آب‌مروارید (کاتاراکت) کدر شدن عدسی درون چشم است. بیشتر آب‌مرواریدها با بالا رفتن سن پیدا می‌شوند و آرام و بدون درد پیش می‌روند. خبر خوب این است که جراحی آب‌مروارید از عمل‌های بسیار رایج و کم‌خطر است و از هر ده نفری که آن را انجام می‌دهند، حدود نه نفر بعدش بهتر می‌بینند.

آب‌مروارید چیست؟

عدسی چشم در حالت عادی شفاف است و مثل عدسی دوربین، نور را در ته چشم متمرکز می‌کند. با بالا رفتن سن، پروتئین‌های عدسی کم‌کم تجزیه می‌شوند و به هم می‌چسبند و بخشی از عدسی کدر می‌شود. این کدری با گذشت زمان بیشتر می‌شود.

آب‌مروارید ممکن است در یک چشم یا هر دو چشم پیدا شود. بیشتر وقت‌ها هر دو چشم درگیر است، ولی ممکن است یک چشم بدتر از دیگری باشد. آب‌مروارید از یک چشم به چشم دیگر سرایت نمی‌کند. به گفتهٔ سازمان جهانی بهداشت، آب‌مروارید و عیب‌های انکساری (نیاز به عینک) علت‌های اصلی کم‌بینایی و نابینایی در جهان هستند.

چه نشانه‌هایی دارد؟

در آغاز، وقتی آب‌مروارید خفیف است، ممکن است هیچ نشانه‌ای نداشته باشید. کم‌کم این تغییرها پیدا می‌شود:

  • دیدتان تار، مه‌آلود یا ابری می‌شود.
  • شب‌ها و در نور کم سخت‌تر می‌بینید.
  • نور چراغ، آفتاب یا چراغ خودروها بیش از اندازه تند به نظر می‌آید و چشمتان را اذیت می‌کند.
  • دور چراغ‌ها هاله می‌بینید.
  • رنگ‌ها کم‌رنگ‌تر به نظر می‌آیند.
  • یک چیز را دوتا می‌بینید (دوبینی).
  • نمرهٔ عینکتان زود به زود عوض می‌شود.

این نشانه‌ها ممکن است از مشکل‌های دیگر چشم هم باشد؛ پس اگر هر کدام را دارید، با چشم‌پزشک صحبت کنید.

چه چیزهایی احتمال آن را بیشتر می‌کند؟

احتمال آب‌مروارید با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود. این‌ها هم احتمالش را بیشتر می‌کنند:

  • برخی بیماری‌ها، مثل دیابت
  • سیگار کشیدن
  • زیاده‌روی در نوشیدن الکل
  • سابقهٔ آب‌مروارید در پدر، مادر، خواهر یا برادر
  • آسیب دیدن چشم، جراحی قبلی چشم یا پرتودرمانی بالاتنه
  • مصرف طولانی داروهای کورتونی (استروئید)
  • ماندن زیاد و بی‌محافظ در آفتاب

برای محافظت از چشم‌هایتان، در آفتاب عینک آفتابی و کلاه لبه‌دار بگذارید، هنگام کار با ابزار برقی عینک محافظ بزنید و اگر سیگار می‌کشید، آن را کنار بگذارید. خوراک پر از میوه، سبزی، سبزی‌های برگ‌دار، مغزها و غلات کامل هم برای سلامت چشم خوب است. کنترل بیماری‌هایی که خطر آب‌مروارید را بیشتر می‌کنند نیز به پیشگیری کمک می‌کند.

چطور تشخیص داده می‌شود؟

چشم‌پزشک آب‌مروارید را در معاینهٔ چشم پیدا می‌کند. در این معاینهٔ ساده و بی‌درد، قطره‌ای در چشم می‌ریزند تا مردمک باز شود و بعد درون چشم را نگاه می‌کنند. مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا پیشنهاد می‌کند از ۶۰ سالگی هر یک تا دو سال یک بار چنین معاینه‌ای انجام دهید.

چه درمانی دارد؟

آب‌مروارید معمولاً فوری درمان نمی‌خواهد. در آغاز، عینک با نمرهٔ تازه، نور بیشتر در خانه، عینک آفتابی ضدبازتاب و ذره‌بین برای خواندن کمک می‌کند. صبر کردن معمولاً به چشم آسیبی نمی‌زند و جراحی را هم در آینده سخت‌تر نمی‌کند.

تنها راه برطرف کردن آب‌مروارید جراحی است. چشم‌پزشک معمولاً وقتی جراحی را پیشنهاد می‌کند که کم‌بینایی کارهای روزانه‌تان، مثل خواندن، رانندگی یا تماشای تلویزیون، را سخت کرده باشد. گاهی هم جراحی برای این لازم می‌شود که پزشک بتواند ته چشم را ببیند و بیماری دیگری را درمان کند. دربارهٔ سود و خطر جراحی از چشم‌پزشکتان بپرسید و زمان آن را با هم تعیین کنید.

جراحی چطور انجام می‌شود؟

  • عمل بیشتر با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود؛ بیدارید ولی دردی حس نمی‌کنید.
  • جراح از راه برش بسیار کوچکی عدسی کدر را خرد می‌کند و بیرون می‌آورد و به جایش یک عدسی مصنوعی شفاف می‌گذارد.
  • خود عمل معمولاً ۲۰ تا ۴۵ دقیقه و گاهی تا حدود یک ساعت طول می‌کشد و بیشتر افراد همان روز به خانه برمی‌گردند.
  • اگر هر دو چشم آب‌مروارید دارد، هر چشم در روزی جدا عمل می‌شود.

پیش از عمل، چشم‌پزشک اندازه و شکل چشم شما را می‌سنجد تا عدسی مناسب را انتخاب کند. فهرست همهٔ داروهایتان را به او بگویید؛ ممکن است بخواهد مصرف برخی داروها را برای مدتی کوتاه عوض کند. ممکن است بعد از عمل هم برای خواندن یا دیدن دور عینک لازم داشته باشید.

جراحی آب‌مروارید معمولاً موفق است و عارضهٔ جدی کم پیش می‌آید. ولی مثل هر جراحی دیگری خطرهایی دارد، از جمله عفونت، خونریزی یا التهاب چشم، جدا شدن شبکیه و تغییر فشار چشم. چشم‌پزشک این خطرها را پیش از عمل برایتان توضیح می‌دهد.

پس از جراحی چه انتظاری داشته باشید؟

برای برگشتن به خانه کسی همراهتان باشد و خودتان رانندگی نکنید. ممکن است تا چند ساعت دیدتان تار باشد، چشمتان چند روز درد یا خارش داشته باشد و به نور حساس باشد، و خودتان هم چند روزی خسته‌تر از همیشه باشید. بهتر شدن دید ممکن است چند روز طول بکشد و بیشتر افراد تا هشت هفته بعد از عمل کاملاً بهبود پیدا می‌کنند.

در دوران بهبودی، این کارها به بهتر شدن چشم کمک می‌کند:

  • قطره‌های چشمی را همان‌طور که چشم‌پزشک گفته بریزید.
  • اگر پزشک گفته، شب‌ها محافظ پلاستیکی چشم را بگذارید و در باد عینک یا محافظ بزنید.
  • اگر نور بیش از همیشه تند به نظر می‌آید، عینک آفتابی بزنید.
  • چشمتان را نمالید.
  • مراقب باشید آب به چشمتان نرود.
  • تا وقتی پزشک اجازه نداده، شنا نکنید، چیز سنگین بلند نکنید، ورزش نکنید و آرایش چشم نکنید.
  • تا وقتی دیدتان به حالت عادی برنگشته، رانندگی نکنید.
  • همهٔ نوبت‌های معاینهٔ پس از عمل را بروید.

وقتی چشم کاملاً بهبود یافت، ممکن است عینک با نمرهٔ تازه لازم داشته باشید.

گاهی هفته‌ها، ماه‌ها یا سال‌ها بعد از عمل، دید دوباره تار می‌شود. به این حالت «آب‌مروارید ثانویه» می‌گویند و چشم‌پزشک می‌تواند آن را با لیزر برطرف کند.

رانندگی با آب‌مروارید

اگر دیدتان به اندازهٔ کافی خوب باشد، ممکن است همچنان بتوانید رانندگی کنید. ولی آب‌مروارید دیدن در شب را سخت‌تر می‌کند و نور چراغ خودروها را آزاردهنده‌تر. اگر مطمئن نیستید، از چشم‌پزشک بپرسید که دیدتان برای رانندگی کافی است یا نه.