بیماریهای عصبیِ شایع در سالمندی چند اختلال عصبیاند که معمولاً با بالا رفتن سن و تغییرهای طبیعی در ساختار و کار دستگاه عصبی ارتباط دارند. این بیماریها میتوانند بر کیفیت زندگی و استقلال شما اثر گستردهای بگذارند. برخی از بیماریهای عصبی شایع در این سن اینهاست:
آلزایمر
آلزایمر بیماری عصبیِ مزمن و پیشروندهای است که بیشتر در سالمندی پیدا میشود. این بیماری سلولهای مغز را کمکم تخریب میکند و ساختار و کار مغز را تغییر میدهد. در کل با بالا رفتن سن شایعتر میشود و اغلب با افت تدریجی حافظه، توان حل مسئله، فکر کردن و دیگر کارکردهای شناختی همراه است.
نشانههای اولیهٔ آن فراموشی، سردرگمی، دشواری در یادگیری، تغییر شخصیت و کنارهگیری از کارهای روزمره است. آلزایمر با گذشت زمان پیشرفت میکند و کمکم وابستگی به دیگران و نیاز به مراقبتهای خاص را بیشتر میکند.
علت اصلی آلزایمر هنوز روشن نیست، ولی عاملهای ژنتیکی، محیطی و سنی در آن نقش دارند. در حال حاضر هیچ درمان دقیق و کاملی برای این بیماری نیست و درمان بیشتر بر کم کردن نشانهها، بهتر کردن کیفیت زندگی و حمایت از کسی که آلزایمر دارد استوار است. ولی نشانههای این بیماری را میشود با روشهایی مانند تمرین شناختی، کنترل استرس و تغذیهٔ مناسب کنترل کرد.
پارکینسون
پارکینسون اختلال عصبیِ مزمن و پیشروندهای است که بیشتر در سالمندی و پس از ۶۰سالگی شروع میشود، ولی ممکن است در سن پایینتر هم پیش بیاید. این بیماری از اختلال در کار سلولهای عصبی مغز پدید میآید؛ بهویژه سلولهای عصبیای که کنترل عضلهها را بر عهده دارند.
نتیجهٔ این اختلال، کمبود مادهای شیمیایی به نام دوپامین است که در رساندن پیام میان سلولهای عصبی نقش دارد. کسی که پارکینسون دارد ممکن است با نشانههایی مانند لرزش دست، سختی در حرکت، کمحرکتی، دشواری در تعادل و هماهنگی و اختلال در راه رفتن روبهرو شود. این نشانهها کمکم پیشرفت میکنند و بر کیفیت زندگی اثر مهمی دارند.
علت دقیق پارکینسون هنوز روشن نیست، ولی عاملهای ژنتیکی و محیطی در آن نقش دارند. درمان پارکینسون معمولاً اینهاست: دارو برای بالا بردن دوپامین، فیزیوتراپی و در موارد پیشرفتهتر، جراحی عمیق مغزی برای کم کردن نشانهها و بهتر کردن کیفیت زندگی.
سندرم تونل کارپال
سندرم تونل کارپال بیماریای عصبی است که معمولاً در سالمندی پیش میآید و به فشار بر عصب میاناستخوانی در مچ دست مربوط است. عاملهایی مانند آرتروز مچ دست و ضخیم شدن بافتهای اطراف میتواند این سندرم را پدید آورد. این سندرم با درد، سوزش و بیحسی در دستها همراه است.
در این بیماری، به عصب میاناستخوانی که از طرف کف دست به سمت شانه میگذرد (کارپال تونل) فشار میآید و نشانههای گوناگونی پدید میآورد. نشانههای شایع آن اینهاست: درد، مورمور دست، سوزش، محدود شدن حرکت انگشتها (بهویژه انگشت شست)، حس گزگز یا سوزش در انگشتها و حتی ضعف عضلههای دست. این نشانهها معمولاً شبها شدیدتر میشود و ممکن است خواب شبانه را بههم بزند. عاملهایی مانند فشار بیشتر بر عصب در کارهای روزانه، مثل کار با کامپیوتر و استفادهٔ پیوسته از ابزارهای دستی، یا بیماریهای مزمن مانند دیابت میتوانند به پیدا شدن این سندرم کمک کنند.
درمان این بیماری معمولاً مصرف برخی داروها، تمرینهای بدنی و در موارد شدیدتر، جراحی برای برداشتن فشار از روی عصب میاناستخوانی است. درمان بهموقع میتواند نشانهها را بهتر کند و جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد؛ بهویژه در سالمندی که این نشانهها ممکن است بر کیفیت زندگی اثر بیشتری بگذارد.

نوروپاتی محیطی
نوروپاتی محیطی (Peripheral Neuropathy) اختلالی عصبی است که معمولاً در سالمندی پیدا میشود و به عصبهای حسی، حرکتی یا خودکار (عصبهای محیطی) در سراسر بدن آسیب میزند. این بیماری نشانههای گوناگونی دارد: درد و سوزش در اندامها (معمولاً در پاها و دستها)، مورمور، ضعف عضلهها، تغییر در حس و حرکت، و دشواری در تعادل و پایداری.
نشانهها معمولاً کمکم پیش میروند و ممکن است کارهای روزمره را محدود کنند. عاملهایی مانند دیابت، عاملهای ژنتیکی، عاملهای محیطی (مانند مواد شیمیایی زیانآور، مصرف الکل یا سیگار)، نقصهای دستگاه ایمنی بدن و کمبودهای تغذیهای میتوانند به پیدا شدن نوروپاتی محیطی کمک کنند.
درمان این بیماری به علت اصلی آن بستگی دارد و بیشتر، کنترل عاملهای زمینهای است؛ مانند کنترل دیابت یا تغذیهٔ مناسب. همچنین میشود از دارو برای کنترل درد و التهاب، یا در مواردی از جراحی برای کم کردن فشار یا ترمیم عصبها استفاده کرد. فیزیوتراپی و تمرینهای بدنی هم میتوانند به بهتر شدن نشانهها و کیفیت زندگی کسی که نوروپاتی محیطی دارد کمک کنند.
چون این بیماری در سالمندی شایع است و میتواند توان حرکت و استقلال را کم کند، درمان مناسب و مؤثر آن بسیار مهم است.
ارزیابی و ادارهٔ تخصصی
در کل، این بیماریها به ارزیابی و ادارهٔ (مدیریت) تخصصی نیاز دارند که کار پزشک متخصص مغز و اعصاب (نورولوژی) یا عصبپزشک است. همچنین بهتر کردن شیوهٔ زندگی با مراقبتهای خاص، فیزیوتراپی و در صورت لزوم داروی مناسب میتواند به کم شدن عارضهها و بهتر شدن کیفیت زندگی کمک کند.
