آیا روزنامه را دورتر از گذشته جلوی چشمتان می‌گیرید؟ سن می‌تواند در بینایی شما تغییرهایی پدید آورد. در برخی افراد تغییرهای چشم جدی‌تر از دیگران است. ولی برای بسیاری از ناراحتی‌ها کارهایی هست که می‌توانید برای محافظت از بینایی‌تان انجام دهید. نکتهٔ اصلی این است که باید منظم چشمتان را معاینه کنید تا ناراحتی‌ها را زود تشخیص دهید.

چطور از چشمتان محافظت کنید؟

مرتب نزد متخصص چشم معاینه شوید؛ هم چشم‌پزشک و هم بینایی‌سنج. اگر بالای ۶۰ سال دارید، باید هر سال چشمتان را معاینه کنید. در این معاینه، متخصص چشم قطره‌هایی در چشمتان می‌ریزد تا مردمک‌ها گشاد شوند و او بتواند پشت هر چشم را ببیند.

این تنها راه پیدا کردن برخی بیماری‌های شایع چشم است که در آغاز نشانه‌ای ندارند. اگر عینک یا لنز تماسی دارید، نسخهٔ آن هم باید بررسی شود. برای بررسی بیماری‌هایی مانند دیابت و فشار خون بالا هم مرتب نزد پزشک بروید. این بیماری‌ها اگر کنترل یا درمان نشوند ممکن است برای چشم ناراحتی پدید آورند.

ناراحتی‌های رایج چشم

ناراحتی‌های رایج چشم را می‌شود به‌راحتی درمان کرد. ولی گاهی می‌توانند نشانهٔ چیز جدی‌تری باشند.

  • پیرچشمی یعنی از دست رفتن تدریجیِ توانایی دیدن چیزهای نزدیک یا ریز. طبیعی است که با بالا رفتن سن با آن روبه‌رو شوید. کسانی که پیرچشمی دارند اغلب سردرد دارند، یا دیدشان تیره و تار و چشمشان خسته است. عینک مطالعه معمولاً این ناراحتی را برطرف می‌کند.
  • اشک‌ریزش (یا اشک زیاد) ممکن است از حساسیت به نور، باد یا تغییر دما باشد، یا از حالتی به نام خشکی چشم. زدن عینک آفتابی ممکن است کمک کند. گاهی اشک‌ریزش نشانهٔ ناراحتی جدی چشم است، مانند عفونت یا بسته شدن مجرای اشک. چشم‌پزشکتان می‌تواند این ناراحتی‌ها را درمان کند.
  • ناراحتی‌های پلک می‌تواند از بیماری‌ها یا حالت‌های گوناگون باشد. ناراحتی‌های رایج پلک این‌هاست: قرمزی و ورم پلک، خارش، اشک‌ریزش و ریختن مژه‌ها هنگام خواب. این ناراحتی‌ها ممکن است از بیماری‌ای به نام بلفاریت باشد و با کمپرس گرم و شست‌وشوی ملایم پلک درمان شود.

نکته‌هایی برای چشم سالم

  • زیر آفتاب، با عینک آفتابی‌ای که جلوی اشعهٔ فرابنفش را می‌گیرد و کلاه لبه‌پهن، از چشمتان در برابر نور زیاد آفتاب محافظت کنید.
  • سیگار را کنار بگذارید.
  • خوراکی‌هایتان را هوشمندانه انتخاب کنید.
  • از نظر بدنی فعال باشید و وزن سالمتان را نگه دارید.
  • فشار خونتان را در حد طبیعی نگه دارید.
  • اگر دیابت دارید، آن را کنترل کنید.
  • اگر زمان زیادی پای رایانه می‌گذرانید یا روی یک چیز تمرکز می‌کنید، می‌توانید پلک بزنید. هر ۲۰ دقیقه، به مدت ۲۰ ثانیه به دوردست نگاه کنید تا به چشم فشار نیاید.

بیماری‌ها و اختلال‌های چشم

بیماری‌های زیر می‌توانند به از دست رفتن دید و نابینایی بینجامند. ممکن است در آغاز نشانه‌های کمی داشته باشند. معاینهٔ منظم چشم بهترین محافظ شماست. اگر چشم‌پزشکتان ناراحتی را از همان آغاز پیدا کند، اغلب می‌تواند آن را درمان هم بکند.

  • آب‌مروارید (کاتاراکت) بخش‌های ابرمانندی در عدسی چشم است که دید را تار یا مبهم می‌کند. گاهی آب‌مروارید کوچک است و بینایی‌تان چندان تغییر نمی‌کند. ولی کم‌کم بزرگ می‌شود و بینایی را کم می‌کند. جراحی آب‌مروارید می‌تواند بینایی خوب را برگرداند. این درمانی بی‌خطر و معمول است. اگر آب‌مروارید داشته باشید، چشم‌پزشکتان در طول زمان مراقب تغییرها خواهد بود تا ببیند آیا وقت جراحی رسیده است یا نه.
  • بیماری‌ها و حالت‌های قرنیه می‌تواند قرمزی، آبریزش چشم، درد، دشواری در دیدن یا دیدن هاله بیاورد (به نظر می‌رسد دور همه‌چیز هاله‌ای از نور هست). عفونت و آسیب‌دیدگی از چیزهایی است که می‌تواند به قرنیه آسیب بزند. درمان ممکن است ساده باشد؛ مثلاً عوض کردن نسخهٔ عینک یا ریختن قطرهٔ چشم. در موارد شدید ممکن است جراحی لازم شود.
  • خشکی چشم وقتی پیش می‌آید که غده‌های اشکی خوب کار نمی‌کنند. ممکن است سوزش حس کنید، یا حس شن در چشم (انگار چیزی در چشمتان هست)، یا ناراحتی دیگری. خشکی چشم با بالا رفتن سن شایع‌تر است، به‌ویژه در خانم‌ها. چشم‌پزشک ممکن است بگوید برای درمان خشکی چشم از دستگاه مرطوب‌کنندهٔ خانگی یا دستگاه تصفیهٔ هوا، قطره‌های مخصوص چشم (اشک مصنوعی) یا پماد کمک بگیرید.
  • آب‌سیاه (گلوکوم) اغلب از فشار بیش از اندازهٔ مایع درون چشم پدید می‌آید. اگر درمان نشود، می‌تواند به از دست رفتن دید و نابینایی بینجامد. کسانی که آب‌سیاه دارند اغلب در آغاز نشانه یا دردی ندارند. می‌توانید با معاینهٔ سالانهٔ چشم از خودتان محافظت کنید. آب‌سیاه را می‌شود با قطرهٔ چشم، لیزر یا جراحی درمان کرد.
  • اختلال‌های شبکیه عامل‌های اصلی نابینایی‌اند.

کم‌بینایی چیست؟

کم‌بینایی یعنی بینایی‌تان با عینک، لنز تماسی، دارو یا جراحی درست نمی‌شود. کم‌بینایی با بالا رفتن سن برای برخی افراد پیش می‌آید. اگر کم‌بینایی داشته باشید:

  • آن‌قدر خوب نمی‌بینید که کارهای روزمره‌ای مثل خواندن، آشپزی یا خیاطی را انجام دهید.
  • شناختن چهرهٔ دوستان یا خانواده برایتان دشوار است.
  • خواندن تابلوهای خیابان برایتان دشوار است.
  • حس می‌کنید چراغ‌ها چندان نور ندارند.

اگر هر یک از این‌ها را دارید، از چشم‌پزشکتان بخواهید شما را از نظر کم‌بینایی بسنجد. وسایل ویژه‌ای هست که به افراد کم‌بینا کمک می‌کند بخوانند، بنویسند و کارهای روزانه را اداره کنند. این وسایل این‌هاست: خواندنی‌هایی با چاپ درشت، سمعک، تلویزیون مداربسته، نوار صوتی، دستگاه خواندن الکترونیکی و رایانه‌هایی با نوشتهٔ درشت و قابلیت گفتار.

نکته‌های دیگری که ممکن است کمک کند

  • نور اتاق را بیشتر کنید.
  • با ماژیک‌های درشت و پررنگ بنویسید.
  • کاغذی با خط‌های پررنگ به کار ببرید تا کمک کند روی خط راست بنویسید.
  • روی لبهٔ پله‌ها نوار رنگی بچسبانید تا پله‌ها را بهتر ببینید و زمین نخورید.
  • کلید برق و پریز تیره‌رنگ نصب کنید تا روی دیوارهای کم‌نور به‌راحتی دیده شود.
  • چراغ‌های حسگردار به کار ببرید که با ورود شما به اتاق روشن می‌شوند. این چراغ‌ها ممکن است به جلوگیری از حادثه‌هایی که از کمیِ روشنایی پیش می‌آید کمک کند.
  • تلفن و ساعت‌هایی با شماره‌های درشت به کار ببرید. روی مایکروویو و اجاق گاز برچسب‌هایی با نوشتهٔ درشت بچسبانید.

یادتان باشد از چشم‌پزشکتان بپرسید آیا دیدتان برای رانندگیِ ایمن مناسب هست یا نه.