دستگاه ادراری راه بیرون رفتن ادرار از بدن است. ادرار از مواد زائد و مایع اضافی درست شده است. برای اینکه ادرار به شکل طبیعی ساخته شود، همهٔ بخشهای این دستگاه باید درست و هماهنگ با هم کار کنند.
بخشهای دستگاه ادراری
کلیهها
کلیهها دو عضو به شکل لوبیا هستند و هر کدام به اندازهٔ یک مشت است. درست زیر دندهها و در دو طرف ستون فقرات جا دارند. کلیهها هر روز حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ کوارت خون را تصفیه میکنند تا حدود ۱ تا ۲ کوارت ادرار بسازند. کلیهها شبانهروز کار میکنند و کارشان در اختیار شما نیست.
مجاری ادرار
مجاری ادرار لولههای نازکی از جنس ماهیچهاند که در دو طرف مثانه قرار دارند و ادرار را از هر کلیه به مثانه میبرند.
مثانه
مثانه میان استخوانهای لگن جا دارد. اندامی توخالی، ماهیچهای و شبیه بادکنک است که با پر شدن از ادرار باز میشود. کار کلیهها در اختیار شما نیست، ولی زمان خالی کردن مثانه را خودتان تعیین میکنید. به خالی کردن مثانه «ادرار کردن» میگویند. مثانه ادرار را نگه میدارد تا زمان و جای مناسبی برای ادرار کردن پیدا کنید.
مثانهٔ طبیعی مانند یک مخزن کار میکند و میتواند ۱٫۵ تا ۲ فنجان ادرار را در خود نگه دارد. اینکه هر چند وقت یک بار نیاز به ادرار کردن دارید، به این بستگی دارد که کلیهها با چه سرعتی ادرار میسازند. تا وقتی مثانه از ادرار پر میشود، ماهیچههای دیوارهٔ آن آرام میمانند. با پر شدن مثانه، پیامهایی به مغز میرسد که به شما میگوید بهزودی دستشویی پیدا کنید. هنگام ادرار کردن، مثانه از راه مجرای ادرار خالی میشود. مجرای ادرار در انتهای مثانه قرار دارد.
ادرار چطور در مثانه میماند و چطور بیرون میرود؟
سه دسته ماهیچه با هم مانند سد کار میکنند و ادرار را در مثانه نگه میدارند تا به دستشویی برسید.
دستهٔ اول، ماهیچههای مجرای ادرار است. جایی که مجرای ادرار به مثانه میپیوندد، گردن مثانه نام دارد. گردن مثانه از دستهٔ دوم ماهیچهها ساخته شده است که به آن اسفنکتر داخلی میگویند و به ماندن ادرار در مثانه کمک میکند. دستهٔ سوم، ماهیچههای کف لگن است که به آن اسفنکتر خارجی هم میگویند. این ماهیچهها دور مجرای ادرار را گرفتهاند و آن را نگه میدارند.
برای ادرار کردن، مغز دیوارهٔ ماهیچهای مثانه را سفت میکند و ادرار را با فشار از مثانه بیرون میراند. در همان زمان، مغز به اسفنکترها پیام میدهد که شل شوند. هرچه اسفنکترها شل شوند، ادرار از مثانه و از راه مجرای ادرار بیرون میرود.
چرا دستگاه ادراری مهم است؟
دستگاه ادراری از این رو مهم است که مواد زائد و مایع اضافی را از جریان خون میگیرد و از بدن بیرون میبرد. کلیههای سالم و کارآمد باید این کارها را انجام دهند:
- نگذارند مواد زائد و مایع اضافی در بدن جمع شود.
- مقدار الکترولیتها (املاح بدن)، مانند پتاسیم و فسفات، را ثابت نگه دارند.
- هورمونی را تنظیم کنند که به تنظیم فشار خون کمک میکند.
- گلبول قرمز بسازند.
- استخوانها را محکم نگه دارند.
مثانه و مجرای ادرار، ادرار را از کلیهها بیرون میبرند و تا زمانی که از بدن خارج شود آن را نگه میدارند.
بدن چقدر ادرار میسازد؟
مقدار ادراری که بدن هر کس میسازد به عوامل بسیاری بستگی دارد؛ از جمله مقدار مایع و غذایی که میخورید و مقدار مایعی که با عرق و تنفس از دست میدهید. برخی داروها، برخی بیماریها و انواعی از خوراکیها هم میتوانند بر مقدار ادرار اثر بگذارند. کودکان کمتر از بزرگسالان ادرار میسازند و مقدار آن به سنشان بستگی دارد.
