سالمند و سالمندی هم از آن موضوعهایی است که همه دربارهاش نظر میدهند و همه در عمل از آن غافلاند.
زنگ خطرِ بیتوجهی به سالمندان
این روزها با هر کس صحبت میکنیم، اولویت را به کودکان و نوجوانان میدهد؛ هرچند در آن زمینه هم کاری انجام نمیشود. ولی همین اظهارنظرهای شخصی زنگ خطری را به صدا درمیآورد که بسیاری به آن بیتوجهاند: بیهویتیِ جامعهای که از نسلهای بعدی ساخته میشود و به سالمندان بیتوجه است.
سالهاست که دربارهٔ این شکاف میان نسلها فقط گفتوگو میشود. این شکاف واقعیتی است که در سالهایی نهچندان دور قطعاً مسئلهٔ اصلی جامعهٔ ایران خواهد شد.
حرف بسیار، حاصل اندک
در این میان آنچه به چشم میآید، مثل بیشتر زمینههای انسانی و اجتماعی، مانند روانشناسی و خانواده، اینهاست: اظهارنظر، برنامههای کوتاهمدت و در عین حال بیحاصل، و راه افتادن یک جریان رسانهایِ بیثمر دربارهٔ موضوعهای گوناگون سالمندان. آسیب اینها اگر از بیتوجهیِ صرف به سالمندان بیشتر نباشد، قطعاً کمتر نیست.
متأسفانه آنچه این روزها، بهویژه در فضای مجازی، دیده میشود حضور و گفتههای کوتاه و کلیِ عزیزانی است که در رشتههای گوناگونِ مرتبط با سالمندی مدرکهای گوناگون دارند، ولی حضور مجازیشان بر حضور اجتماعیشان میچربد.
از توصیههای بهداشت سالمندی بگیرید تا ورزش سالمندی، و در نهایت اعلام بسیاری از برنامههای دستگاههای دولتی که در عمل هیچوقت به اجرا نمیرسد؛ فقط حرفهایی است که در روزهای خاصی مانند هفتهٔ سالمند گفته میشود تا آن دستگاه عقب نماند.
سالمندان این روزها با چه چیزهایی درگیرند؟
باید توجه داشت که سالمندان این روزها شاید بیشتر از قشرهای دیگر درگیر مسائل اقتصادیاند. این مسائل فقط به اقتصاد خانواده برنمیگردد؛ سلامت روان آنان را هم از جنبههای گوناگون اجتماعی به خطر میاندازد.
رفاه اجتماعی، دسترسی به امکانات و خدمات اجتماعیِ متناسب با وضع سالمندان، بهرهٔ مناسب از خدمات شهری، بهرهٔ مناسب از خدمات بهداشتی و درمانی و مانند اینها، همه از موضوعهایی است که سالمندان در این روزگار بیش از گذشته با آنها سروکله میزنند. هر کدام از اینها هم در بخش خود ناکارآمد و کمحاصل است.
چه باید کرد؟
با توجه به همین موضوعهاست که باید به مسائل گوناگون سالمندی جدی توجه شود؛ با همافزایی و هماهنگی میان بخشهای دولتی، در جایگاه حمایتکننده و سیاستگذار، و بخشهای مردمی و خصوصی، در جایگاه مجری و اتاق فکر. به نظر میرسد در گام نخست باید جلوی خودنمایی افراد حقیقی و حقوقی گرفته شود؛ خودنماییای که با اظهارنظر و راهکارهای بیحاصل و در بسیاری موارد گمراهکننده انجام میشود.
سالمندان نیازمند اقداماند، نه صحبت.
