تمایلات جنسی یعنی شیوهای که ما خودمان را از نظر جنسی تجربه و ابراز میکنیم. احساسها، تمایلها، رفتارها و هویت را در بر میگیرد و میتواند گونههای مختلفی از لمس یا تحریک جسمی را شامل شود. صمیمیت یعنی احساس نزدیکی و پیوند در یک رابطه، که میتواند با بخش جسمی یا بدون آن باشد.
بالا رفتن سن تغییرهایی در زندگی میآورد که میتواند فرصتی باشد تا معنای رابطهٔ جنسی و صمیمیت را برای خودتان از نو تعریف کنید. برخی در این سالها در پی هر دو هستند، هم رابطهٔ جنسی و هم صمیمیت؛ برخی به یکی بدون دیگری راضیاند و برخی دیگر ممکن است از اینگونه رابطهها دوری کنند.
این مطلب برای کسانی است که در این سالها رابطهٔ جنسی و صمیمیت را در زندگیشان میخواهند. در آن دشواریها و فرصتهای رایجِ سالمندی آمده است، و راههایی که میشود در نظر گرفت تا هر کس از وضعیت خودش در این زمینهها بیشترین بهره را ببرد.
چه تغییرهایی را میشود انتظار داشت؟
تمایلات جنسی اغلب از حال عاطفی و جسمی آدم اثر میگیرد. حال جسمیتان ممکن است بر آنچه میتوانید انجام دهید اثر بگذارد و حال عاطفیتان بر آنچه میخواهید انجام دهید.
بسیاری از زوجها در این سالها از زندگی جنسیشان بیشتر از زمان جوانی راضیاند. ممکن است چیزهای کمتری حواسشان را پرت کند، وقت و خلوت بیشتری داشته باشند و هیچ نگرانیای از بارداری نداشته باشند. همچنین ممکن است بهتر بتوانند آنچه را میخواهند و نیاز دارند بگویند، و این میتواند فرصتی برای صمیمیت و پیوند بیشتر باشد.
بالا رفتن سن بهطور طبیعی تغییرهای جسمی هم میآورد که گاهی میتواند توان داشتن رابطهٔ جنسی و لذت بردن از آن را مختل کند. با بالا رفتن سن، بدن ما تغییر میکند؛ از جمله وزن، پوست و سفتی عضلهها. برخی در این سالها با بدنِ تغییرکردهٔ خود راحت نیستند. ممکن است نگران باشند که همسر یا شریک زندگیشان دیگر آنها را جذاب نبیند. بیماریها میتوانند ناراحتیهای جسمی همراه با استرس و نگرانی بیاورند، و این میتواند مانع صمیمیت یا لذت بردن از یک زندگی جنسی کامل شود.
دو تغییر رایج در این سالها به اندامهای جنسی مربوط است. واژن میتواند کوتاه و باریک شود و دیوارههای آن نازکتر و سفتتر شوند. در بیشتر افراد، واژن کمتر مرطوب و لغزنده میشود و ممکن است بیشتر طول بکشد تا بهطور طبیعی خودش را لغزنده کند. این تغییرها میتواند برخی گونههای فعالیت جنسی، مانند دخول در واژن، را دردناک یا کمتر دلخواه کند.
با بالا رفتن سن، اختلال نعوظ (که ناتوانی جنسی هم نامیده میشود) نیز شایعتر میشود. اختلال نعوظ یعنی از دست رفتن توانِ رسیدن به نعوظ و نگه داشتن آن؛ نعوظ هم ممکن است به اندازهٔ گذشته سفت یا بزرگ نباشد. اگر اختلال نعوظ هر چند وقت یک بار پیش بیاید، ایرادی ندارد.
یائسگی تغییر دیگری است که ممکن است بر رابطهٔ جنسی و صمیمیت در این سالها اثر بگذارد. دورهٔ گذار به یائسگی میتواند چندین سال طول بکشد و وقتی به پایان میرسد که زن ۱۲ ماه عادت ماهانه نشده باشد. در این دوره ممکن است نشانههای گوناگونی پیش بیاید.
این نشانهها میتواند گرگرفتگی، دشواری در به خواب رفتن و در خواب ماندن، و تغییر خلق را شامل شود. میل به رابطهٔ جنسی ممکن است بیشتر یا کمتر شود. زنانی که برای درمان گرگرفتگی یا دیگر نشانههای یائسگی هورموندرمانی میکنند، ممکن است علاقه و میل جنسیشان به شکل چشمگیری بیشتر شود.
چه چیزهایی دشواری جنسی میآورد؟
برخی بیماریها، کمتوانیها، داروها و جراحیها میتوانند بر توان شما برای داشتن رابطهٔ جنسی و لذت بردن از آن اثر بگذارند.
الکل
الکلِ بیش از اندازه میتواند در مردان دشواری در نعوظ بیاورد و در زنان ارگاسم (اوج لذت جنسی) را به تأخیر بیندازد.
آرتروز
درد مفصلها بر اثر ورم مفصل (آرتریت) میتواند تماس جنسی را ناراحتکننده کند. ورزش، دارو و احتمالاً جراحی تعویض مفصل ممکن است به آرام شدن این درد کمک کند. استراحت، حمام آب گرم و تغییر وضعیت بدن یا زمان فعالیت جنسی میتواند سودمند باشد.
درد مزمن
درد میتواند صمیمیت را مختل کند. همچنین میتواند خستگی و فرسودگی بیاورد و انرژی یا علاقهٔ کمی برای رابطهٔ جنسی باقی بگذارد. درد مزمن نباید بخشی از بالا رفتن سن باشد و اغلب درمانپذیر است. ولی برخی داروهای ضددرد بر کارکرد جنسی اثر میگذارند. اگر از هر دارویی عوارض جانبی دیدید، همیشه با کارشناس سلامتتان صحبت کنید.
زوال عقل
کسانی که برخی گونههای زوال عقل (دمانس) را دارند ممکن است به رابطهٔ جنسی و نزدیکی جسمی علاقهٔ بیشتری نشان دهند، ولی ممکن است نتوانند داوری کنند که چه رفتار جنسیای مناسب است. کسانی که زوال عقل شدید دارند ممکن است همسر یا شریک زندگی خود را نشناسند، ولی همچنان به تماس جنسی تمایل داشته باشند.
حتی گاهی ممکن است این تماس را با کس دیگری بجویند. دانستن اینکه با این وضعیت چطور کنار بیایید میتواند گیجکننده و دشوار باشد. صحبت با پزشک، پرستار یا مددکار اجتماعیای که در مراقبت از زوال عقل آموزش دیده است ممکن است سودمند باشد.
افسردگی
بیعلاقگی به کارهایی که پیشتر از آنها لذت میبردید، مانند صمیمیت و فعالیت جنسی، میتواند از نشانههای افسردگی باشد. اگر فکر میکنید افسردهاید، با کارشناس سلامتتان دربارهٔ درمانهای ممکنی صحبت کنید که میل جنسی را بیش از این مختل نکنند.
دیابت
دیابت یکی از بیماریهایی است که میتواند اختلال نعوظ بیاورد. در بیشتر موارد، درمان دارویی میتواند کمک کند. وقتی دیابت خوب کنترل نشود، میتواند به عفونتهای قارچی بینجامد که میتوانند خارش و آزردگی بیاورند و رابطهٔ جنسی را ناخوشایند یا نادلخواه کنند.
بیماری قلبی
تنگ و سفت شدن رگها میتواند رگهای خونی را چنان تغییر دهد که خون آزادانه جریان نداشته باشد. در برخی افراد ممکن است برانگیختگی بیشتر طول بکشد و رسیدن به نعوظ یا نگه داشتن آن دشوار باشد. در نتیجه، این میتواند رسیدن به ارگاسم را دشوار کند.
کسانی که حملهٔ قلبی داشتهاند، یا همسر و شریک زندگیشان، ممکن است بترسند که رابطهٔ جنسی یک رویداد قلبیعروقی دیگر پیش بیاورد. با اینکه فعالیت جنسی در کل بیخطر است، همیشه به توصیههای پزشکتان عمل کنید.
بیاختیاری ادرار
از دست رفتن کنترل مثانه یا نشت ادرار با بالا رفتن سن شایعتر است. فشار اضافی بر شکم هنگام رابطهٔ جنسی میتواند ادرار را نشت دهد. تغییر وضعیت بدن یا خالی کردن مثانه پیش و پس از رابطهٔ جنسی میتواند کمک کند. خبر خوب این است که بیاختیاری ممکن است با درمانهای پزشکی، آموزش کنترل مثانه و تغییر رفتار و شیوهٔ زندگی درمان شود.
داروها
برخی داروها میتوانند عوارض جانبیای داشته باشند که رابطهٔ جنسی را مختل میکند؛ مانند اختلال نعوظ، دشواری در انزال، دشواری در برانگیختگی و ارگاسم، کم شدن میل جنسی و خشکی واژن. داروهایی که میتوانند این عوارض را بیاورند اینها هستند:
- برخی داروهای فشار خون
- آنتیهیستامینها
- داروهای ضدافسردگی و داروهای دیگر بیماریهای روانی
- آرامبخشها
- داروهای بیماری پارکینسون یا سرطان
- داروهای کمکنندهٔ اشتها
- داروهای ضد زخم
اگر هر یک از این عوارض جانبی را دیدید، با کارشناس سلامتتان مشورت کنید تا ببینید آیا داروی دیگری هست که بتوانید مصرف کنید.
چاقی
کسانی که اضافهوزن یا چاقی دارند نیز بیشتر در خطر دشواری در نعوظ هستند.
بیماری پیرونی
در این اختلال، زیر پوست آلت تناسلی بافت جای زخم (اسکار) درست میشود و بافتهای دوروبرش را میکشد و آلت را، معمولاً هنگام نعوظ، خمیده یا کج میکند. خمیدگی آلت میتواند نعوظ را دردناک کند و ممکن است آمیزش جنسی را دردناک، دشوار یا ناشدنی کند. اگر بیماری پیرونی دارید، دربارهٔ راههای درمان با پزشک صحبت کنید.
سکتهٔ مغزی
توان رابطهٔ جنسی گاهی از سکتهٔ مغزی اثر میگیرد. تغییر وضعیت بدن یا وسایل پزشکی ممکن است به کسانی که ضعفِ ماندگار یا فلج دارند کمک کند تا رابطهٔ جنسی داشته باشند. برخی از کسانی که از کمر به پایین فلجاند میتوانند ارگاسم و لذت را تجربه کنند.
جراحی
هر جراحیای میتواند نگرانی بیاورد، و وقتی پای سینهها یا ناحیهٔ تناسلی در میان باشد، مانند جراحیهایی که در پایین آمده، این نگرانی میتواند بیشتر باشد. بیشتر افراد میتوانند به همان زندگی جنسیای برگردند که پیش از جراحی از آن لذت میبردند. برای برخی، این جراحیها حتی ممکن است کمک کند که گزینههای زندگی جنسیشان بیشتر شود.
- برداشتن رحم (هیسترکتومی): این جراحی برای برداشتن رحم به دلیل درد، خونریزی، فیبروم یا دلیلهای دیگر انجام میشود. اغلب، وقتی سن بالاتر است، تخمدانها را هم در همین جراحی برمیدارند. تصمیم گرفتن دربارهٔ این جراحی میتواند هم زنان و هم همسرانشان را دربارهٔ زندگی جنسی آیندهشان نگران کند. اگر نگران تغییرهایی هستید که ممکن است با برداشتن رحم تجربه کنید، با متخصص زنان یا جراحتان صحبت کنید. شاید هم بخواهید با کسانی که این جراحی را کردهاند صحبت کنید.
- برداشتن پستان (ماستکتومی): در این جراحی همه یا بخشی از پستان را برمیدارند، اغلب به دلیل سرطان سینه یا برای پیشگیری از سرطان. این جراحی ممکن است علاقهٔ جنسی برخی افراد را از میان ببرد، یا باعث شود خود را کمتر خواستنی یا جذاب حس کنند. اگر میخواهید سینه را بازسازی کنید، میتوانید این را با کارشناس سلامتی که سرطانتان را درمان میکند یا با جراحتان در میان بگذارید. جز صحبت با پزشک، گاهی صحبت با دیگر کسانی که این جراحی را کردهاند هم سودمند است.
- برداشتن پروستات (پروستاتکتومی): در این جراحی همه یا بخشی از پروستات را برمیدارند، معمولاً به دلیل سرطان یا بزرگ شدن پروستات. ممکن است بیاختیاری ادرار یا اختلال نعوظ بیاورد. اگر به این جراحی نیاز دارید، پیش از آن دربارهٔ نگرانیهایتان با پزشکتان صحبت کنید.
گفتوگو با پزشک
برای برخی، صحبت با کارشناس سلامت دربارهٔ دشواریهای جنسی ممکن است ناراحتکننده باشد. مهم است یادتان باشد که اینها موضوعهایی است که پزشکتان برای درمان مؤثرِ شما باید از آنها باخبر شود. شاید هم بخواهید صحبت با دیگر متخصصان سلامت جسم و روان، مانند پرستار یا درمانگر، را در نظر بگیرید.
بسیاری از مراکز و کارشناسان سلامت اکنون درگاه اینترنتی برای بیماران دارند، و برخی ممکن است از این راه راحتتر با گروه درمانی خود گفتوگو کنند.
آیا سن بالا از بیماریهای مقاربتی محافظت میکند؟
سن شما را از بیماریهای مقاربتی محافظت نمیکند. کسانی که در این سالها از نظر جنسی فعالاند ممکن است در خطر بیماریهایی باشند از جمله سیفلیس، سوزاک، عفونت کلامیدیا، تبخال تناسلی، هپاتیت ب، زگیل تناسلی و تریکومونیازیس.
کسانی که از نظر جنسی فعالاند، در هر سنی که باشند، ممکن است در خطر گرفتن اچآیوی باشند؛ ویروسی که بیماری ایدز را میآورد. در واقع، شمار سالمندانی که اچآیوی یا ایدز دارند رو به افزایش است. اگر شما یا شریک جنسیتان بیش از یک شریک جنسی داشته باشید و رابطهٔ جنسیِ محافظتنشده داشته باشید، در خطر اچآیوی و ایدز هستید.
برای محافظت از خود، همیشه هنگام رابطهٔ جنسی مقعدی یا واژنی از کاندوم استفاده کنید.
در معاینههای منظمتان، و هر وقت میان دو ویزیت نگرانیای داشتید، با کارشناس سلامتتان دربارهٔ راههای محافظت از خود در برابر بیماریها و عفونتهای مقاربتی صحبت کنید. یادتان باشد سن هرگز آنقدر بالا نمیرود که این خطر از میان برود.
چه کاری میتوانید بکنید؟
راههایی هست که میتوانید برای داشتن یک زندگی جنسی فعال و لذتبخش به کار ببرید. اگر همسر یا شریک زندگی دارید، دربارهٔ تغییرهایی که تجربه میکنید با او صحبت کنید و بکوشید خودتان یا او را سرزنش نکنید. وقتی را بگذارید برای لذت بردن از با هم بودن و فهمیدن تغییرهایی که ممکن است هر دو با آن روبهرو شوید. این دوره از زندگیتان میتواند فرصتی باشد برای ساختن پیوندهایی صمیمانهتر و کشف رابطهٔ جنسیتان به شیوهای تازه.
صحبت با یک درمانگر هم، چه تنها و چه با همسرتان، ممکن است سودمند باشد. برخی درمانگران برای کمک به کسانی که دشواری جنسی دارند آموزش ویژه دیدهاند. اگر حس میکنید نگاه همسر یا شریک زندگیتان به رابطهٔ جنسی تغییر کرده، گمان نکنید که او دیگر به شما یا به داشتن یک زندگی جنسی فعال با شما علاقهای ندارد. بسیاری از چیزهایی که در این سالها دشواری جنسی میآورد اصلاحشدنی است.
خشکی واژن
برای نمونه، اگر به دلیل خشکی واژن درد دارید، کارشناس سلامت یا داروساز میتواند روانکنندهها یا مرطوبکنندههای بدون نسخه را پیشنهاد کند. روانکنندههای بر پایهٔ آب را میشود برای راحتتر شدن رابطهٔ جنسی به کار برد، و مرطوبکنندهها را میشود بهطور منظم و در طول زمان به کار برد تا رطوبت را برگردانند و خشکی را کم کنند. کارشناس سلامتتان همچنین ممکن است هورمونهای نسخهای مانند استروژن واژنی، یا داروهای غیرهورمونی را پیشنهاد کند که سازمان غذا و داروی ایالات متحده نیز آنها را برای درمان رابطهٔ جنسیِ دردناک تأیید کرده است.
اختلال نعوظ
اگر دشواری از اختلال نعوظ است، اغلب میشود آن را با دارو یا درمانهای دیگر کنترل کرد. کارشناس سلامت ممکن است برای کمک به کم شدن اختلال نعوظ، تغییرهایی در شیوهٔ زندگی پیشنهاد کند؛ مانند محدود کردن الکل یا بیشتر کردن فعالیت بدنی. همچنین ممکن است برای کسانی که مقدار هورمون تستوسترون در بدنشان پایین است، تستوسترون تجویز کند. مصرف تستوسترون ممکن است به اختلال نعوظ کمک کند، ولی ممکن است به عوارض جانبی جدی بینجامد و بر شیوهٔ کار داروهای دیگر اثر بگذارد.
حتماً با کارشناس سلامتتان دربارهٔ درمان با تستوسترون و آزمایش مقدار تستوسترون بدنتان صحبت کنید. مراقب هر مکمل غذایی یا گیاهیای باشید که وعدهٔ درمان اختلال نعوظ میدهد. این فراوردهها ممکن است عوارض جانبی خطرناک داشته باشند یا با داروهای نسخهای تداخل کنند.
همیشه پیش از مصرف هر گیاه دارویی یا مکمل با یک کارشناس سلامت صحبت کنید.
تغییرها را فرصت ببینید
ناراحتیهای جسمی میتواند با بالا رفتن سن زندگی جنسی شما را تغییر دهد. اگر مجردید، وقتی از آنچه میخواهید مطمئن باشید، آشنا شدن و قرار گذاشتن ممکن است آسانتر شود. اگر در رابطهای هستید، ممکن است شما و شریک زندگیتان با بالا رفتن سن راههای تازهای برای با هم بودن پیدا کنید. دربارهٔ نیازهایتان با شریک یا شریکهای زندگیتان صحبت کنید.
و در آخر اینکه برای ازدواج و حتی ازدواج دوباره در سالمندی هیچ زمانی دیر نیست.
