها را بالا بگذارید تا ورم کم شود. اگر زود بهتر نشد، با پزشکتان صحبت کنید.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
اینها خطر بیماری ناشی از گرما را در سالمندی بیشتر میکنند:
- بیماری قلب و رگها، ریه یا کلیه
- هر بیماریای که بدن را ضعیف کند یا تب بیاورد
- داروهای ادرارآور، آرامبخش و برخی داروهای قلب و فشار خون، و مصرف چند دارو با هم
- کم شدن آب بدن
- زندگی در خانهای که کولر یا پنکه ندارد
- چاقی، اضافهوزن یا کموزنی
- نوشیدن الکل
- تنها زندگی کردن
از پزشکتان بپرسید آیا هیچیک از داروهایتان شما را در برابر گرما آسیبپذیرتر میکند.
چطور پیشگیری کنیم؟
- در گرمترین ساعتهای روز، از حدود ۱۱ صبح تا ۴ بعدازظهر، تا میشود بیرون نروید و کار سنگین نکنید.
- اگر سالمندی در خانواده یا همسایگیتان تنها زندگی میکند، در روزهای گرم هر روز به او سر بزنید.
- برای قطع برق آماده باشید: از پیش بدانید اگر کولر یا پنکه خاموش شد، به کدام جای خنک میتوانید بروید.
راههای دیگر پیشگیری را در مطلب مراقبت از سالمندان در هوای گرم بخوانید.
