بالا رفتن سن پدیدهای است که از آن گریزی نیست. پیری زودرس وقتی است که کسی از سن خودش بزرگتر به نظر میرسد. معمولاً عاملهایی در طبیعت و زندگی روزمره در این کار مقصرند. چینوچروک، لکههای ناشی از بالا رفتن سن، خشکی و از دست رفتن کلی رنگ پوست از آشکارترین نمودهای ظاهری پیری زودرساند. با این حال با در پیش گرفتن شیوهٔ زندگی سالم میتوان این وضع را کمتر کرد یا از آن پیشگیری کرد.
نشانههای پیری زودرس
ماندنِ بیش از اندازه زیر آفتاب بیشتر وقتها چینوچروک زودرس میآورد.
آدمها هر کدام به شیوهای پا به سن میگذارند، ولی برخی از نشانههای بالا رفتن سن اگر پیش از ۳۵ سالگی پیدا شوند «زودرس» به شمار میآیند. بارزترین نشانههای پیری زودرس اینهاست:
- تغییرهای پوست، مانند چینوچروک، لکههای ناشی از بالا رفتن سن، خشکی، از دست رفتن قوام پوست، پررنگ شدن پوست (هایپرپیگمانتاسیون) در دوروبر قفسهٔ سینه و افتادگی.
- طاسی زودرس یا سفید شدن موها.
- چانهٔ لاغر (گونههای فرورفته).
- لکههای آفتاب یا لکههای کبدی؛ لکههایی که از سالها ماندن زیر آفتاب پدید میآیند.
چه چیزهایی پیری زودرس میآورد؟
خوردن مقدار زیادی قند و کربوهیدرات با پیری زودرس پوست ارتباط دارد.
اینکه این نشانهها نخستین بار کی در بدن پیدا شوند به عاملهای بسیاری بستگی دارد و تا اندازهٔ زیادی به کیفیت زندگی هر کس وابسته است. برخی از عاملهای کلی که میتوانند پیری زودرس بیاورند اینهاست:
- سیگار: سیگار به سبب سمهایی که دارد، بر پوست فشار اکسایشی میآورد. این به شروع خشکی پوست، چینوچروک و دیگر نشانههای پیری زودرس کمک میکند.
- آفتاب: حمام آفتاب و برنزه کردن، هر دو، شما را در برابر اشعهٔ زیانبار فرابنفش میگذارند. چینوچروک از دیانای سلولهای پوست است که از این اشعه آسیب میبیند.
- ژنتیک: بیماریهای ژنتیکیِ بسیار نادر میتوانند به شکل نشانههای پیری زودرس در بزرگسالان جوان پیدا شوند. پروگریا نامی است برای این بیماریهای مرتبط با سن.
- خواب: خواب زمان طبیعی بدن برای نیروی دوباره گرفتن و ترمیم بافتهای آسیبدیده است. کمبود خوابِ باکیفیت، دستکم در یک مطالعه، با تندتر شدن پیری و با کارِ سد پوستی ارتباط داشته است.
- قند: بنا بر مطالعههای بسیار، خوردن مقدار زیادی قند و کربوهیدرات تصفیهشده ممکن است بهمرور به پوست آسیب بزند.
- الکل و کافئین: مصرف زیاد الکل بدن را کمآب میکند. در کمآبی مزمن، پوست ممکن است شل شود و حالت کشسانیاش را از دست بدهد. شواهدی هست که کافئین هم اثری مانند این دارد، ولی مطالعهها در این باره که آیا قهوهٔ روزانه پیدا شدن چینوچروک را تندتر میکند یا نه، با هم ناسازگارند.
- آلودگی: آلایندههای محیط میتوانند شروع پیری پوست و ناراحتیهای رنگدانهای، مانند لکهها و چینوچروکهای ناشی از بالا رفتن سن، را پدید بیاورند یا شدیدتر کنند. سمها و آلایندههای هوا میتوانند بهآسانی در سد محافظ پوست نفوذ کنند، چون پوست هر چند وقت یک بار با هوا تماس پیدا میکند.
- استرس: شیوهٔ زندگی پراسترس میتواند در بدن پاسخ التهابی پدید بیاورد. بر روال خوابتان هم میتواند اثر منفی بگذارد. تندتر شدن پیری، ساخته شدن هورمونهای استرس و التهاب است.

چگونه از پیری زودرس جلوگیری کنیم؟
مصرف زیاد الکل یکی از عاملهای پیری زودرس است.
پیری زودرس را بیشتر وقتها عاملهای محیطی و برنامهٔ روزانهٔ خود فرد پدید میآورد، ولی نگه داشتن روالی سالم میتواند به کند شدن این روند کمک کند. کارهایی که برای جلوگیری از پیری زودتر از موعد از دستتان برمیآید:
- از آفتاب دوری کنید: اگر میخواهید از آسیب آفتاب جلوگیری کنید، باید از آن دوری کنید. همیشه ضدآفتاب بزنید، حتی اگر قرار است در خانه بمانید. با فراوردهای که اسپیاف (شاخص محافظت در برابر آفتاب) آن ۳۰ یا بالاتر است، خود را از آفتاب محافظت کنید. سرتان را بپوشانید و از چشمتان محافظت کنید؛ مثلاً با کلاه و عینک آفتابی.
- از پوستتان مراقبت کنید: در بهترین حالت، باید از یک برنامهٔ مراقبت از پوستِ ضدپیری پیروی کنید تا پوستی جوان داشته باشید. با شستن منظم از پوستتان مراقبت کنید تا مواد محرک، مانند کثیفی، آرایش، عرق و چربی، پاک شود. هرگز فراوردهای را که پیاچ بالا یا بوی تند دارد به پوستتان نزنید. باید هر روز پوستتان را مرطوب کنید تا خشک نشود و نخارد.
- برنزه نکنید: نزدیک اتاقکهای برنزه کردن نروید. به جای آن از فراوردههای خودبرنزهکننده استفاده کنید.
- سیگار را ترک کنید: اگر سیگار میکشید، فوراً ترکش کنید. اگر برای ترک سیگار به کمک نیاز دارید، پزشک یا کارکنان درمانیتان میتوانند کمک کنند.
- برنامهٔ غذایی پر از محصولات داشته باشید: با برنامهٔ غذایی سالم میتوان پیری زودتر از موعد را کند کرد. شکر و آرد سفید زیاد نخورید.
- نوشیدنی الکلی را محدود کنید: زیادهروی در نوشیدن، پیری پوست را تندتر میکند؛ پس کم کردن آن میتواند این روند را کندتر کند.
- فعال باشید: ورزش منظم با گردش خون بهتر و دستگاه ایمنی قویتر ارتباط دارد و این هر دو برای زندگی سالم و طولانی سودمند است. در واقع ورزش یکی از بهترین راهها برای کم کردن وزن و کند کردن پیری است.
- استرس را کم کنید: هر سرچشمهٔ اضطراب را از زندگیتان دور کنید. در برابر استرسی که نمیتوانید از آن دوری کنید، راههای سالمِ کنار آمدن را بیازمایید.
- خوب بخوابید: مطمئن شوید که خوابِ باکیفیت و کافی دارید. خواب ناکافی (کمتر از هفت ساعت در شب) روند پیری سلولها را در بدن تندتر میکند.


سالم زندگی کنید و نگران سن نباشید
ورزش منظم راهی عالی برای کم کردن نشانههای بالا رفتن سن است.
همهٔ تلاشتان را بکنید تا سالمترین زندگی را داشته باشید و به خاطر بالا رفتن سن به خودتان استرس ندهید. بالا رفتن سن روندی طبیعی است که با گذشت زمان پیش میآید. با بالا رفتن سن، بدن و چهرهٔ ما ممکن است نشانههای فرسودگیِ ماجراهای بسیاری را که از سر گذراندهایم نشان دهد. برای عقب انداختن شروع تغییرهای ناخواسته، پیشگیری و تقویت سلولها ضروری است؛ چه با فراوردهها و چه با تغییر شیوهٔ زندگی. گاهی مراقبت از پوست میتواند بهبود بیاورد و در نتیجه بافت و رنگ پوست را بهتر و ساختار زیرین پوست را کاملتر ترمیم کند.
