بیماری پاژهٔ استخوان در حدود ۱ درصد بزرگسالان بالای ۵۵ سال در انگلیس دیده میشود. در ۸۰سالگی، از هر ۱۲ مرد یک نفر و از هر ۲۰ زن یک نفر در بخشی از اسکلت خود این بیماری را دارد.
بیماری پاژه (Paget) چیست؟
چنانکه میدانید، استخوان بافتی زنده است که پیوسته نو و ترمیم میشود. بیماری پاژه این چرخهٔ نو شدن استخوان را، که به آن بازسازی استخوان هم میگویند، بههم میزند. در نتیجه استخوانها ضعیف و در برخی موارد بدشکل میشوند. این بیماری معمولاً استخوانهای لگن، ستون فقرات و جمجمه را درگیر میکند، هرچند میتواند جاهای دیگر بدن را هم درگیر کند.
چرا پیش میآید؟
دو نوع سلول مهم، بازسازی سلولهای استخوانی شما را بر عهده دارند:
- استئوکلاستها: سلولهایی که استخوان کهنه را جذب میکنند.
- استئوبلاستها: سلولهایی که استخوان تازه میسازند.
بیماری پاژه وقتی پیش میآید که سلولهای استئوکلاست تندتر از حد معمول استخوان را جذب کنند. به دنبال آن، سلولهای استئوبلاست میکوشند تندتر از حد معمول استخوان تازه بسازند. در نتیجه استخوانها میتوانند بزرگتر یا ضعیفتر از حد طبیعی شوند یا بدشکل به نظر برسند.
هنوز دقیقاً نمیدانیم این روند چرا پیش میآید. به نظر میرسد ژنتیک در آن نقشی دارد. برای نمونه، فرزندان کسانی که بیماری پاژه دارند حدود هفت برابر بیشتر در خطر این بیماریاند. آسیب استخوان در سالهای اول زندگی هم میتواند بیماری پاژه را در کسانی که از نظر ژنتیکی احتمال آن را دارند، برانگیزد.
چه نشانههایی دارد؟
نشانههای بیماری پاژهٔ استخوان در واقع بسیار نادر است. بسیاری از افراد وقتی از بیماریشان باخبر میشوند که به دلیل دیگری عکس با اشعهٔ ایکس گرفتهاند یا آزمایش خون دادهاند. با این حال، برخی نشانههایی را تجربه میکنند؛ از جمله:
- درد، معمولاً در استخوان یا استخوانهای آسیبدیده یا مفصلهای کنار آنها
- سفتی و ورم مفصل
- دردی (تیر کشیدن) که در امتداد بدن یا در سراسر آن حرکت میکند
- بیحسی و گزگز
- از دست رفتن حرکت در بخشی از بدن
- تغییر چشمگیر در شکل استخوان یا استخوانهایتان
چطور تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص بیماری پاژهٔ استخوان سه روش اصلی هست: آزمایش خون، اشعهٔ ایکس و اسکن استخوان.
آزمایش خون
ممکن است به چند دلیل آزمایش خون بدهید، حتی اگر پزشک به بیماری پاژه شک نکرده باشد. آزمایش خون عمومی مواد گوناگون بسیاری را میسنجد؛ از جمله آنزیمی به نام آلکالین فسفاتاز. بالا بودن این آنزیم اغلب میتواند نشانهای از بیماری پاژه باشد. با این حال، این بهتنهایی برای تشخیص بیماری بس نیست. ممکن است به آزمایش خون بیشتر یا آزمایشهای دیگر نیاز داشته باشید تا روشن شود چرا آلکالین فسفاتاز بالاست.
اشعهٔ ایکس
با اشعهٔ ایکس اغلب میشود نشانهها و ویژگیهای بیماری پاژه را در جمجمه، شکم و پاها تشخیص داد. با این حال، یک عکس برای فهمیدن گسترهٔ کامل بیماری بس نخواهد بود. برای بررسی اینکه استخوان دیگری هم درگیر شده است یا نه، آزمایشهای بیشتری لازم است.
اسکن استخوان
در برخی موارد، پزشک ممکن است اسکن ایزوتوپ استخوان هم انجام دهد تا گسترهٔ بیماری را در بدن بررسی کند. در این کار مقدار کمی مادهٔ رادیواکتیو به خونتان تزریق میشود. این ماده در جاهایی جمع میشود که استخوان در آنها بسیار نو میشود. پزشکان میتوانند پیش از آنکه مادهٔ رادیواکتیو از بدنتان بیرون برود، با دوربین ویژهای این جاها را ببینند.
چه درمانهایی هست؟
در حال حاضر بیماری پاژهٔ استخوان درمان قطعی ندارد. خوشبختانه چند روش درمانی هست که میتواند به سبکتر شدن نشانهها کمک کند. اگر نشانهای ندارید، ممکن است درمان را بیدرنگ شروع نکنید.
برخی از روشهای درمانی رایج برای بیماری پاژهٔ استخوان اینهاست:
بیسفسفوناتها
بیسفسفوناتها گروهی از داروها هستند که میتوانند با کند کردن سلولهایی که استخوان کهنه را جذب میکنند، به تنظیم رشد استخوان کمک کنند. در نتیجه بدن نیازی به ساختن بافت تازهٔ استخوان نخواهد داشت. چند نوع بیسفسفونات در دسترس است که رایجترین آنها ریزدرونات، زولدرونات و پامیدرونات است. این دارو میتواند هر بار برای چندین سال به کم شدن درد بیماری پاژه کمک کند.
مسکن
مسکنهای بدون نسخه مانند پاراستامول و ایبوپروفن به شما کمک میکنند دردهای این بیماری را کم کنید. همیشه باید پیش از شروع مصرف مسکن، نوشتهٔ روی بسته یا برگهٔ راهنمای آن را بخوانید تا مطمئن شوید برایتان مناسب است.
درمانهای حمایتی
برخی از کسانی که بیماری پاژه دارند میتوانند از درمانهای حمایتی مانند کاردرمانی و فیزیوتراپی بهره ببرند. هر دو، تمرینها و روشهایی دارند که میتواند به شما در کم کردن درد، بهتر شدن حرکت و انجام کارهای روزمره کمک کند.
وسایل کمکی
وسایلی مانند عصا، کفیهای طبی (ارتز) و بریسهای ستون فقرات میتوانند کمک کنند وزن کمتری بر استخوانهای آسیبدیده بیفتد.
جراحی
بیشتر افراد برای بیماری پاژه به جراحی نیاز ندارند. با این حال در موارد جدی، که ناراحتیهای بعدی مانند شکستگی و آرتروز پیش میآید، ممکن است لازم شود جراحی کنید. روشهای معمول اینهاست: همراستا کردن استخوانها پس از شکستگی، برداشتن مفصل آسیبدیده و گذاشتن مفصل مصنوعی به جای آن، و دور کردن استخوان از عصبی که زیر فشار است.
خوراک
کلسیم و ویتامین دی به سلامت استخوانها کمک میکند. همهٔ ما باید مطمئن شویم که در برنامهٔ غذاییمان به اندازهٔ کافی از این مواد مغذی هست، ولی این کار بهویژه برای کسی که بیماری پاژه دارد مهم است. کلسیم در فراوردههای لبنی مانند پنیر و شیر (یا شیرهای گیاهی غنیشده مانند شیر سویا و جو دوسر) و نیز در ساردین و ماهیهای دیگری که با استخوان خورده میشوند، پیدا میشود.
چه عارضههایی ممکن است بیاورد؟
متأسفانه بیماری پاژهٔ استخوان گاهی میتواند به عارضههای بعدی بینجامد؛ مانند:
- استخوانهای شکننده (پوکی استخوان) که بهآسانی میشکنند.
- استخوانهای بزرگ یا بدشکل. ممکن است متوجه شوید که به سبب خمیدگی، یک پا کوتاهتر از پای دیگر حس میشود.
- کمشنوایی (اگر بیماری پاژه جمجمهتان را درگیر کند).
- کلسیم بیش از حد در خون، که به آن هیپرکلسمی میگویند.
- ناراحتیهای قلبی.
- سرطان استخوان؛ هرچند این مورد بسیار نادر است و فقط بین ۱ نفر از ۱۰۰ تا ۱ نفر از هر ۱۰۰۰ نفری که بیماری پاژه دارند پیش میآید.
