لکههای سنی را «لکههای پیری»، «لکههای کبدی» و «لنتیگوی خورشیدی» هم مینامند، هرچند هیچ ربطی به کبد ندارند.
این لکهها صافاند و از پوست دوروبرشان تیرهتر. میتوانند برنزه، قهوهای یا سیاه باشند و ممکن است شبیه ککومک باشند.
لکههای سنی بیضررند و به درمان پزشکی نیاز ندارند. برخی افراد به دلایل زیبایی آنها را کمرنگ میکنند یا برمیدارند.
چرا لکههای سنی پیدا میشوند؟
لکههای سنی از آنجا پیدا میشوند که بدن ملانینِ اضافی میسازد. ملانین رنگدانهای است که به پوست رنگ میدهد.
وقتی آفتاب به پوست میتابد، بدن ملانین اضافی میسازد تا از پوست در برابر اشعهٔ فرابنفش خورشید محافظت کند. هرچه ملانین بیشتری ساخته شود، پوست تیرهتر میشود.
لکههای سنی وقتی پیدا میشوند که ملانین اضافی در پوست روی هم جمع شود.
کجا پیدا میشوند و چه شکلیاند؟
لکههای سنی معمولاً در جاهایی از پوست پیدا میشوند که معمولاً آفتاب میخورند؛ از جمله:
- صورت
- پشت دستها
- شانهها
- پشت
- بازوها
- روی پاها
لکههای سنی میتوانند تکتک یا خوشهای پیدا شوند. اندازهشان فرق میکند و قطرشان ممکن است از ۰٫۲ تا ۲٫۰ سانتیمتر باشد.
این لکهها معمولاً در افراد ۴۰ ساله و بالاتر پیدا میشوند. البته در افراد جوانتری هم که بارها آفتابسوخته میشوند یا از تخت برنزهکننده استفاده میکنند میتوانند پیدا شوند.
این لکهها میتوانند روی پوست هر کسی پیدا شوند، هرچند در کسانی که پوست روشنتری دارند و به آفتاب حساسترند شایعتر است.
پزشک چطور تشخیص میدهد؟
پزشک میتواند لکههای سنی را با نگاه و معاینه تشخیص دهد. ممکن است از درماتوسکوپ استفاده کند؛ ابزار بزرگنمایی دستیای که پزشکان با آن پوست را بررسی میکنند.
در برخی موارد، جدا کردن لکهٔ سنی از ملانوم دشوار است. ملانوم نوعی سرطان است که در سلولهای رنگدانهدار پدید میآید.
اگر پزشک مطمئن نباشد، ممکن است نمونهبرداری از پوست (بیوپسی) را تجویز کند. در این کار نمونهٔ کوچکی از پوستِ آسیبدیده را برمیدارند و به آزمایشگاه میفرستند. آنجا کارشناس آزمایشهایی انجام میدهد تا نوع آن روشن شود.
آیا درمان لازم است؟
لکههای سنی بیضررند و به درمان نیاز ندارند. با این حال، چون میتوانند شبیه سرطان پوست باشند، مهم است که پزشک آنها را بررسی کند.
اگر بخواهید به دلایل زیبایی لکهٔ سنیِ تأییدشده را از میان ببرید، چند گزینه دارید.
کرمهای موضعی
کرمهای موضعی میتوانند لکههای سنی را روشن کنند. با این حال، از کرمهای روشنکنندهای که جیوه دارند دوری کنید، چون ممکن است خطر جدی برای سلامت داشته باشند. پزشک یا کارشناس سلامت میتواند فراوردهای تجویز کند که ایمن باشد.
کرم موضعیِ تجویزی برای روشن کردن لکههای سنی ممکن است اینها را داشته باشد:
- رتینوئیدها، مانند ترتینوئین
- کورتیزون
- هیدروکینون
این کرمها بهمرور لکهها را کمرنگ میکنند. گاهی میتوانند پوست را تحریک کنند؛ پس بهتر است پیش از تصمیم دربارهٔ کرم مناسب، عوارض جانبی را با پزشک در میان بگذارید.
روشهای زیبایی
برخی روشهای زیبایی هم میتوانند لکههای سنی را روشن کنند یا از میان ببرند. پیش از انجام هر روش، گزینهها را با متخصص پوست یا پزشکی که در مراقبت از پوست تخصص دارد در میان بگذارید.
متخصص پوست ممکن است یکی از این روشها را پیشنهاد کند:
- سرمادرمانی (کرایوتراپی)؛ یعنی از میان بردن لکه با مادهای سرد مانند نیتروژن مایع.
- جراحی با لیزر یا درمان با نور پالسی شدید؛ که در آن از پرتوهای پرشدت استفاده میشود.
- میکرودرم ابریژن؛ درمانی غیرتهاجمی که در آن پوست لایهبرداری میشود.
- لایهبرداری شیمیایی؛ یعنی مالیدن محلولی شیمیایی با برس بر پوست برای لایهبرداری آن و سپس برداشتن سلولهای مرده.
این روشها همگی خطرهایی دارند و میتوانند پوست را زخمی کنند. به گفتهٔ آکادمی پوست آمریکا، باید متخصص پوستِ آموزشدیده آنها را انجام دهد.
این روشهای برداشتن لکه میتوانند پوست را به آفتاب حساس هم بکنند. هر کس یکی از این روشها را انجام داده است، باید زیر آفتاب احتیاط بیشتری کند و به سفارشهای پزشکش عمل کند.
درمانهای خانگی
درمانهای طبیعی هم ممکن است به کم شدن لکههای سنی کمک کنند؛ از جمله:
- آلوئهورا: برخی پژوهشها روی حیوانات نشان میدهد که مالیدن هرروزهٔ آلوئهورا بر لکههای سنی میتواند آنها را کمرنگ کند.
- پیاز قرمز: نتیجهٔ یک مطالعه نشان میدهد که پوست خشکشدهٔ پیاز قرمز ممکن است لکههای سنی را روشن کند. میتوانید دنبال کرمهای موضعیای بگردید که «آلیوم سپا» دارند.
- عصارهٔ ارکیده: نویسندگان دیگری به این نتیجه رسیدهاند که عصارهٔ ارکیده ممکن است لکههای سنی را روشن کند. این عصارهها از مواد سازندهٔ برخی فراوردههای مراقبت از پوستاند.
کرمهای موضعی هم میتوانند لکههای سنی را کمتر به چشم بیاورند. پژوهشها نشان میدهد کرمهایی که یک یا چند مادهٔ زیر را دارند ممکن است کمک کنند:
- آزلائیک اسید
- ویتامین ای
- ویتامین سی
- آلفا هیدروکسی اسید
- کلروفیلین مس
برخی افراد برای پوشاندن لکههای سنی آرایش میکنند. متخصص پوست یا فروشندهٔ لوازم آرایش میتواند دربارهٔ فراوردههای سودمند راهنمایی کند.
چطور پیشگیری کنیم؟
اغلب میشود از پیدا شدن لکههای سنی پیشگیری کرد.
آکادمی پوست آمریکا استفاده از کرم ضدآفتاب با اسپیاف (SPF) دستکم ۳۰ را توصیه میکند. این ضدآفتاب باید ضدآب باشد و در برابر هر دو نوع پرتو فرابنفش، آ و ب (UVA و UVB)، محافظت کند. ۱۵ دقیقه پیش از بیرون رفتن از خانه، کرم ضدآفتاب را به پوستی که آفتاب میخورد بزنید.
نتیجهٔ یک مطالعه نشان میدهد که زدن هرروزهٔ کرم با اسپیاف ۳۰ میتواند از تیره شدن لکههای سنی در بهار و تابستان هم جلوگیری کند.
راههای دیگر برای محافظت از پوست و پیشگیری از لکههای سنی اینهاست:
- ضدآفتاب را هر ۲ ساعت، یا پس از عرق کردن یا رفتن در آب، دوباره بزنید.
- پوست را با کلاه لبهپهن، آستین بلند، شلوار بلند و عینک آفتابی بپوشانید.
- در گرمترین ساعتهای روز، معمولاً میان ساعت ۱۰ صبح تا ۲ بعدازظهر، از آفتاب دور بمانید.
- از تخت برنزهکننده استفاده نکنید.
- بالم لب با اسپیاف ۳۰ یا بالاتر بزنید.
- هنگام دوچرخهسواری یا باغبانیِ طولانی زیر آفتاب دستکش بپوشید.
- نزدیک آب، برف یا ماسه احتیاط بیشتری کنید، چون این سطحها پرتوهای خورشید را بازمیتابانند.
- لباسهایی بپوشید که فاکتور محافظت در برابر اشعهٔ فرابنفش (UPF) آنها ۴۰ تا ۵۰ باشد.
دوری از آفتابِ بیش از اندازه خطر سرطان پوست را هم کم میکند.
آیا لکههای سنی با سرطان ربط دارند؟
لکههای سنی سرطانی نیستند. با این حال، گاهی میتوانند شبیه برخی انواع سرطان پوست باشند؛ پس مهم است فرقها را بدانید.
احتمال سرطان پوست در جاهایی که مدت درازی آفتاب خوردهاند بیشتر است.
لکههای سنی میتوانند شبیه ضایعههای کراتوز اکتینیک باشند که پیشسرطانیاند. با این حال، لکههای سنی صافاند، ولی ضایعههای کراتوز اکتینیک معمولاً زبرند.
چیزهای دیگری که باید به آنها توجه کرد اینهاست:
- لکههای زبر روی پوست که ممکن است هنگام مالش درد بگیرند
- لکههای خشک، پوستهپوسته، صورتی یا قرمز روی پوست
- نشانههای سفید و پوستهپوسته، مانند زگیل
اگر پزشک سرطان پوست را در مرحلههای نخست تشخیص دهد، درمان آن بسیار موفق است.
