نشانههای ادراری همیشه به معنای سرطان پروستات نیست. شایعترین ناراحتی پروستات پس از ۵۰ سالگی بزرگ شدن خوشخیم آن است که سرطان نیست و اگر لازم باشد، برایش راههای درمان گوناگونی هست. نشانههای ادراری مثل جریان ضعیف یا زود به زود ادرار کردن را به پزشک بگویید تا علتش روشن شود؛ و اگر اصلاً نمیتوانید ادرار کنید، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
پروستات چیست؟
پروستات غدهٔ کوچکی در بدن مردان است که در ساخت مایع منی نقش دارد. درست زیر مثانه و جلوی راستروده (انتهای روده) جا دارد و دور پیشابراه، لولهای که ادرار و منی را بیرون میبرد، قرار گرفته است. پروستات با بالا رفتن سن بزرگتر میشود و چون دور پیشابراه است، بزرگ شدنش میتواند جریان ادرار را تنگ کند.
بزرگی خوشخیم پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات یعنی پروستات بزرگ شده ولی سرطانی نیست. شایعترین ناراحتی پروستات در مردان بالای ۵۰ سال است. از سرطان پروستات نیست و خطر آن را هم بیشتر نمیکند.
نشانهها
- دشواری در شروع ادرار یا حس اینکه مثانه کامل خالی نشده است.
- جریان ضعیف یا بریدهبریدهٔ ادرار، یا چکه کردن در پایان.
- زود به زود یا با فوریت ادرار کردن، از جمله شبها.
این نشانهها معمولاً آهسته پیدا میشوند. بعضی داروها، مثل داروهای سرماخوردگی و ضد احتقان، آنتیهیستامینها، آرامبخشها، داروهای افسردگی و داروهای ادرارآور، میتوانند نشانهها را بدتر کنند؛ به پزشک بگویید چه داروهایی مصرف میکنید.
چه کارهایی کمک میکند؟
اگر نشانهها خفیف است، پزشک ممکن است پیشنهاد کند فعلاً درمانی شروع نشود و با معاینهٔ دورهای وضع را زیر نظر بگیرد. در این مدت این عادتها کمک میکند:
- پیش از خواب یا پیش از بیرون رفتن کمتر مایعات بنوشید؛ ولی در باقی روز به اندازهٔ کافی بنوشید.
- نوشیدنیهای کافئیندار و الکل را کمتر کنید.
- ادرار را مدت طولانی نگه ندارید و هر بار مثانه را کامل خالی کنید.
- فعال بمانید.
درمانهای پزشکی
- دارو: پزشک ممکن است دارویی تجویز کند که عضلههای اطراف پروستات و گردن مثانه را شل کند، یا دارویی که رشد پروستات را کند کند یا آن را کوچک کند، مثل فیناستراید. گاهی این دو با هم داده میشوند.
- روشهای کمتهاجمی: روشهایی با بخار آب، یا گذاشتن گیرههای کوچک که پروستات را از سر راه پیشابراه کنار میزند. این روشها در ایران فقط در بعضی مراکز انجام میشود.
- جراحی: اگر دارو کمک نکند، نشانهها شدید باشد یا عارضهای پیش آید، پزشک ممکن است جراحی پیشنهاد کند؛ از جمله برداشتن بخشی از پروستات از راه پیشابراه یا با لیزر.
داروها و جراحی اثرهای جانبی هم دارند؛ دربارهٔ سود و زیان هر راه از پزشکتان بپرسید.
اثر داروهای گیاهی و عطاری که برای پروستات فروخته میشوند ثابت نشده است و این فراوردهها جای معاینه و درمان پزشک را نمیگیرند. برای نمونه، مرور پژوهشها نشان داده عصارهٔ نخل ارهای (ساو پالمتو)، که از شناختهشدهترین آنهاست، بهتنهایی برای نشانههای ادراری بزرگی پروستات سود چندانی ندارد. اگر چنین فراوردهای مصرف میکنید، به پزشکتان بگویید.
التهاب پروستات (پروستاتیت)
پروستاتیت یعنی التهاب پروستات و سه نوع اصلی دارد:
- پروستاتیت مزمن یا سندرم درد مزمن لگن: شایعترین نوع است و علتش روشن نیست. درد سه ماه یا بیشتر در لگن، کمر، آلت یا کیسهٔ بیضه، گاهی همراه با نشانههای ادراری. هدف درمان کم کردن درد، ناراحتی و التهاب است و یک درمان برای همه جواب نمیدهد؛ پزشک ممکن است دارو، گرمای موضعی، فیزیوتراپی، تمرینهای آرامسازی و کم کردن استرس را پیشنهاد کند.
- پروستاتیت حاد باکتریایی: عفونتی که ناگهان شروع میشود، با تب، لرز، ادرار دردناک، درد پایین شکم یا کمر، بدندرد و گاهی بند آمدن ادرار. باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؛ پزشک آنتیبیوتیک تجویز میکند و در موارد شدید بستری کوتاه لازم میشود.
- پروستاتیت باکتریایی مزمن: عفونتی که آهسته پیش میرود و ممکن است برگردد. نشانههایش شبیه نوع حاد ولی خفیفتر است و درمانش دورهٔ طولانیتری آنتیبیوتیک میخواهد.
سرطان پروستات
سرطان پروستات بیشتر در مردان بالای ۵۰ سال پیش میآید. اینها احتمالش را بیشتر میکند:
- سن: هرچه سن بالاتر برود، احتمال بیشتر است.
- سابقهٔ خانوادگی: اگر پدر یا برادرتان سرطان پروستات داشته، بهویژه در سن کم، خطر شما بیشتر است. سابقهٔ سرطان پستان، تخمدان یا لوزالمعده در خویشاوند نزدیک هم ممکن است نشانهٔ خطر ارثی باشد.
چه نشانههایی دارد؟
سرطان پروستات در آغاز اغلب هیچ نشانهای ندارد. وقتی بزرگتر شود، ممکن است همان نشانههای ادراری بزرگی خوشخیم را بیاورد، یا خون در ادرار یا منی و اختلال نعوظ. درد پایین کمر و کم شدن وزن بیدلیل بیشتر در مرحلههای پیشرفته دیده میشود. چون نشانههای ادراری علتهای گوناگونی دارد، فقط پزشک میتواند بگوید از چیست.
چطور تشخیص داده میشود؟
پزشک از سابقهٔ بیماری شما و خانوادهتان میپرسد و ممکن است این آزمایشها را بخواهد:
- آزمایش خون پیاسای: مقدار آنتیژن اختصاصی پروستات را میسنجد. پیاسای بالا ممکن است از سرطان باشد، ولی بزرگی خوشخیم و التهاب یا عفونت پروستات هم آن را بالا میبرند و مقدارش با سن هم بیشتر میشود. این آزمایش بهتنهایی نمیگوید سرطان دارید یا نه. اگر فیناستراید یا داروی همخانوادهٔ آن مصرف میکنید، پیش از آزمایش به پزشک و آزمایشگاه بگویید؛ این داروها پس از چند ماه عدد پیاسای را پایین میآورند، معمولاً تا حدود نصف، هرچند در همه یکسان نیست، و پزشک نتیجه را با در نظر گرفتن آن میخواند.
- معاینهٔ پروستات با انگشت: پزشک با انگشت دستکشپوش از راه مقعد اندازه، سفتی و برجستگیهای پروستات را لمس میکند.
- آزمایش ادرار و تصویربرداری.
- نمونهبرداری (بیوپسی): اگر آزمایشها نگرانکننده باشد، متخصص اورولوژی (بیماریهای مجاری ادرار) تکههای کوچکی از پروستات برمیدارد تا زیر میکروسکوپ بررسی شود.
چطور درمان میشود؟
درمان به اندازه و گسترش سرطان، سن و سلامت عمومی شما و خواست خودتان بستگی دارد. دربارهٔ سود و اثرهای جانبی هر راه با پزشکتان صحبت کنید؛ پرسیدن نظر پزشک دیگر هم کاملاً پذیرفته است. راههای اصلی اینهاست:
- زیر نظر گرفتن فعال: برای سرطان کوچکی که نشانهای ندارد، گاهی درمان فوری لازم نیست و با آزمایشهای منظم زیر نظر گرفته میشود؛ اگر رشد کند، درمان شروع میشود.
- جراحی: برداشتن کامل پروستات. پس از آن بعضیها بیاختیاری ادرار یا اختلال نعوظ پیدا میکنند.
- پرتودرمانی: از بین بردن سلولهای سرطانی با پرتو؛ پرتو از دستگاهی بیرون از بدن یا از دانههای ریزی میآید که درون پروستات گذاشته میشود.
- هورموندرمانی: دارو یا تزریقی که ساخت تستوسترون را کم یا اثرش را مهار میکند. در همهٔ مرحلهها به کار میرود، اغلب همراه درمانهای دیگر مثل پرتودرمانی.
آزمایش پیاسای را کی بدهیم؟
آزمایش پیاسای برای مردانی که نشانهای ندارند، بهعنوان غربالگری (جستوجوی سرطان پیش از پیدا شدن نشانه)، سود و زیان دارد. ممکن است سرطانی را زود پیدا کند، ولی ممکن است به آزمایش و درمانهایی هم بینجامد که لازم نبوده است.
- اگر ۵۵ تا ۶۹ سال دارید، تصمیم با خودتان است؛ بهتر است پیش از آزمایش، سود و زیانش را با پزشکتان مرور کنید.
- اگر ۷۰ سال یا بیشتر دارید و نشانهای ندارید، آزمایش منظم پیاسای معمولاً پیشنهاد نمیشود.
- اگر پدر یا برادرتان سرطان پروستات داشته است، گفتوگو با پزشک دربارهٔ پیاسای را زودتر، از حدود ۴۵ سالگی، شروع کنید. انجمن اورولوژی آمریکا برای مردانی که سابقهٔ خانوادگی پررنگ دارند، شروع از ۴۰ تا ۴۵ سالگی را پیشنهاد میکند.
- اگر نگران خطر خود هستید، حتی اگر نشانهای ندارید، با پزشک صحبت کنید.
اگر نشانهٔ ادراری دارید یا برای سرطان پروستات درمان شدهاید، پیاسای دیگر غربالگری نیست و پزشک برای تشخیص یا پیگیری آن را میخواهد.
