مراقبت از سلامت مثانه در سن بالا ضروری است. مثانه از اندامهای پرکار بدن است، ولی ممکن است ندانید برای سالم نگه داشتن آن چه باید بکنید.
مثانه در پایین شکم جا دارد و مانند بادکنک، اندامی توخالی است که ادرار را ذخیره میکند. مثانه بخشی از دستگاه ادراری است که کلیهها، مجاری ادرار و مجرای ادرار را هم در بر میگیرد. ادرار مواد زائد و مایعات اضافیای را در خود دارد که بدن، پس از جذب مواد لازم از آنچه میخوریم و مینوشیم، بیرون میریزد.
مثانه با بالا رفتن سن چه تغییری میکند؟
با بالا رفتن سن، مثانه تغییر شکل میدهد. ممکن است بافت کشسان مثانه سفت شود و کشش کمتری پیدا کند. مثانهٔ سفت نمیتواند به اندازهٔ گذشته ادرار نگه دارد و ممکن است باعث شود کنترل ادرار بیشتر از دستتان برود. ممکن است ماهیچههای دیوارهٔ مثانه و کف لگن ضعیف شوند؛ این خالی شدن کامل مثانه را سختتر میکند و نشت ادرار میآورد.
ناراحتیهای شایع مثانه
ناراحتیهای مثانه شایع است و میتواند زندگی روزمره را مختل کند. کسی که ناراحتی مثانه دارد ممکن است از رفتوآمد و جمع دوری کند و کارهای خانه یا محل کار برایش سختتر شود.
ناراحتیهای معمول مثانه اینهاست:
- عفونت ادراری: دومین نوع شایع عفونت در بدن است و میتواند در هر جای دستگاه ادراری پیش بیاید. بیش از نیمی از زنان دستکم یک بار در زندگی عفونت ادراری میگیرند. زنان سالمند بیشتر احتمال دارد عفونت ادراری بگیرند، چون عضلههای مثانه ضعیف میشود و خالی شدن کامل مثانه را سخت میکند. در نتیجه ادرار در مثانه میماند و وقتی ادرار مدت زیادی در مثانه بماند، عفونت را بیشتر میکند.
- نشانههای دستگاه ادراری تحتانی: گروهی از نشانههاست؛ مانند دشواری در ادرار کردن، از دست رفتن کنترل مثانه، نشت ادرار و نیاز پیدرپی به ادرار کردن. این نشانهها از ناراحتیهای مثانه، مجرای ادرار یا عضلههای کف لگن پدید میآید.
- سرطان مثانه: سرطان مثانه در لایهٔ مثانه پیش میآید.
انواع عفونت ادراری
- عفونت مثانه: رایجترین نوع عفونت ادراری است. در آن باکتریها وارد مثانه میشوند و نشانههایی مانند فشار شدید و ناگهانی ادرار پدید میآورند.
- عفونت کلیه: عفونت مثانه میتواند به کلیهها برسد و این میتواند به ناراحتیهای جدی بینجامد. وقتی عفونت کلیه پیدرپی پیش بیاید یا مدت درازی طول بکشد، ممکن است به کلیهها آسیب همیشگی بزند.
- عفونت مجرای ادرار: عفونت ادراری میتواند در مجرای ادرار هم پدید بیاید، ولی این نوع کمتر دیده میشود.
چه چیزهایی بر سلامت مثانه اثر میگذارد؟
چیزهای بسیاری میتواند بر سلامت مثانه اثر بگذارد. همهٔ آنها در اختیار شما نیست، ولی رفتارهای بسیاری هست که به سلامت مثانه مربوط است و میتوانید آنها را کنترل کنید. اینها ممکن است بر سلامت مثانهٔ شما اثر بگذارند:
- یبوست: یبوست میتواند مدفوع زیادی در رودهٔ بزرگ جمع کند. این میتواند به مثانه فشار بیاورد و نگذارد باز شود.
- دیابت: دیابت میتواند به عصبهای دور مثانه، که به کنترل آن کمک میکنند، آسیب بزند.
- اضافهوزن: کسانی که اضافهوزن دارند ممکن است بیشتر در خطر نشت ادرار باشند.
- کمتحرکی: فعالیت بدنی میتواند به پیشگیری از ناراحتیهای مثانه و نیز یبوست کمک کند. همچنین میتواند کمکتان کند وزن سالمی داشته باشید.
- سیگار کشیدن: ناراحتیهای مثانه در میان کسانی که سیگار میکشند بیشتر دیده میشود. سیگار کشیدن همچنین میتواند خطر سرطان مثانه را بیشتر کند.
- برخی داروها: برخی داروها ممکن است باعث نشت ادرار شوند. برای نمونه، داروهایی که عصبهایتان را آرام میکنند تا بتوانید بخوابید یا استراحت کنید، ممکن است عصبهای مثانه را هم کُند کنند و ممکن است فشاری برای رفتن به دستشویی حس نکنید.
- الکل: برای بسیاری از افراد، نوشیدن الکل میتواند ناراحتیهای مثانه را بدتر کند.
- کافئین: کافئین میتواند مثانه را آزار دهد و واکنش مثانه را هنگام نیاز به ادرار کردن تغییر دهد.
- خوراکیها: برخی از کسانی که ناراحتی مثانه دارند درمییابند که بعضی غذاها و نوشیدنیها آن را بدتر میکند؛ مانند سدیم، شیرینکنندههای مصنوعی، غذاهای پرادویه، مرکبات و آبمیوهها و غذاهایی که گوجهفرنگی دارند. این افراد وقتی این غذاها و نوشیدنیها را نخورند ممکن است حال بهتری پیدا کنند.
- آسیب لگن: آسیب (تروما)، مانند جراحی پروستات، زایمان یا تجاوز جنسی، میتواند به عضلهها و عصبها آسیب بزند و ممکن است بر کنترل مثانه هم اثر بگذارد.
چه کارهایی خطر عفونت ادراری را بیشتر میکند؟
برخی فعالیتها میتوانند خطر عفونت ادراری را بیشتر کنند؛ از جمله:
- رابطهٔ جنسی: فعالیت جنسی میتواند باکتریها را از روده یا حفرهٔ واژن بهسوی مجرای ادرار ببرد. ادرار کردن پس از رابطهٔ جنسی خطر عفونت را کم میکند.
- ادرار کردن با سوند: سوند (کاتتر) لولهای است که در مجرای ادرار و مثانه گذاشته میشود تا به خالی شدن مثانه کمک کند. سوند میتواند راهی مستقیم برای رسیدن باکتریها به مثانه باز کند.
- برخی روشهای پیشگیری از بارداری: دیافراگم هنگام گذاشتن میتواند باکتریها را با خود ببرد. اسپرمکشها (روش پیشگیری از بارداری که اسپرمها را از بین میبرد) هم ممکن است عفونت ادراری را محتملتر کنند.
نشانههای ناراحتی مثانه
مثانهٔ هر کس ممکن است کمی متفاوت رفتار کند، ولی برخی نشانهها ممکن است در همه مانند هم باشد. نشانههای ناراحتی مثانه میتواند اینها باشد:
- نمیتوانید ادرار را نگه دارید یا ادرارتان نشت میکند (بیاختیاری ادرار).
- در یک روز هشت بار یا بیشتر نیاز به ادرار کردن دارید.
- شبها بارها برای ادرار کردن از خواب بیدار میشوید.
- ناگهان و فوری نیاز به ادرار کردن پیدا میکنید.
- پیش از ادرار کردن، هنگام آن یا پس از آن درد یا سوزش دارید.
- ادرارتان کدر یا خونی است.
- پس از ادرار کردن، ادرارتان نشت میکند.
- ادرارتان بدون فشار میآید.
- در خالی کردن مثانه دشواری دارید.
نشانههای عفونت ادراری
در برخی سالمندان، تغییرهای ذهنی و سردرگمی ممکن است تنها نشانههای عفونت ادراری باشد. سالمندی که عفونت ادراری دارد احتمالاً خسته، لرزان و ضعیف است و درد عضله و درد شکم دارد.
نشانههای عفونت ادراری در مثانه ممکن است اینها باشد:
- ادرار کدر، خونی یا ناخوشایند است.
- هنگام ادرار کردن درد یا سوزش دارید.
- نیاز شدید و پیدرپی به ادرار کردن دارید، حتی درست پس از خالی کردن مثانه.
- برخی افراد تب خفیف، حدود ۳۸ درجهٔ سانتیگراد، دارند.
اگر عفونت ادراری به کلیهها برسد، نشانهها ممکن است اینها باشد:
- لرز و لرزیدن
- عرق شبانه
- احساس خستگی یا ناخوشی عمومی
- تب بالاتر از ۳۸ درجهٔ سانتیگراد
- درد در پهلو، کمر یا کشالهٔ ران
- پوست گرم یا قرمز
- تغییرهای ذهنی یا سردرگمی
- تهوع و استفراغ
- درد بسیار بد شکم در برخی افراد
برخی افراد ممکن است در مثانه یا مجاری ادراری باکتری داشته باشند ولی هیچ نشانهای حس نکنند. اگر آزمایش ادرار نشان دهد که در ادرارتان باکتری هست ولی هیچ نشانهای حس نمیکنید، ممکن است به درمان نیاز نداشته باشید.
پزشک چه بررسیهایی میکند؟
وقتی نزد پزشک یا کارشناس سلامت میروید، او ممکن است برای فهمیدن علت احتمالی ناراحتی مثانهٔ شما این بررسیها را انجام دهد:
- شما را معاینهٔ بدنی میکند. در خانمها معاینهٔ بدنی ممکن است معاینهٔ لگن را هم در بر بگیرد. در آقایان ممکن است معاینهٔ پروستات را در بر بگیرد که معمولاً با معاینهٔ رکتوم (راستروده) انجام میشود.
- برای بررسی عفونت مثانه (یا دستگاه ادراری) نمونهٔ ادرار میگیرد.
- درون مثانه را با سیستوسکوپ بررسی میکند؛ لولهای دراز و نازک که از راه مجرای ادرار به مثانه میرود. این کار را معمولاً متخصص ادرار انجام میدهد.
- مثانه را با مایع گرم پر میکند تا ببیند مثانهتان پیش از نشت چه مقدار مایع نگه میدارد.
- مثانه را با سونوگرافی اسکن میکند تا ببیند آیا هر بار مثانهتان را کامل خالی میکنید یا نه.
ناراحتیهای مثانه چطور درمان میشود؟
درمان ناراحتیهای مثانه ممکن است تغییر رفتار و شیوهٔ زندگی، تمرین، دارو، جراحی یا ترکیبی از این درمانها و درمانهای دیگر باشد.
چون بیشتر عفونتهای ادراری از باکتریهاست، داروهای ضدباکتری به نام آنتیبیوتیک درمان معمول عفونت ادراری است. نوع آنتیبیوتیک و مدت درمان به پیشینهٔ فرد و نوع باکتریِ عامل عفونت بستگی دارد. نوشیدن مایعات زیاد و ادرار کردن هم ممکن است بهبود را تندتر کند. در صورت نیاز، مسکّنها میتوانند درد عفونت ادراری را آرام کنند. گذاشتن بالشتک گرمکننده بر پشت یا شکم هم ممکن است کمک کند.
