آلزایمر شایعترین علت زوال عقل (دمانس) در سالمندان است. این بیماری اختلالی پیشرونده در مغز است که آرامآرام حافظه و مهارتهای فکر کردن، و سرانجام توان انجام سادهترین کارها را از میان میبرد. زوال عقل با بالا رفتن سن شایعتر میشود، ولی بخشی طبیعی از بالا رفتن سن نیست.
بیماری چه مرحلههایی دارد؟
آلزایمر بیماریای رو به پیشرفت است؛ یعنی نشانههایش با گذشت زمان شدیدتر میشود. این بیماری هفت مرحله دارد:
- مرحلهٔ اول: نشانهای از آلزایمر دیده نمیشود، ولی با توجه به سابقهٔ خانوادگی ممکن است این بیماری تشخیص داده شود.
- مرحلهٔ دوم: برخی نشانهها مانند فراموشی خود را نشان میدهند.
- مرحلهٔ سوم: نشانههای خفیف جسمی و ذهنی پیدا میشود، مانند از دست دادن حافظه و تمرکز، که نزدیکان بیمار بهسادگی متوجه آن میشوند.
- مرحلهٔ چهارم: در این مرحله تقریباً میتوان آلزایمر را تشخیص داد، هرچند نشانهها همچنان خفیف است. اختلال حافظه و برنیامدن از پس کارهای روزانه در این مرحله کاملاً دیده میشود.
- مرحلهٔ پنجم: نشانهها چنان شدید میشود که بیمار به مراقبت نیاز پیدا میکند.
- مرحلهٔ ششم: بیمار در این مرحله حتی برای کارهای اولیه مانند غذا خوردن و لباس پوشیدن هم به کمک دیگران نیاز دارد.
- مرحلهٔ هفتم و پایانی: اوج بیماری آلزایمر است. در این مرحله بیمار در حالتهای چهره و توان سخن گفتن دچار دشواری میشود و عملاً بدون مراقب نمیتوان برای او کاری کرد.
چه چیزهایی در پیدایش آلزایمر اثر دارد؟
این بیماری هنوز کامل شناخته نشده است. ولی تا اینجا میتوان به عاملهایی اشاره کرد که مستقیم بر آن اثر دارند:
سن
بالا رفتن سن بزرگترین عاملی است که خطر آلزایمر را با خود میآورد.
ژنتیک
خطر آلزایمر در کسانی که در بستگان درجهٔ یکشان سابقهٔ آلزایمر بوده، بیشتر است. تقریباً میتوان گفت هر یک از این بستگان که آلزایمر گرفته باشد، خطر را برای ما ۱۰ درصد بالا میبرد.
جنسیت
آمار نشان داده است که درصد زنان و مردانی که آلزایمر دارند تفاوت اندکی دارد. این بیماری در زنان کمی بیشتر دیده شده است.
سندرم داون
آلزایمر در کسانی که سندرم داون دارند بسیار بیشتر دیده شده است. این افراد حدود ۱۰ تا ۲۰ سال زودتر از دیگران آلزایمر گرفتهاند.
اختلال شناختی خفیف
اختلال شناختی خفیف، اختلالی در حافظه یا دیگر مهارتهای فکر کردن است. این بیماری جلوی کارهای روزمرهٔ فرد را نمیگیرد، ولی خطر آلزایمر و زوال عقل او را تهدید میکند.
ضربه به سر
کسانی که سابقهٔ ضربههای شدید به سر دارند، بیشتر در خطر آلزایمرند.
خواب نامنظم
پژوهشها نشان داده است که خواب نامنظم و دشواریهای خواب میتواند خطر آلزایمر را بیشتر کند.
شیوهٔ زندگی و سلامت قلب
پژوهشها نشان داده است برخی عاملهایی که در بیماریهای قلبی اثر دارند، خطر آلزایمر را هم بیشتر میکنند؛ عاملهایی مانند اینها:
- کمتحرکی
- چاقی
- کشیدن دخانیات یا در معرض دود آن بودن
- فشار خون
- کلسترول بالا
- دیابت نوع ۲
با تغییر شیوهٔ زندگی، مانند ورزش کردن، رژیم غذایی کمچرب و خوردن میوه، میتوان خطر پیدایش آلزایمر را کم کرد.
مشارکت اجتماعی و یادگیری
بر پایهٔ پژوهشها، مشارکت اجتماعی و فعالیتهای اجتماعی خطر بیماری آلزایمر را کم میکند.
نشانهها و تشخیص
سازمان جهانی بهداشت ده نشانهٔ هشدار برای بیماری آلزایمر مشخص کرده است.
آلزایمر را به روش حذفی از دیگر اختلالهای مغزی تشخیص میدهند. یعنی پزشک متخصص مغز و اعصاب نخست میکوشد نوع اختلال را مشخص کند و همهٔ عاملهای دیگری را که ممکن است نشانههای آلزایمر را پدید آورند کنار میگذارد. این عاملها چنیناند:
- بیماری افسردگی
- اثر ثانوی داروها در تداخل با داروهای دیگر
- کمبود ویتامینها
- اختلالهای هورمونی و سوختوسازی
- بیماریهای ناشی از اعتیاد به الکل
- بیماریهایی که مرکز دستگاه عصبی را فرا میگیرند؛ مثل عفونت ناشی از سیفلیس، بیماری پارکینسون، هانتینگتون، غدههای مغزی و زیاد شدن آب جمجمه با فشار طبیعی
درمان
درمانهای کنونی بر اینها تمرکز دارد: کمک به بیمار برای حفظ کارکرد ذهنی، کنترل نشانههای رفتاری، و کند کردن و عقب انداختن نشانههای بیماری. آلزایمر درمان قطعی ندارد. با این همه، پزشک معالج برای کم کردن نشانهها و عقب انداختن پیشرفت بیماری داروهایی تجویز میکند.
مراقبت از کسی که آلزایمر دارد
این مراقبت کاری بسیار سخت و طاقتفرساست که تنها از کسانی برمیآید که بیمار را بهراستی دوست دارند. مراقبت به آموزش نیاز دارد. باید آموخت که چگونه به تغییر در ارتباط و رفتار بیمار پاسخ داد. انجمن آلزایمر ایران از گروههای تخصصی است که میتوان این آموزشها را در آن دید.
