داروها به زندگی سالمتر کمک میکنند، ولی مصرف نادرست یا همزمانِ برخی از آنها میتواند دردسر بیاورد. در این سالها بسیاری از ما چند دارو با هم مصرف میکنیم و هرچه شمار داروها بیشتر باشد، احتمال اشتباه و تداخل هم بیشتر است. سه کار بیشترین کمک را میکند: فهرست کامل داروها، پرسیدن از پزشک و داروساز، و اینکه هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع، شروع یا کموزیاد نکنید.
دارو فقط قرص نسخهای نیست
وقتی از داروهایتان حرف میزنید، همهٔ اینها را بشمارید:
- داروهای نسخهای: آنچه فقط با نسخهٔ پزشک میگیرید، مثل قرص کلسترول یا اسپری آسم.
- داروهای بدون نسخه: مثل آسپرین یا قطرهٔ مرطوبکنندهٔ چشم.
- ویتامینها، مکملها و داروهای گیاهی.
همزمان شدن برخی از اینها با هم میتواند خطرناک باشد. پس پزشکتان باید از همهشان خبر داشته باشد، حتی آنچه پزشک دیگری نوشته یا گاهبهگاه مصرف میکنید.
فهرست داروهایتان را بنویسید
همهٔ داروهایتان را روی یک برگه بنویسید: نام هر دارو، مقدار، ساعت مصرف، برای چه بیماری است و کدام پزشک آن را نوشته است. حساسیتهای داروییتان را هم در همان برگه بنویسید.
- یک نسخه را در خانه و یکی را در کیف پول یا کیف دستی نگه دارید.
- فهرست را در هر دیدار با پزشک، دندانپزشک و در داروخانه نشان دهید، و اگر بستری شدید همراهتان باشد.
- هر بار که دارویی اضافه یا کم شد، فهرست را بهروز کنید.
- هر چند وقت یک بار فهرست را با پزشکتان مرور کنید و بپرسید آیا هنوز به همهٔ این داروها نیاز دارید.
دربارهٔ داروی تازه چه بپرسید؟
پیش از شروع داروی تازه، حساسیتهایتان و هر واکنشی را که پیشتر به دارویی داشتهاید، مثل جوش و خارش پوست، تنگی نفس، دلبههمخوردگی، سرگیجه یا تغییر خلقوخو، به پزشک بگویید. این پرسشها هم کمک میکند:
- نام دارو چیست و برای چه آن را مصرف میکنم؟
- چه مقدار، روزی چند بار و در چه ساعتهایی؟ اگر نوشته «روزی چهار بار»، یعنی هر شش ساعت یا چهار بار در ساعتهای بیداری؟
- با غذا بخورم یا با معدهٔ خالی؟ خوراکی یا نوشیدنیای هست که نباید با آن بخورم؟
- آیا با داروها، ویتامینها یا داروهای گیاهی دیگرم تداخل دارد؟ لازم است مصرف داروی دیگری را تغییر دهم؟
- چقدر طول میکشد تا اثر کند و تا کی باید آن را مصرف کنم؟
- چه اثرهای جانبیای ممکن است داشته باشد و اگر پیش آمد چه کنم؟
- با این دارو رانندگی برایم بیخطر است؟
- اگر یک نوبت را فراموش کردم، چه کنم؟
- «در صورت لزوم» دقیقاً یعنی کی؟
- وقتی تمام شد، باید دوباره بگیرم؟
جوابها را یادداشت کنید، یا از همراهتان بخواهید بنویسد.
داروساز چه کمکی میکند؟
داروساز میتواند به بسیاری از پرسشهای شما دربارهٔ شیوهٔ مصرف، اثرهای جانبی و تداخل داروها جواب بدهد. اگر بتوانید همهٔ داروهایتان را از یک داروخانه بگیرید، داروساز همهٔ داروهای شما را یکجا میبیند و تداخل را زودتر میفهمد. اگر نمیشود، فهرست داروهایتان را به هر داروخانه نشان دهید.
- اگر قورت دادن قرص برایتان سخت است، بگویید؛ شاید شکل مایع یا دیگری از آن دارو باشد.
- قرص یا کپسول را بدون پرسیدن از داروساز نجوید، نشکنید و خرد نکنید؛ بعضی داروها اینطور درست اثر نمیکنند.
- اگر نوشتهٔ روی جعبه برایتان ریز است، بخواهید دستور مصرف را درشتتر بنویسد.
- اگر درِ ظرف دارو را سخت باز میکنید، ظرفی بخواهید که آسانتر باز شود.
- بپرسید دارو را کجا نگه دارید؛ مثلاً یخچال لازم دارد یا نه.
- پیش از بیرون آمدن از داروخانه، برچسب دارو را نگاه کنید: نام شما و دستوری که پزشک داده باید روی آن باشد. اگر نبود، دارو را مصرف نکنید و از داروساز بپرسید.
داروها را درست مصرف کنید
- طبق دستور مصرف کنید. برچسب و دستور دارو را بخوانید. اگر چیزی روشن نیست، از پزشک یا داروساز بپرسید.
- مقدار را خودتان عوض نکنید. به این گمان که بیشتر اثر میکند، مقدار بیشتری نخورید؛ این کار میتواند بسیار خطرناک باشد. برای صرفهجویی هم دارو را نصف نکنید یا نوبتی را جا نیندازید. اگر هزینهٔ دارو نگرانتان میکند، به پزشک بگویید؛ شاید داروی ارزانتری باشد.
- دارو را خودتان قطع نکنید. حتی اگر حالتان بهتر شده، پیش از قطع دارو با پزشک صحبت کنید. بعضی داروها، مثل آنتیبیوتیک، باید تا پایان دوره مصرف شوند و بعضی فقط «در صورت لزوم».
- دارو را بهموقع مصرف کنید. بعضیها وعدهٔ غذا یا وقت خواب را یادآور دارو میکنند. جعبهٔ قرص هفتگی، جدول، تقویم یا زنگ گوشی هم کمک میکند.
- در روشنایی دارو بخورید. در تاریکی ممکن است دارو را اشتباه بردارید.
- دارو را با دیگران شریک نشوید. داروی کس دیگری را مصرف نکنید و داروی خودتان را هم به کسی ندهید.
- دربارهٔ الکل، سیگار و هر مادهٔ دیگری که مصرف میکنید با پزشک روراست باشید. اینها، و حتی بعضی خوراکیها مثل آب گریپفروت، میتوانند بر اثر داروها اثر بگذارند.
یک نمونه از تداخل: آسپرین و برخی مسکنهای دیگر با وارفارین، که داروی رقیقکنندهٔ خون (ضدانعقاد) است، سازگار نیستند. اگر وارفارین مصرف میکنید، پیش از شروع هر داروی تازه، حتی بدون نسخه، با پزشک صحبت کنید.
اثرهای جانبی را جدی بگیرید
اثر جانبی یعنی نشانه یا حس ناخواستهای که هنگام مصرف دارو پیش میآید. بعضی خفیفاند، مثل سردرد یا خشکی دهان، و بعضی جدی، مثل خونریزی شدید یا آسیب به کبد یا کلیه. بعضی داروها هم سرگیجه، خوابآلودگی یا فراموشی میآورند، بر رانندگی اثر میگذارند یا خطر زمین خوردن را بیشتر میکنند.
اگر نشانهٔ تازهای پیدا کردید، از پزشک بپرسید که ممکن است از دارو باشد یا نه. نشانه را یادداشت کنید (چه، کی، چقدر) تا دقیق گزارش دهید. دارو را خودتان قطع نکنید؛ پزشک ممکن است داروی دیگری بدهد یا راه دیگری برای کنار آمدن با اثر جانبی پیشنهاد کند.
نگهداری دارو
- داروها را در جای خشک و خنک، دور از گرما و نور مستقیم آفتاب نگه دارید؛ مگر در دستور آمده باشد در یخچال بماند. گرما و رطوبت حمام و آشپزخانه ممکن است دارو را خراب کند.
- داروها را بالا و دور از دسترس و دید کودکان بگذارید؛ کودک ممکن است دارو را به گمان خوراکی بخورد.
- تاریخ مصرف را نگاه کنید. داروی تاریخگذشته، یا دارویی را که رنگ، بو یا شکلش عوض شده، مصرف نکنید و دربارهٔ دور ریختن درستش از داروساز بپرسید.
دارو در سفر
- به اندازهٔ کل سفر، و کمی بیشتر برای روزهای پیشبینینشده، دارو همراه ببرید.
- در سفر هوایی داروها را در کیف دستی بگذارید، نه در چمدانی که تحویل میدهید. داروها را در ظرف و جعبهٔ اصلی و برچسبدارشان نگه دارید.
- فهرست داروها و شمارهٔ پزشک و داروسازتان را همراه داشته باشید.
- اگر ساعت یا روال روزانهتان در سفر عوض میشود، پیش از سفر از پزشک یا داروساز بپرسید ساعت مصرف را چطور تنظیم کنید.
اگر به یکی از نزدیکانتان در مصرف دارو کمک میکنید، مطلب کمک به سالمند خانواده در مصرف درست دارو را هم بخوانید.
