با بالا رفتن سن خواب سبکتر میشود، شبها بیشتر بیدار میشوید و صبح زودتر از خواب برمیخیزید؛ این تغییرها طبیعی است. ولی اگر همیشه خوابآلودید یا شبها به اندازهٔ کافی نمیخوابید، وقت آن است که کاری بکنید. بیخوابی بیشتر وقتها با تغییر چند عادت بهتر میشود. به این عادتها «بهداشت خواب» میگویند. سالمندان هم مثل دیگر بزرگسالان شبی حدود هفت تا نه ساعت خواب لازم دارند.
ساعت خواب ثابت
- هر روز، حتی روزهای تعطیل و در سفر، در ساعت ثابتی به رختخواب بروید و در ساعت ثابتی بیدار شوید.
- فقط وقتی خوابتان میآید به رختخواب بروید.
- بعد از شبی که بد خوابیدهاید، صبح دیرتر از همیشه بیدار نشوید؛ به ساعت همیشگیتان پایبند بمانید.
چرت روز
اگر شبها بدخواباید، بهتر است در روز چرت نزنید. اگر ناچارید چرت بزنید، آن را کوتاهتر از ۳۰ دقیقه نگه دارید و به عصر و نزدیک غروب نکشانید.
اتاق و رختخواب
- اتاق خواب را ساکت و تاریک نگه دارید و دمایش نه خیلی گرم باشد و نه خیلی سرد. اگر لازم شد، پردهٔ ضخیم، چشمبند یا گوشگیر کمک میکند.
- تشک، بالش و رواندازتان راحت باشد.
- در اتاق خواب تلویزیون تماشا نکنید و با رایانه، تبلت و گوشی کار نکنید. نور آبی صفحهها پیش از خواب شما را بیدارتر میکند.
- از رختخواب فقط برای خوابیدن و رابطهٔ زناشویی استفاده کنید.
- برای ایمنی در شب، چراغی دم دست داشته باشید و در راهرو یا دستشویی چراغ خواب بگذارید. فرشهای کوچک و سیمهایی را هم که ممکن است پایتان به آنها گیر کند از سر راه بردارید.
خوردن و نوشیدن
- از بعدازظهر به بعد چای، قهوه، نوشابههای کافئیندار و شکلات را کنار بگذارید؛ کافئین شب بیدار نگهتان میدارد.
- الکل خواب را بهتر نمیکند؛ شاید اول خوابآلودتان کند، ولی بعد در نیمهشب بیدارتان میکند.
- سیگار و قلیان را، بهویژه پیش از خواب، کنار بگذارید؛ نیکوتین خواب را بههم میزند.
- در دو سه ساعت پیش از خواب غذای سنگین نخورید.
- اگر گرسنهاید، یک خوراکی سبک پیش از خواب کمک میکند؛ بسیاری از مردم با یک لیوان شیر گرم خوابآلودتر میشوند.
- در ساعتهای پایانی روز مایعات زیاد ننوشید.
فعالیت و نور روز
- در طول روز فعال باشید و ورزش منظم داشته باشید؛ حتی مقدار کم فعالیت هم به خواب بهتر کمک میکند.
- در سه ساعت پیش از خواب ورزش نکنید.
- صبحها در آفتاب و نور روز باشید؛ نور صبح به تنظیم ساعت درونی بدن کمک میکند.
یک ساعت پیش از خواب
- برای خودتان برنامهٔ آرام شبانه داشته باشید: حمام آب گرم، خواندن کتاب یا گوش دادن به موسیقی ملایم.
- از چیزهای هیجانآور، مثل فیلمهای خشن یا بازیهای رایانهای، پیش از خواب دوری کنید.
- تمرین تنفس یا مراقبه را امتحان کنید.
- اگر نگرانیها نمیگذارد بخوابید، آنها را روی کاغذ بنویسید یا با کسی که به او اعتماد دارید حرف بزنید.
- خودتان را بهزور نخوابانید؛ وقتی آرام و راحت باشید، خواب خودش میآید.
اگر خوابتان نبرد یا نیمهشب بیدار شدید
چند بار بیدار شدن در شب در این سالها طبیعی است. اگر حدود ۲۰ دقیقه گذشت و خوابتان نبرد، در رختخواب نمانید. بلند شوید، جای راحتی بنشینید و کار آرامی بکنید، مثل خواندن یا شنیدن موسیقی ملایم. هر وقت خوابآلود شدید، به رختخواب برگردید. اگر باز هم تا ۲۰ دقیقه خوابتان نبرد، همین کار را تکرار کنید. بهتر است ساعت هم جلوی چشمتان نباشد.
داروها و قرص خواب
برخی داروها بر خواب اثر میگذارند. از پزشک بپرسید آیا هیچکدام از داروهایتان ممکن است خوابتان را بههم بزند. دارویی را خودتان قطع نکنید.
پیش از مصرف هر داروی خواب یا مکمل خواب، با پزشک صحبت کنید. بدن در سالمندی به داروها جور دیگری واکنش نشان میدهد. برخی از داروهای خواب وابستگی میآورند و اگر طولانی مصرف شوند، ممکن است گیجی و زمین خوردن در پی داشته باشند. برای همین، فقط با تجویز پزشک و برای مدتی کوتاه مصرف میشوند. برای بیخوابی ماندگار، «درمان شناختیـرفتاری» کمک میکند و پزشک میتواند بگوید به کار شما میآید یا نه.
برای خانواده و مراقب
اگر از کسی مراقبت میکنید، همین عادتها را با هم و به انتخاب خود او پیش ببرید: کمک کنید روزش فعال باشد و صبحها نور روز ببیند، اتاقش آرام و تاریک باشد و مسیر دستشویی در شب روشن باشد. اگر خروپف بلند دارد یا دیدهاید نفسش در خواب بند میآید، این را به پزشک بگویید.
دربارهٔ اینکه خواب با بالا رفتن سن چه تغییری میکند و چه چیزهایی آن را بههم میزند، مطلبهای «چرا با بالا رفتن سن کمتر میخوابیم؟» و «اختلال خواب در سالمندی؛ علتها و راههای بهتر خوابیدن» را بخوانید.
