گرگرفتگی یکی از نشانه‌های شایع دوران یائسگی است، بسیار آزاردهنده است و گاهی می‌تواند تا سال‌ها ادامه پیدا کند. وقتی این حالت شب پیش بیاید، به آن عرق شبانه می‌گویند. در برخی خانم‌ها گرگرفتگی آن‌قدر شدید است که زندگی روزمره را مختل می‌کند. گرگرفتگیِ یائسگی به سالمندی ربطی ندارد و معمولاً در سال‌های پیش از سالمندی پیش می‌آید.

اگر گرگرفتگی‌تان خفیف باشد، گاهی ممکن است نیازی به تغییر شیوهٔ زندگی نداشته باشید و با یک درمان ساده برطرف شود. ولی اگر گرگرفتگی شما را به زحمت انداخته است، کارهایی هست که می‌توانید امتحان کنید. بکوشید بفهمید چه چیزی گرگرفتگی شما را پدید می‌آورد یا شدیدتر می‌کند. این می‌تواند کمکتان کند که دربارهٔ درمان آن بهتر تصمیم بگیرید.

زن میان‌سال با دست روی پیشانی و نمودار علائم یائسگی
تصویر کارتونی زن خسته با دست روی صورت و شعله‌های اطراف

چه تغییرهایی در شیوهٔ زندگی کمک می‌کند؟

پیش از آنکه به دارو فکر کنید، اول بکوشید تغییرهایی در شیوهٔ زندگی‌تان بدهید. پزشکان توصیه می‌کنند زنان، پیش از شروع هر دارویی، دست‌کم ۳ ماه تغییرهایی مانند این‌ها را امتحان کنند.

اگر گرگرفتگی شب‌ها سراغتان می‌آید، اتاق خواب را خنک‌تر نگه دارید و بکوشید پیش از خواب کمی آب سرد بنوشید. ملافه‌تان را طوری بکشید که هر وقت لازم شد بشود آن را تنظیم کرد. در برخی تخت‌خواب‌ها پنکه‌هایی کار گذاشته‌اند که برای خانم‌ها مفید است. چند تغییر دیگر که می‌توانید در شیوهٔ زندگی بدهید:

  • در لباس‌هایتان تنوع داشته باشید، بیشتر پارچه‌های خنک‌تر بپوشید و چند لایه لباس روی هم بپوشید تا هر وقت لازم شد بتوانید بعضی را درآورید.
  • یک پنکهٔ دستی کوچک همراه داشته باشید تا هر وقت لازم شد از آن استفاده کنید.
  • الکل، غذای پرادویه و کافئین مصرف نکنید. این‌ها می‌توانند نشانه‌های یائسگی را بدتر کنند.
  • اگر سیگار می‌کشید، بکوشید ترک کنید؛ نه فقط برای نشانه‌های یائسگی، بلکه برای سلامت کلی‌تان.
  • بکوشید وزنتان را در حد سالم نگه دارید. خانم‌هایی که اضافه‌وزن دارند یا چاق می‌شوند، گرگرفتگی‌های پی‌درپی‌تر و شدیدتری دارند.
  • تمرین‌های ذهنی مانند یوگا یا روش‌های دیگرِ آرام کردن خود را امتحان کنید. پژوهش‌های اولیه نشان داده‌اند که مراقبهٔ ذهن‌آگاهی، یوگا و تای‌چی ممکن است به بهتر شدن نشانه‌های یائسگی کمک کنند.

تنفس آرام‌بخش چیست؟

تنفس عمیق، تنفس آرام‌بخش و تنفس منظم همه به روشی گفته می‌شود که برای کم کردن استرس به کار می‌رود. در این روش با آهنگی یکنواخت نفس عمیق می‌کشید (دم) و نفس را بیرون می‌دهید (بازدم). این کار را چند دقیقه، در حالتی که راحت هستید، انجام دهید. باید آرام‌آرام از راه بینی نفس بکشید. یک دست را روی شکم، درست زیر دنده‌ها، بگذارید.

اول باید حس کنید که شکمتان دستتان را به بیرون فشار می‌دهد و بعد قفسهٔ سینه‌تان باید از هوا پر شود. هوا را آرام از دهان بیرون بدهید: اول بگذارید ریه‌ها خالی شود و بعد حس کنید که شکمتان دوباره به عقب برگشته است. این کار را تقریباً هر جا و چند بار در روز می‌توانید بکنید؛ هر وقت که احساس استرس کردید.

تصویر کارتونی زنی نشسته مقابل پنکه در حال خنک شدن

داروهای غیرهورمونی

اگر تغییر شیوهٔ زندگی برای بهتر شدن نشانه‌هایتان کافی نیست، داروهای غیرهورمونیِ کنترل گرگرفتگی ممکن است برایتان مؤثر باشد. اگر نمی‌توانید هورمون مصرف کنید یا نگران خطرهای احتمالی آن هستید، این داروها ممکن است انتخاب خوبی باشند.

لطفاً بدون مشورت با پزشکتان مصرف هیچ دارویی را شروع نکنید و مقدار آن را کم یا زیاد نکنید.

زنانی که برای کمک به کنترل گرگرفتگی داروی ضدافسردگی مصرف می‌کنند، معمولاً دوز کمتری می‌گیرند تا کسانی که این دارو را برای درمان افسردگی مصرف می‌کنند. عوارض جانبی به نوع داروی ضدافسردگی‌ای که مصرف می‌کنید بستگی دارد و می‌تواند سرگیجه، سردرد، حالت تهوع، احساس لرزش یا خواب‌آلودگی باشد. مانند هر داروی دیگری، با پزشکتان صحبت کنید که آیا این دارو برای شما مناسب است و چطور می‌توانید عوارض جانبی احتمالی را کنترل کنید.

درمان گرگرفتگی و عرق شبانه با هورمون

برخی خانم‌ها ممکن است برای درمان گرگرفتگی هورمون را انتخاب کنند. هورمون ماده‌ای شیمیایی است که اندامی مانند غدهٔ تیروئید یا تخمدان آن را می‌سازد. در دوران یائسگی تخمدان‌ها کم‌وبیش خوب کار می‌کنند و ساخت هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون با گذشت زمان کم می‌شود. باور بر این است که همین تغییرها باعث گرگرفتگی و نشانه‌های دیگر یائسگی می‌شود.

هورمون‌درمانی مقدار استروژن و پروژسترون بدن را ثابت می‌کند. این درمان برای خانم‌هایی که می‌توانند از آن استفاده کنند، درمانی بسیار مؤثر برای گرگرفتگی است. مصرف هورمون خطرهایی دارد؛ از جمله بیشتر شدن خطر حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، لخته شدن خون، سرطان پستان، بیماری کیسهٔ صفرا و زوال عقل (دمانس).

زنانی که هنوز رحم دارند باید استروژن را همراه با پروژسترون یا روش درمانی دیگری برای محافظت از رحم مصرف کنند. پروژسترون را برای محافظت از رحم در برابر سرطان به استروژن اضافه می‌کنند، ولی به نظر می‌رسد خطر لخته شدن خون و سکتهٔ مغزی را هم بیشتر می‌کند. هورمون باید با کمترین دوزی که مؤثر است و برای کوتاه‌ترین زمان ممکن مصرف شود.

برخی خانم‌ها نباید برای گرگرفتگی هورمون مصرف کنند؛ مثلاً اگر:

  • برخی انواع سرطان، مانند سرطان پستان یا سرطان رحم، داشته‌اید.
  • سکتهٔ مغزی یا سکتهٔ قلبی کرده‌اید، یا سابقهٔ خانوادگی پررنگی از سکتهٔ مغزی یا بیماری قلبی دارید.
  • لخته شدن خون داشته‌اید.
  • با خونریزی واژن مشکل دارید یا اختلال خونریزی دارید.
  • بیماری کبد دارید.
  • فکر می‌کنید باردارید یا ممکن است باردار شوید.
  • به داروهای هورمونی واکنش آلرژیک داشته‌اید.

با پزشکتان صحبت کنید تا بدانید مصرف هورمون برای درمان نشانه‌های شما مناسب است یا نه.

آیا برای گرگرفتگی باید هورمون مصرف کنم؟

پیش از مصرف هورمون برای درمان نشانه‌های یائسگی با پزشکتان مشورت کنید. هورمون باید با کمترین دوز و در کوتاه‌ترین زمانی که مؤثر است مصرف شود.

هورمون‌ها می‌توانند در کم کردن شمار و شدت گرگرفتگی بسیار مؤثر باشند. در کم کردن خشکی واژن و پوکی استخوان هم مؤثرند.

برخی از عوارض نسبتاً خفیف مصرف هورمون این‌هاست: حساس شدن پستان‌ها، لکه‌بینی یا برگشتن عادت ماهانه، گرفتگی یا نفخ. پزشکتان ممکن است بتواند با تغییر نوع یا مقدار هورمون، شیوهٔ مصرف یا زمان مصرف دوزها به کنترل این عوارض جانبی کمک کند؛ یا ممکن است با گذشت زمان خودبه‌خود از بین بروند.

اگر هورمون‌درمانی می‌کنید، باید با کمترین مقدار، برای کوتاه‌ترین زمانِ مؤثر و با مشورت پزشک باشد. دربارهٔ پیشینهٔ پزشکی و خانوادگی‌تان و هر نگرانی یا پرسشی که دربارهٔ مصرف هورمون دارید با پزشکتان صحبت کنید.

فراورده‌های غیرعلمی و «طبیعی»

برخی داروهایی که به شیوهٔ غیرعلمی مصرف می‌شوند نه‌تنها مؤثر نیستند، بلکه ثابت شده است که خطرهایی مانند آسیب کبد به همراه دارند.

فیتواستروژن‌ها موادی مانند استروژن‌اند که در برخی غلات، سبزی‌ها و حبوبات (مانند سویا) و گیاهان دارویی پیدا می‌شوند. ممکن است در بدن مانند استروژنی ضعیف کار کنند، ولی پژوهش‌ها به‌طور یکدست نشان نداده‌اند که مؤثرند، و بی‌خطر بودنشان در درازمدت روشن نیست.

تاکنون روشن نشده است که گیاهان دارویی یا فراورده‌های «طبیعی» دیگر مفید یا بی‌خطرند. فایده‌ها و خطرهایشان هنوز در دست مطالعه است. برای درمان گرگرفتگی یا نشانه‌های دیگر یائسگی، همیشه پیش از مصرف هر گیاه یا مکملی با پزشکتان مشورت کنید.

نشانه‌های دیگر یائسگی

برای بیشتر خانم‌ها، گرگرفتگی و خواب بزرگ‌ترین ناراحتی‌های یائسگی است. ولی برخی خانم‌ها نشانه‌های دیگری هم دارند؛ مانند زودرنجی و نوسان خلق، اضطراب و افسردگی، سردرد و حتی تپش قلب. بسیاری از این ناراحتی‌ها، مانند نوسان خلق و افسردگی، اغلب با خواب راحت شبانه بهتر می‌شود. صحبت با پزشک دربارهٔ ناراحتی‌های خلقی می‌تواند کمکتان کند که علت را پیدا کنید، از نظر افسردگی شدید غربالگری شوید و مناسب‌ترین اقدام را بیابید. برای افسردگی، پزشک ممکن است داروی ضدافسردگی تجویز کند.

چه درمانی برای من مناسب است؟

تصمیم دربارهٔ اینکه نشانه‌های دورهٔ گذار به یائسگی را درمان کنید یا نه، و چگونه، می‌تواند پیچیده و شخصی باشد. دربارهٔ نشانه‌ها، سابقهٔ خانوادگی و پزشکی و ترجیح‌هایتان با پزشکتان صحبت کنید.