مصرف سیگار و الکل یکی از عوامل اصلی ناراحتیهای جسمی و روانی در سالمندی است. با بالا رفتن سن، بدن توان ترمیم خود را از دست میدهد و آسیبهای این مواد شدیدتر بروز میکند. به دلیل تغییرهای بدن که با سن پیش میآید، شما در این سالها بیش از گروههای سنی دیگر در معرض خطرید. همین است که ترک سیگار و الکل را برای شما دوچندان مهم میکند.
آگاهی از اثرهای منفی سیگار و الکل میتواند شما را تشویق کند که برای ترک این عادتها گامهای مثبتی بردارید. خانواده و اطرافیانتان هم در ایجاد انگیزه و فراهم کردن حمایت لازم نقشی کلیدی دارند.

سیگار با بدن چه میکند؟
- بیماریهای قلب و رگها: سیگار کشیدن رگهای خونی را تنگ میکند و فشار خون را بالا میبرد. این وضع میتواند به تصلب شرایین (آترواسکلروز)، یعنی سخت شدن رگها، بینجامد و در نتیجه خطر حملهٔ قلبی و سکتهٔ مغزی را بیشتر کند. در این سن، چون وضع جسمی ضعیفتر است، بهشدت در معرض این آسیبها هستید.
- بیماریهای ریه: سیگار کمکم به بافت ریه آسیب میزند و به بیماریهایی مانند بیماری مزمن انسدادی ریه و سرطان ریه میانجامد. سالمندانی که این بیماریها را دارند معمولاً توان تنفسی کمتر و کیفیت زندگی پایینتری پیدا میکنند.
- آسیب به استخوانها: نیکوتینِ سیگار جذب کلسیم را مختل میکند و تراکم استخوانها را کم میکند. این باعث میشود احتمال شکستگی بیشتر شود، بهویژه در جاهایی مانند لگن و ستون فقرات.
- اثر بر دستگاه ایمنی: سیگار کشیدن کارایی دستگاه ایمنی را کم میکند و شما را در برابر عفونتها و بیماریها آسیبپذیرتر میکند.

الکل با بدن چه میکند؟
- آسیب به کبد: مصرف پیوستهٔ الکل میتواند به کبد آسیب بزند. این آسیب ممکن است کبد چرب، هپاتیت الکلی و در موارد پیشرفته سیروز کبدی باشد. در این سن، چون کارایی کلی بدن کمتر شده است، ممکن است بهبود از این بیماریها کمتر باشد.
- آسیب به تواناییهای ذهنی: مصرف درازمدت الکل میتواند به زوال عقل (دمانس) و اختلال حافظه کمک کند. مطالعهها نشان دادهاند که الکل میتواند سلولهای مغز را تخریب کند و خطر بیماریهایی مانند آلزایمر را بیشتر کند.
- بیشتر شدن خطر زمین خوردن: الکل تعادل و هماهنگی حرکتها را به هم میزند. این در سالمندی خطر زمین خوردن و آسیبهای جدی مانند شکستگی را بیشتر میکند.
- تداخل با داروها: در این سن معمولاً داروهای گوناگونی مصرف میشود. الکل میتواند با این داروها تداخل کند و اثرهای ناخواستهای پدید آورد؛ مانند بیشتر شدن خوابآلودگی، افت فشار خون یا حتی مسمومیت.

چطور میشود ترک کرد؟
- مشاورهٔ روانشناسی و گروههای حمایتی: مشاوره با روانشناسِ متخصص ترک اعتیاد میتواند کمکتان کند که دلیلهای مصرف خود را بفهمید و راههای ایستادگی در برابر وسوسه را یاد بگیرید. گروههای حمایتی هم فضایی فراهم میکنند که در آن کسانی با وضع مشابه تجربههایشان را به هم میگویند.
- جایگزینهای نیکوتین: فراوردههای جایگزین نیکوتین، مانند چسب، آدامس یا اسپری، میتوانند وابستگی به نیکوتین را کمکم کاهش دهند. این روشها بهویژه وقتی مؤثرند که با حمایت روانی همراه شوند.
- کنترل استرس: استرس یکی از عوامل اصلی مصرف سیگار و الکل است. یاد گرفتن روشهایی مانند مراقبه، تمرینهای تنفسی و یوگا میتواند کمکتان کند که استرس خود را کنترل کنید و میل به مصرف این مواد را کم کنید.
- همراهی خانواده و دوستان: بودنِ خانواده و دوستان در کنار شما در ترک سیگار و الکل بسیار مؤثر است. محیطی پر از حمایت و تشویق میتواند انگیزهتان را برای ادامهٔ راه بیشتر کند.
- درمان دارویی: پزشک ممکن است برای ترک سیگار داروهایی مانند وارنیکلین یا بوپروپیون، و برای ترک الکل نالتروکسان یا دیسولفیرام تجویز کند. این داروها میتوانند میل به مصرف را کم کنند و ترک را آسانتر کنند.
- سرگرمیهای جایگزین: مشغول شدن به کارهای مفید، مانند ورزش، هنر، باغبانی یا کار داوطلبانه، میتواند ذهنتان را از وسوسهٔ سیگار و الکل دور کند. این کارها روحیه را هم بهتر میکنند و کیفیت زندگی را بالا میبرند.

ترک کردن چه فایدهای دارد؟
ترک سیگار و الکل در هر سنی مفید است، ولی در سالمندی اهمیتش دوچندان میشود. این تصمیم نهتنها به بهتر شدن سلامت جسمی کمک میکند، بلکه انرژی را بیشتر، خواب را بهتر و استرس را کمتر میکند. سالمندانی که سیگار و الکل را ترک میکنند اغلب میبینند که کیفیت زندگیشان بهشکل چشمگیری بهتر شده است.
حمایت خانواده، دوستان و متخصصان در این راه اهمیت ویژهای دارد. محیطی پر از تشویق و حمایت، همراه با روشهای علمی و اثباتشده، میتواند کمکتان کند که این عادتهای زیانبار را با موفقیت کنار بگذارید و زندگی سالمتری را تجربه کنید.
