دندان‌ها و لثه‌های سالم، جدا از حفظ زیبایی، کمک می‌کنند خوب غذا بخورید، از غذای خوب لذت ببرید و بدنتان مواد لازم را به‌خوبی جذب کند.

چیزهایی که در ادامه می‌آید می‌تواند بر سلامت دهان شما اثر بگذارد.

مدل بزرگ دندان‌ها با مجسمه‌های کوچک دندانپزشک

پوسیدگی دندان

روی دندان‌ها را پوششی سخت به نام مینا پوشانده است. هر روز لایه‌ای نازک از باکتری، به نام پلاک دندانی، روی دندان‌هایتان جمع می‌شود. باکتری‌های پلاک اسیدهایی می‌سازند که می‌توانند به مینای دندان آسیب بزنند و حفره درست کنند. مسواک زدن و نخ دندان کشیدن می‌تواند جلوی پوسیدگی را بگیرد. ولی وقتی حفره‌ای پیدا شد، دندان‌پزشک باید آن را پر کند تا آسیب بیشتر نشود.

برای محافظت از دندان در برابر پوسیدگی، خمیردندان فلورایددار به کار ببرید. اگر خطر پوسیدگی دندان برای شما بیشتر است (مثلاً اگر به سبب بیماری یا داروهایی که مصرف می‌کنید دهانتان خشک شده باشد)، ممکن است به فلوراید بیشتری نیاز داشته باشید. دندان‌پزشک یا متخصص دندان‌پزشکی ممکن است هنگام مراجعه به مطب برایتان درمان با فلوراید انجام دهد، یا بگوید در خانه ژل فلوراید یا دهان‌شویه به کار ببرید.

بیماری لثه

بیماری لثه از آنجا شروع می‌شود که پلاک در امتداد خط لثه و زیر آن جمع می‌شود. پلاک عفونتی پدید می‌آورد که به لثه و استخوانی که دندان‌ها را سر جایشان نگه می‌دارد آسیب می‌زند. نوع خفیف بیماری لثه ممکن است لثه‌ها را قرمز و حساس کند و به خونریزی بیندازد. این حالت التهاب لثه نام دارد و اغلب با مسواک زدن و نخ دندان کشیدنِ هرروزه برطرف می‌شود.

نوع شدیدتر بیماری لثه، به نام پریودنتیت، را باید دندان‌پزشک درمان کند. اگر درمان نشود، این عفونت می‌تواند به زخم، خونریزی لثه، درد هنگام جویدن و حتی از دست رفتن دندان بینجامد.

برای جلوگیری از بیماری لثه:

  • روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید.
  • مرتب نخ دندان بکشید.
  • برای معاینه و تمیز کردن دندان‌ها مرتب نزد دندان‌پزشک بروید. هر بیماری‌ای که دارید و هر دارویی که مصرف می‌کنید به دندان‌پزشک بگویید.
  • برنامهٔ غذایی متعادلی داشته باشید.
  • سیگار را ترک کنید. سیگار کشیدن خطر بیماری‌های لثه را بیشتر می‌کند.

دندان‌ها و لثه‌ها را چطور تمیز کنیم؟

مسواک زدن و نخ دندان کشیدن روش درستی دارد. هر روز:

  • با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار، همهٔ طرف‌های دندان‌ها را به‌آرامی مسواک بزنید. مسواکتان را هر ۳ تا ۴ ماه عوض کنید.
  • مسواک را با حرکت‌های دایره‌ای کوچک و حرکت‌های کوتاهِ عقب و جلو بکشید.
  • در امتداد خط لثه با دقت و آرام مسواک بزنید.
  • زبانتان را به‌آرامی مسواک بزنید، یا برای تمیز نگه داشتن دهان از زبان‌تراش (وسیلهٔ تمیز کردن زبان) کمک بگیرید.
  • میان دندان‌ها را با نخ دندان، نخ دندانِ از پیش کشیده‌شده یا وسیله‌ای مانند آن تمیز کنید. این کار پلاک و خرده‌غذایی را که مسواک به آن نمی‌رسد از بین می‌برد.
  • پس از نخ دندان کشیدن، دهان را بشویید.

اگر آرتروز یا بیماری دیگری دارید که حرکت دست را محدود می‌کند، گرفتن مسواک و کار با آن دشوار است. چند نکته که کمک می‌کند:

  • مسواک برقی یا باتری‌دار به کار ببرید.
  • مسواکی با دستهٔ بزرگ‌تر بخرید.
  • دستهٔ مسواک را با یک کش پهن به دستتان ببندید.

اگر نخ دندان کشیدن برایتان دشوار است، نگه‌دارندهٔ نخ دندان ممکن است کمکتان کند. از دندان‌پزشکتان بخواهید روش درست نخ دندان کشیدن را نشانتان دهد.

دندان مصنوعی

گاهی برای جایگزینی دندان‌های آسیب‌دیده، یا دندان‌هایی که به سبب بیماری لثه از دست رفته‌اند، دندان مصنوعی لازم می‌شود. برای پر کردن جای یک یا چند دندانِ ازدست‌رفته ممکن است دندان مصنوعیِ تکه‌ای به کار برود. دندان مصنوعی ممکن است در آغاز در دهان غریب به نظر برسد.

در آغاز ممکن است دندان‌پزشک بخواهد شما را مرتب ببیند تا مطمئن شود دندان مصنوعی اندازه و مناسب است. با گذشت زمان شکل لثه‌ها تغییر می‌کند و ممکن است دندان مصنوعی‌تان به تنظیم یا تعویض نیاز پیدا کند. حتماً بگذارید این تنظیم‌ها را دندان‌پزشک انجام دهد.

وقتی دندان مصنوعی در دهان دارید مراقب باشید؛ چون ممکن است حس کردن غذا و نوشیدنی گرم یا متوجه شدنِ استخوان در غذا برایتان دشوارتر باشد. در روزهایی که غذا خوردن با دندان مصنوعی را یاد می‌گیرید، شاید این کارها آسان‌تر باشد:

  • با غذای نرم و نچسب شروع کنید.
  • غذا را به تکه‌های کوچک ببُرید.
  • آهسته و با هر دو طرف دهان بجوید.

دندان مصنوعی را تمیز نگه دارید و نگذارید خوراکی‌هایی که لکه یا بوی بد دهان می‌آورند روی آن بماند. از غذاهای ترد و ریز که می‌توانند زیر دندان مصنوعی گیر کنند و به لثه آسیب بزنند پرهیز کنید. هر روز دندان مصنوعی را با فراورده‌ای مخصوص مراقبت از دندان مصنوعی مسواک بزنید و شب آن را در آب یا مایع تمیزکنندهٔ دندان مصنوعی بگذارید. هنگام خواب حتماً آن را از دهان درآورید تا لثه ورم نکند.

خشکی دهان

خشکی دهان وقتی پیش می‌آید که بزاق (آب دهان) به اندازهٔ کافی ندارید تا دهانتان مرطوب بماند. این حالت می‌تواند خوردن، بلعیدن، چشیدن و حتی حرف زدن را سخت کند. خشکی دهان می‌تواند خطر پوسیدگی دندان، عفونت‌های قارچی دهان و حفره‌ها را بیشتر کند. بسیاری از داروهای رایج می‌توانند دهان را خشک کنند. برای نمونه، داروهای فشار خون بالا، افسردگی و دشواری در کنترل مثانه اغلب دهان را خشک می‌کنند.

کارهایی هست که می‌توانید بکنید و ممکن است کمک کند. نوشیدن آب یا نوشیدنی‌های بدون قند را امتحان کنید. سیگار نکشید و از الکل، کافئین، نوشابه و آب‌میوه‌های اسیدی پرهیز کنید. غذای پرادویه یا شور نخورید. آب‌نبات سفتِ بدون قند یا آدامس بدون قند که کمی ترش باشد ممکن است کمک کند. دندان‌پزشک یا پزشک ممکن است برای مرطوب نگه داشتن دهان از بزاق مصنوعی استفاده کند.

سرطان دهان

سرطان دهان می‌تواند از هر جای دهان یا گلو، از جمله زبان، شروع شود. احتمال آن در افراد بالای ۴۰ سال بیشتر است. معاینهٔ دندان‌پزشکی فرصت خوبی است تا دندان‌پزشک نشانه‌های سرطان دهان را هم جست‌وجو کند. درد معمولاً از نشانه‌های اولیهٔ این بیماری نیست. درمان، پیش از آنکه بیماری پخش شود، بهترین نتیجه را دارد. حتی اگر همهٔ دندان‌های طبیعی‌تان را از دست داده‌اید، باز هم باید برای معاینهٔ منظم سرطان دهان نزد دندان‌پزشک بروید.

از چند راه می‌توانید خطر سرطان دهان را کم کنید:

  • فراورده‌های دخانی، مانند سیگار، تنباکوی جویدنی، اسفنج، لوله یا سیگار مصرف نکنید.
  • اگر الکل می‌نوشید، فقط به اندازه بنوشید.
  • مرهم لبِ دارای ضدآفتاب بزنید.
  • سیگارهای الکترونیکی نسبتاً تازه‌اند و دانشمندان هنوز دربارهٔ اثرهای درازمدت آن‌ها بر سلامت اطلاعات دارند. با این حال می‌دانیم که بخار سیگار الکترونیکی مواد شیمیایی سرطان‌زا دارد.