بیماریهای مزمن در سالمندی اغلب بیماریهاییاند که مدت درازی طول میکشند و معمولاً با بالا رفتن سن و تغییرهایی که در این دوره در کار بدن پیش میآید ارتباط دارند. این بیماریها معمولاً اثر طولانیمدت دارند و به مراقبت پزشکی پیوسته نیاز دارند. در ادامه چند بیماری مزمنِ شایع در سالمندی را میخوانید.
بیماریهای قلب و رگها
بیماریهای قلب و رگها در سالمندی شایع و جدیاند و میتوانند مستقیم و غیرمستقیم بر کیفیت زندگی اثر بسیاری بگذارند. این بیماریها اغلب با عارضههای جدی همراهاند و در سالمندی پررنگتر میشوند.
این گروه این بیماریها را در بر میگیرد: بیماری رگهای کرونر (رگهای خونرسان قلب) که معمولاً با نشانههایی مانند آنژین صدری (درد قفسهٔ سینه) و سکتهٔ قلبی ظاهر میشود؛ فشار خون بالا؛ و بیماریهای گوناگون رگها، مانند آترواسکلروز (رسوب چربی در دیوارهٔ رگها) و بسته شدن سرخرگها که میتواند به سکتهٔ مغزی یا سکتهٔ قلبی بینجامد.
با بالا رفتن سن، خطر این بیماریها بیشتر میشود. از این رو برنامههای پیشگیری، مراقبت منظم با پزشک و ادامه دادن درمانهای لازم بسیار مهم است. فعالیت بدنی منظم، برنامهٔ غذایی سالم (کمنمک و کمچرب)، کنترل فشار خون، چربی خون و قند خون، و مصرف پیوستهٔ داروهای لازم از کارهایی است که میتواند به کم شدن خطر بیماریهای قلب و رگها و بهتر شدن کیفیت زندگی در سالمندی کمک کند.
دیابت نوع ۲
دیابت نوع ۲ بیماریای مزمن است که در آن گلوکز خون (قند خون) بالا میرود؛ به این دلیل که بدن در برابر انسولین مقاوم شده یا به اندازهٔ کافی انسولین نمیسازد. این بیماری میتواند ناراحتیهای جدی بیاورد؛ مانند آسیب به رگهای خونی، نارسایی کلیه و اختلال بینایی.
دیابت نوع ۲ یکی از بیماریهای مزمن و شایع سالمندی است که معمولاً با بالا رفتن سن و عاملهای دیگرِ وابسته به شیوهٔ زندگی پیش میآید. این بیماری وقتی پیدا میشود که بدن نتواند از انسولین به بهترین شکل استفاده کند، یا بدن به دلیل مقاومت به این هورمون تولید بیشتری انجام دهد. انسولین هورمونی است که برای کنترل قند خونی که وارد سلولها میشود لازم است.
نشانههای شایع دیابت نوع ۲ اینهاست: بالا رفتن گلوکز (قند) خون، تکرر ادرارِ فراوان، تشنج عضلانی و خستگی بسیار زیاد. این بیماری میتواند به عارضههای جدی بینجامد؛ از جمله آسیب به رگهای خونی، نارسایی کلیه، اختلال بینایی و زخم پا.
درمان دیابت نوع ۲ در سالمندی اینهاست: تغییر شیوهٔ زندگی (برنامهٔ غذایی مناسب و فعالیت بدنی منظم)، مصرف داروهای تنظیمکنندهٔ قند خون (مانند متفورمین و داروهای دیگر) و مراقبتهای پزشکی دورهای (مانند اندازهگیری پیوستهٔ قند خون و کنترل فشار خون). برای کنترل اثرهای دیابت در سالمندی، پیشگیری از عارضهها و ادامه دادن مراقبتهای پزشکیِ اساسی بسیار مهم است.
بیماریهای عصبی
بیماریهای عصبی در سالمندی آلزایمر و پارکینسون را در بر میگیرد. هر دو از بیماریهای عصبیِ مزمن و پیشروندهاند و بر کیفیت زندگی اثر جدی دارند.
آلزایمر نوعی اختلال عصبی و در سالمندان شایع است. این بیماری با از دست رفتن تدریجی حافظه، تغییر شخصیت، و دشواری در به یاد آوردن واژهها و تواناییهای زبانی همراه است. آلزایمر در ساختار مغز تغییر پدید میآورد و کمکم توان انجام کارهای روزمره را کم میکند.
پارکینسون هم بیماری عصبی مزمنی است که اغلب در سن بالاتر پیش میآید و حرکت و کار عضلهها را مختل میکند. این بیماری از آسیب به سلولهای عصبی مغز پدید میآید؛ آسیبی که ساخته شدن دوپامین را کم میکند. دوپامین مادهٔ شیمیایی مهمی در مغز است که در کنترل حرکتهای بدن نقش مهمی دارد. نشانههای اصلی پارکینسون لرزش، سفتی عضلهها، تغییر در شیوهٔ حرکت و اختلال در تعادل و هماهنگی است.
درمان پارکینسون معمولاً بر پایهٔ کنترل نشانههاست: مصرف داروهایی مانند لوودوپا و کاربیدوپا، جراحی در صورت نیاز و فیزیوتراپی برای بهتر شدن حرکت. مراقبتهای مکمل، مانند تغییر در برنامهٔ غذایی و تمرینهای بدنی، هم میتوانند کیفیت زندگی کسی را که پارکینسون دارد بهتر کنند.
پیگیری و مراقبت پیوسته از سالمندی که بیماری عصبی دارد، بهتر شدن کیفیت زندگی او را آسانتر میکند. پژوهش بیشتر دربارهٔ پیشگیری و درمان این بیماریها هم بسیار مهم است تا سالمندان بتوانند زندگی بهتری داشته باشند.
بیماریهای مفصل
بیماریهای مفصل در سالمندی اغلب با این نامها شناخته میشوند: بیماریهای زانو (مانند آرتروز)، روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) و نقرس (آرتریت گوتی). این بیماریها معمولاً التهاب و درد میآورند و حرکت مفصلها را محدود میکنند.
آرتروز یا آسیب مفصلها از فرسایش طبیعی مفصلها با بالا رفتن سن پدید میآید و باعث درد و سختی در حرکت میشود. روماتیسم مفصلی بیماری التهابیِ خودایمنی است؛ یعنی دستگاه ایمنی بدن بهنادرست به مفصلها حمله میکند و باعث درد، سفتی و ورم آنها میشود.
نقرس از بالا رفتن مادهای در خون به نام اسید اوریک پدید میآید که میتواند به پیدا شدن تودههای دردناک در مفصلها بینجامد.
برای درمان بیماریهای مفصل در سالمندی، ترکیبی از اینها لازم است: دارو، فیزیوتراپی، تغییر در شیوهٔ زندگی (مانند کم کردن وزن، تمرین منظم و استفاده از وسایل کمکی) و در موارد شدیدتر، جراحی برای تعویض مفصل.
مراقبت منظم از مفصلها و کارهای پیشگیرانه میتواند کیفیت زندگی سالمندی را که بیماری مفصلی دارد بهتر کند و به کم شدن درد و محدودیت حرکت او کمک کند.
بیماریهای تنفسی
بیماریهای تنفسی در سالمندی اینهاست: بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، آسم، آمفیزم و نقص تنفسی مزمن. همهٔ اینها بیماریهایی جدیاند و هر کدام عارضههای متفاوتی برای سلامت تنفس و کیفیت زندگی سالمند دارد.
بیماری مزمن انسدادی ریه بیماری تنفسی مزمنی است که آمفیزم و برونشیت مزمن را در بر میگیرد. این بیماری نفس کشیدن را دشوار میکند و عارضههای مزمنی مانند سرفه، تنگی نفس و بیشتر شدن خطر عفونتهای تنفسی میآورد.
آسم بیماریای التهابی است که باعث تنگی نفس، سرفه و خلط میشود و معمولاً در واکنش به عاملهای بیرونی مانند غبار، دود و آلودگی هوا شدیدتر میشود.
آمفیزم هم نوعی بیماری مزمن انسدادی ریه است که با فرسایش بافتهای ریه و از میان رفتن رشتههای ساختاری آنها همراه است و تبادل گازهای خون را دشوار میکند.
نقص تنفسی مزمن ممکن است از عاملهایی مانند عفونتهای تنفسی مزمن، بیماریهای مزمن تنفسی یا آسیب به بافتهای ریه پدید آید. این بیماری به ناراحتیهایی مانند تنگی نفس، فشار خون پایین و کم شدن فعالیت بدنی میانجامد.
برای کنترل بیماریهای تنفسی در سالمندی، مصرف منظم داروها، فیزیوتراپی تنفسی، کنترل عاملهای زیانآور محیط و مراقبت پزشکی مناسب بسیار مهم است.
بیماریهای کلیه
بیماریهای کلیه در سالمندی میتواند نارسایی کلیه، نفروپاتی دیابتی، سنگ کلیه و آمیلوئیدوز باشد. هر کدام از این بیماریها اثر متفاوتی بر سلامت کلیهها و کیفیت زندگی دارد.
نارسایی کلیه میتواند از عاملهای گوناگونی پدید آید؛ از جمله دیابت، فشار خون بالا، عارضهٔ قلبی یا عاملهای وابسته به سن. در این بیماری توان کلیهها برای انجام کارهایشان کم میشود؛ یعنی تصفیهٔ خون، حفظ تعادل الکترولیتها (املاح بدن) و ساختن هورمونهای مهم.
نفروپاتی دیابتی هم عارضهای شایع در سالمندانی است که دیابت دارند و ممکن است به آسیب و ضعف کلیهها بینجامد. سنگ کلیه میتواند نشانههایی مانند درد شدید و ناگهانی در ناحیهٔ کلیه، خون در ادرار و تب پدید آورد. آمیلوئیدوز هم بیماری نادری است که از جمع شدن پروتئینهای غیرطبیعی در کلیهها و اندامهای دیگر پدید میآید و میتواند به نارسایی کلیه بینجامد.
برای پیشگیری و کنترل بیماریهای کلیه در سالمندی، اینها بسیار مهم است: مراقبت منظم از سلامت عمومی، کنترل عاملهای خطر مانند دیابت و فشار خون بالا، نوشیدن آب کافی، برنامهٔ غذایی سالم و مشورت با پزشک متخصص.
چه چیزهایی به پیشگیری و کنترل این بیماریها کمک میکند؟
در کل، توجه به شیوهٔ زندگی سالم، پرهیز از مواد مخدر و نوشیدنیهای الکلی، فعالیت بدنی منظم و مراقبت پزشکی منظم میتواند به پیشگیری و کنترل بهتر بیماریهای مزمن در سالمندی کمک کند.
