سالمندی هدیهای الهی است که تنها انسانهای ویژه و نظرکردهٔ خداوند به آن میرسند؛ یعنی کسانی که خداوند برایشان عمری دراز خواسته و به آن رسیدهاند. پس این دوران هم باید مانند دورههای دیگر زندگی، سرشار از صفا، جنبوجوش و تجربههای ناب و دلانگیز باشد.
ولی یکی از سختیهای این سالها برای برخی، دوران تنهایی و غمی است که با از دست دادن همراه و شریک زندگی میآید.
ازدواج در سالمندی یکی از بهترین تدبیرها برای بهتر شدن شاخصهای کیفیت زندگی (جسمی، روانی، بهداشتی، اجتماعی و معنوی) است. البته وقتی برخی سالمندان برای کم کردن سختیهای زندگی تصمیم میگیرند ازدواج کنند و شریک مناسبی بیابند، پذیرش این ازدواج در جامعه و از سوی فرزندان و اطرافیان با سختیهایی روبهروست.

آمارها چه میگویند؟
آمار جمعیتی کشور نشان میدهد رشد جمعیت سالمند ایران تا سال ۱۴۰۴ سه برابر رشد جمعیت کشور میشود. بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران، ۹ درصد مردان سالمند و ۴۹ درصد زنان سالمند بدون همسر و تنها زندگی میکنند. بیش از ۷۰ درصد مردان و ۳۰ درصد زنانِ سالمندِ تنها، احساس نیاز به ازدواج دوباره را به فرزندانشان میگویند.
بر اساس آمارهای جهانی، درصد تنهایی زنان سالمند بیشتر از مردان است: هفت درصد مردان بالای ۶۵ سال و بیش از ۵۰ درصد زنان، در سالمندی تنها به سر میبرند. مانعهای فرهنگی و عرفیِ فراوان و باورهای نادرست، ازدواج سالمندان را دشوار کرده است.
ازدواج در این سالها فقط از روی غریزه نیست
زندگی مشترک یا ازدواج نیازی فطری است. در جوانی، یکی از اصلیترین انگیزههای ازدواج نیاز شدید و غریزهٔ نیرومند جنسی است. ولی ازدواج در سالمندی از روی غریزهٔ محض نیست؛ سالمند با نگاهی دیگر به ازدواج، در پی کسی برای همدلی، همفکری و همبستگی است. نیاز به یک همراه و همدل در زندگی، مهمترین عامل ازدواج سالمندان است.
روحیه بهتر میشود
داشتن همسر در این سالها روحیهٔ شما را تقویت میکند؛ چون یک همدل و همراه نیازهای روحیتان را برآورده میکند، مانند دوست داشته شدن، همدلی، حمایت و نیاز به صمیمیت.
پشتیبان هم در وقت اضطرار
درست است که در این ازدواج زن و شوهر هر دو سالمندند و هر دو به مراقبت از خود نیاز دارند، ولی هر دو میتوانند در وقت اضطرار به داد یکدیگر برسند. بودنشان در کنار هم جای خالی عاطفی را پر میکند و روحیه و انگیزه را بیشتر میکند.
شادی و نشاط در زندگی
بیشتر سالمندان روزهایشان را در تنهایی میگذرانند و سالمندی برایشان کابوسی تکراری و اجباری میشود. آنها با ازدواج میتوانند زندگی سالم و پرنشاطی برای خود بسازند و یار و همدم پیدا کنند.
الگویی برای جوانان
رواج ازدواج در میان سالمندان به گسترش، ژرفتر شدن و حتی اصلاح و بهتر شدن ازدواج جوانان هم کمک میکند؛ چون جوانان وقتی میبینند بزرگترها برای رویارویی با تنهایی ازدواج میکنند، به ازدواج تشویق میشوند.
امید به زندگی بیشتر میشود
پژوهشهای زیادی ثابت کرده است که ازدواج در سالمندی استرس را کمتر میکند و سالمندانی که در این دوره از زندگی ازدواج کردهاند، عمر درازتری دارند.
بیماری کمتر میشود
هر کس در هر سنی به توجه و محبت نیاز دارد. کسانی که تنها زندگی میکنند، چون نیازهای عاطفیشان برآورده نمیشود، بدنشان ضعیف میشود و این کمکم به درماندگی و بیماریشان میانجامد. اینجاست که نقش همدم بیشتر به چشم میآید.
تنهایی بر خوردن و مصرف دارو هم اثر دارد
تنهایی یا احساس تنهایی اثرهای بسیار عمیقی میگذارد و حتی بر مقدار غذا خوردن، سوختوساز بدن و تغییرهای زیستی هم اثر دارد. احساس تنهایی حتی مصرف داروهای آرامبخش و مسکّن را در سالمندان بیشتر میکند.
فایدههای دیگر
ازدواج در سالمندی این فایدهها را هم دارد:
- حمایت عاطفی و رضایت از زندگی بیشتر میشود.
- امید به زندگی بالا میرود.
- فرد از افسردگی و انزوا بیرون میآید.
- به شادابی کمک میکند.
- وضع سلامت بهتر میشود.
- استرس کم میشود.
- دو نفر در کنار هم هستند و مشکلهای یکدیگر را حل میکنند.
- به یکدیگر یاری میرسانند.
- بیماریهای اعصاب و روان کمتر میشود.
- روند فراموشی و آلزایمر کند میشود.
- آشفتگی کم میشود.
- خودکشی کم میشود.
- یأس و ناامیدی کم میشود.
- عزتنفس و اعتمادبهنفس قویتر میشود.
- خودکارآمدی بیشتر میشود.
- کیفیت زندگی بالا میرود.
- خلق و رفتار بهتر میشود.
چرا این ازدواج دشوار است؟
عرف اجتماعی در ایران برای سالمندانی که ازدواج نکردهاند یا همسرشان را از دست دادهاند حقی قائل نمیشود.
خانوادهها گمان میکردند این افراد نیاز عاطفی، روحی، روانی و جنسی ندارند و برای همین جلوی ازدواجشان را میگرفتند. همین، سختیهای زیادی برای سالمندان پدید میآورد که مهمترینش تنهایی بود.
اکنون جامعه در حال بسترسازی و فرهنگسازی است و خانوادهها و فرزندان، در مقایسه با سالهای گذشته، برای سالمندان حق ازدواج هم قائل میشوند؛ چون به این نتیجه رسیدهاند که ازدواج این افراد جلوی مرگ تدریجی را میگیرد و به سالمندان حق حیات دوباره میدهد.
برخی فرزندان میپندارند با گرفتن پرستار همهٔ مشکلهای پدر و مادر سالمندشان را حل کردهاند؛ در حالی که تنهایی و مشکلهای سالمند با گرفتن پرستار تمام نمیشود و او به همدم و همراه نیاز دارد.
یکی از مسئلههای مهم در ازدواج سالمندان این است که فرزندانِ یکی از دو طرف فکر میکنند فرد تازهای که وارد خانواده شده، جای پدر یا مادرشان را گرفته است؛ در حالی که پدر یا مادرشان به سبب آمدن این فرد آنها را ترک نکرده یا از دنیا نرفته است.
ازدواج ناموفق در سالمندی
اگر سالمندان با همسن خود ازدواج کنند مشکلی پیش نمیآید و بیگمان همسرشان آنها را درک میکند. ولی در برخی موارد، سالمندان با دختران کمسنِ مجرد ازدواج میکنند و برای هر دو طرف مشکلهایی پیش میآید. دلیل این ازدواجها معمولاً مسائل مالی است.
ازدواج سالمندان با همسن خودشان ایرادی ندارد؛ ولی در همین موارد هم اگر فرزندی از زندگی پیشین باشد، گاهی آسیب میزند. پس سالمندانی که حقوق و درآمد کافی دارند باید ازدواج کنند. ازدواج ناخوشایند و ناموفق به سلامت افراد در سالمندی آسیب میزند و ازدواج موفق و شاد بر سلامتِ بالاترین گروههای سنی اثر مثبت دارد.
نیاز به تبلیغ و فرهنگسازی
ازدواج سالمندان هم مانند هر مسئلهٔ دیگری به فرهنگسازی و تبلیغ نیاز دارد. پس در کنار آن باید مراکزی هم باشند که این کار را آسان کنند؛ با معرفی سالمندان به یکدیگر، بهویژه معرفی زنان سالمند که بیشتر از مردان با مانع روبهرو هستند و خودشان نمیتوانند مستقیم برای این کار اقدام کنند.
در این مراکز باید مشاورانی باشند تا افراد، بدون مراجعه به فرزندان و آشنایانشان، با مشاوره و راهنمایی این کارشناسان و با در نظر گرفتن همهٔ جوانب به یکدیگر معرفی شوند و زندگی سالمتری در پیش بگیرند.
رسانهها چه وظیفهای دارند؟
متولیان امور فرهنگی باید بکوشند دربارهٔ نیازهای ویژهٔ این دوران فرهنگسازی کنند. همچنین باید برنامه بسازند تا دیگر هیچکس به دلیل سن بالا میلش به ازدواج را پنهان نکند. هر کس باید بداند که این نیازش کاملاً طبیعی است، و همه باید به این باور برسند که ازدواج در این سن به برآوردن نیاز جنسی مربوط نمیشود و بُعد معنوی و عاطفی دارد.
