چند دهه پیش، بیشتر مردم در خانهٔ خودشان از دنیا می‌رفتند، ولی پیشرفت‌های پزشکی این را تغییر داده است. امروز بیشتر مردم پایان عمر را در بیمارستان یا سرای سالمندان می‌گذرانند. برخی برای درمان به بیمارستان می‌روند. برخی هم ممکن است از پیش در سرای سالمندان زندگی می‌کرده‌اند.

برای مردن جای مناسبی وجود ندارد. جایی که می‌میریم هم همیشه آن نیست که خودمان تصمیم گرفته باشیم. ولی اگر انتخابی در کار باشد، باید هزینه‌هایش را پذیرفت؛ چه سختی و فشاری که بر خانواده می‌آید و چه هزینهٔ مالی.

مراقبت پایان زندگی در بیمارستان

داستان عمران

عمران ۶۴ ساله است، در خانه زندگی می‌کند و سابقهٔ نارسایی احتقانی قلب دارد. او تصمیم گرفته است که برای ادامهٔ زندگی‌اش هر کار لازمی که از نظر پزشکی شدنی است برایش انجام شود. نزدیکان عمران هم با این موافق‌اند. یک شب عمران با درد قفسهٔ سینه از خواب بیدار می‌شود و او را به بیمارستان می‌برند؛ جایی که پزشکان و پرستاران شبانه‌روز در دسترس‌اند.

بیمارستان‌ها همه‌گونه درمان لازم، از آزمایش‌ها تا مراقبت‌های پزشکی دیگر، را در اختیار می‌گذارند. اگر قلب عمران همچنان مشکل داشته باشد، می‌تواند در بخش مراقبت‌های ویژه (آی‌سی‌یو) یا بخش مراقبت‌های ویژهٔ قلب (سی‌سی‌یو) بستری شود.

در بیمارستان متخصصانی هستند که می‌دانند برای کسی که در حال مرگ است چه باید کرد. این بسیار اطمینان‌بخش است. افزون بر گروه مراقبت معمول، برخی بیمارستان‌ها ممکن است گروه مراقبت تسکینی هم داشته باشند. این گروه می‌تواند در ادارهٔ نشانه‌های آزاردهنده و در تصمیم‌های پزشکی برای بیمارانی که ممکن است در پایان زندگی باشند یاری کند.

اگر پزشک بخواهد او را به بخش مراقبت‌های ویژه ببرد، چه انتظاری داشته باشیم؟

آی‌سی‌یو و سی‌سی‌یو هر دو از بخش‌های مراقبت ویژه‌اند. این بخش‌ها جاهایی از بیمارستان‌اند که در آن‌ها بیمارانی که بیماری جدی دارند از کارکنانی با آموزش ویژه بهره می‌برند؛ کارکنانی که به تجهیزات پیشرفته دسترسی سریع دارند. کادر پزشکی این بخش‌ها از شمار کمی بیمار، از نزدیک مراقبت می‌کنند. پزشکانی که در این بخش‌ها کار می‌کنند متخصصانی حرفه‌ای‌اند.

بیماران در آی‌سی‌یو یا سی‌سی‌یو اغلب به نمایشگرهایی (مانیتور) وصل‌اند که تنفس، ضربان قلب، نبض، فشار خون و اکسیژن را بررسی می‌کنند. ممکن است داروها، مایعات یا مواد غذایی از راه لوله‌ای داخل وریدی (داخل رگ) برسد. لولهٔ دیگری به نام کاتتر فولی ممکن است ادرار را از بدن بیرون ببرد. ممکن است تغذیه از راه لوله‌ای در بینی یا معده انجام شود. ممکن است لوله‌ای برای تنفس به دستگاه تنفس وصل شود تا به نفس کشیدن کمک کند.

این تکیه‌گاه‌های بیرونی برای مدت کوتاهی به کار می‌روند و اغلب، تا وقتی بدن بهبود می‌یابد، کارکرد آن را نگه می‌دارند. ولی گاهی، حتی با مراقبت‌های فشرده، بدن نمی‌تواند بهبود یابد و اندام‌ها کم‌کم از بین می‌روند. وقتی چنین شود، متأسفانه مرگ نزدیک است.

در این حالت، گروه درمان ممکن است دربارهٔ نیاز به ادامهٔ مراقبت‌های فشرده با خانواده، و اگر بیمار هوشیار باشد با خود او، صحبت کند و نظرشان را بخواهد.

مراقبت پایان زندگی در سرای سالمندان

بسیاری از افراد در سال‌های پایانی عمر در سرای سالمندان زندگی می‌کنند. در سرای سالمندان همیشه کارکنان و پرستارانی حضور دارند. برخلاف بیمارستان، پزشک همهٔ وقت آنجا نیست، ولی حتماً با تلفن در دسترس است. برنامهٔ مراقبت پایان زندگی را می‌شود از پیش تنظیم کرد، تا وقتی زمان مرگ فرا رسید بتوان کارها را بدون نیاز به مشورت با پزشک انجام داد.

اگر کسی مدتی در سرای سالمندان زندگی کرده باشد، احتمالاً کارکنان و خانواده با هم آشنایند. این می‌تواند سبب شود مراقبت در آنجا، در مقایسه با بیمارستان، شخصی‌تر حس شود. افزون بر این، اگر او از پیش عضو آسایشگاه بوده باشد، گروه آسایشگاه در دسترس خواهد بود تا در مراقبت پایان زندگی به کارکنان مرکز پرستاری کمک کند.

مانند بیمارستان، حریم خصوصی در سرای سالمندان هم ممکن است دشواری پیش بیاورد. می‌توانید بپرسید آیا ترتیبی هست که اگر لازم شد، خانوادهٔ شما بتواند تنها باشد.

مراقبت پایان زندگی در خانه

خانه احتمالاً برای کسی که به مراقبت پایان عمر نیاز دارد آشناترین محیط است. خانواده و دوستان می‌توانند آزادانه بیایند و بروند. مراقبت در خانه می‌تواند برای خانواده و دوستان کار بزرگی باشد؛ از نظر جسمی، عاطفی و مالی. معمولاً این مراقبت به پرستار نیاز ندارد و کمک‌پرستاران، یا خانواده و دوستانی که آموزش پزشکی ندیده‌اند، می‌توانند آن را انجام دهند.

برای اینکه خدمات آسایش در خانه در دسترستان باشد، باید خودتان ترتیب کارها را بدهید (انتخاب مراقب احتمالی) و تجهیزات ویژه‌ای مانند تخت بیمارستانی یا تشک مناسب تخت را فراهم کنید. بیمهٔ درمانی ممکن است برخی از این خدمات یا تجهیزات را پوشش دهد، آن هم فقط با تأیید پزشک. حتماً پیش از خرید با شرکت بیمه‌تان هماهنگ کنید.

با پزشک مشورت کنید

با پزشک صحبت کنید تا تصمیم بگیرد برای پشتیبانی از مراقبت در خانه چه چیزهایی لازم است. اگر بیمار به‌سرعت و بدون هماهنگی قبلی از بیمارستان به خانه برگردد، گاهی یک مددکار اجتماعی می‌تواند در برنامه‌ریزی کمک کند. مؤسسه‌های حمایتی و خیریه‌های محلی در زمینهٔ سالمندی ممکن است بتوانند منابع مالی دیگری در اختیارتان بگذارند.

برای نظارت بر مراقبت از بیمار در خانه باید پزشکی در دسترس داشته باشید (مثلاً با تلفن). او برای خدمات تازه، تنظیم درمان و سفارش دارو، هر وقت لازم باشد، اقدام خواهد کرد. برای اینکه کسی که در حال مرگ است هرچه راحت‌تر باشد، باید از برنامهٔ پزشک پیروی کنید.

برای مراقبت از کسانی که پایان زندگی را در خانه می‌گذرانند، آسایشگاه‌ها اغلب ممکن است مناسب‌تر باشند.

پرسش‌هایی که به تصمیم گرفتن کمک می‌کند

انتخاب از میان گزینه‌های گوناگون مراقبت پایان زندگی می‌تواند دشوار باشد. این چند پرسش ممکن است کمکتان کند روشن شود چه چیزی برای شما و خانوادهٔ او بهتر است.

  • اگر دورهٔ درمانی کنونی را ادامه دهیم، انتظار دارید در آینده چه پیش بیاید؟
  • به چه نوع مراقبت پایان عمر نیاز است؟
  • آیا محتمل‌ترین مراقب از پسِ چنین مراقبتی برمی‌آید؟
  • آیا کسی که در حال مرگ است می‌خواهد از مرکز بهداشتی و درمانی به خانه‌اش برده شود؟
  • بهترین جا برای گرفتن آن نوع مراقبتی که او می‌خواهد کجاست؟
  • هزینهٔ این مراقبت را چه کسی می‌پردازد؟
  • آیا می‌توانیم برای پرداخت هزینهٔ مراقبت از کسی کمک بگیریم؟
  • آیا احتمال دارد درمان در بخش مراقبت‌های ویژه انجام شود؟