اگر بخواهیم ساده جواب بدهیم: با گذشت زمان فعالیت‌های روزانهٔ ما کم می‌شود و این یعنی شب به خواب کمتری نیاز داریم.

کم شدن خواب با بالا رفتن سن تقریباً واکنشی فیزیولوژیک است؛ یعنی از کار طبیعی بدن است. با بالا رفتن سن، بسیار کمتر از پیش به خواب نیاز داریم. نوزاد تقریباً ۱۸ ساعت در روز می‌خوابد. با بزرگ‌تر شدن، خواب کم‌کم کمتر می‌شود و این روند تا پایان عمر ادامه دارد.

کودکان در سن مهدکودک شب‌ها حدود ۹ ساعت می‌خوابند و در طول روز هم چند چرت (خواب کوتاه) می‌زنند. این چرت‌ها هم کم‌کم از نیاز کودک بیشتر می‌شود. در سن‌های بالاتر، نیاز بزرگسال به خواب حدود ۸ ساعت می‌شود.

با بالا رفتن سن، ساعت‌های کمتری می‌خوابیم و خوابمان سطحی‌تر هم می‌شود.

زنی بیدار در تخت و گوسفندهای پرنده در شب

خواب چه مرحله‌هایی دارد؟

خواب از چند مرحله درست شده است:

  • مرحله‌های آغازین، که N1 و N2 نام دارند.
  • مرحلهٔ خواب عمیق، که N3 نام دارد.
  • مرحلهٔ خواب دیدن، که REM نام دارد.

مرحله‌های آغازین خواب (N1 و N2) هنگام شروع خواب پیش می‌آیند. در این مرحله‌ها کم‌کم از بیداری به خواب می‌رویم.

سپس خواب عمیق (N3) می‌آید. این خواب واقعاً اثربخش و ترمیم‌کننده است؛ در آن استراحت به تن می‌نشیند و مغز شروع به بازسازی می‌کند و بهبود می‌یابد.

این دو دورهٔ خواب کم‌عمق و عمیق را «غیر REM» می‌نامیم. پس از آن مرحلهٔ REM است که در آن خواب می‌بینیم.

خواب در این سال‌ها چه تغییری می‌کند؟

با بالا رفتن سن، زمان بیشتری را در خواب کم‌عمق و زمان کمتری را در خواب عمیق می‌گذرانید و بیشتر از خواب بیدار می‌شوید؛ از خواب پریدن‌ها زیاد می‌شود. هرچند در طول شبانه‌روز همان تعداد ساعت می‌خوابید، هیچ خوابی خواب شب نمی‌شود و شب‌ها ساعت‌های کمتری می‌خوابید. در این سال‌ها بیشتر در طول روز چرت می‌زنید.

ممکن است صبح‌ها زودتر بیدار شوید و بعدازظهر چرت بزنید. اگر همهٔ زمان این خواب‌های روز و شب را روی هم بگذاریم، به هشت یا نه ساعت می‌رسد. افزون بر این، بسیاری در این سن زودتر به رختخواب می‌روند. همهٔ این‌ها باعث می‌شود زودتر از خواب بیدار شوند و در پی آن حس کنند که صبح خیلی زود بیدار می‌شوند، هرچند این فقط یک احساس است.

عامل مهم دیگر این است که با بالا رفتن سن، فعالیت‌های روزانه کمتر می‌شود و همین، نیاز به استراحت شبانه را کم می‌کند. البته این فقط وقتی درست است که از واکنش فیزیولوژیک طبیعی در کسی حرف بزنیم که هیچ بیماری‌ای ندارد.

بی‌خوابی و وقفهٔ تنفسی در خواب

با بالا رفتن سن، اختلال‌ها و بیماری‌های مرتبط با خواب هم بیشتر می‌شود. دو مورد از شایع‌ترین آن‌ها بی‌خوابی و وقفهٔ تنفسی انسدادی در خواب (آپنهٔ انسدادی خواب) است.

بی‌خوابی وقتی است که نتوانید به خواب بروید، یا پی‌درپی یا خیلی زود از خواب بیدار شوید؛ آن هم نه به‌عنوان واکنش فیزیولوژیک طبیعیِ سن، بلکه در نتیجهٔ یک بیماری. اگر ساعت‌های خوابتان برای استراحت بس نیست، باید بررسی شود که آیا مشکلی در کار است. بیشترین علت آن بی‌خوابی است.

دومین علت شایع، وقفهٔ تنفسی در خواب (آپنه) است؛ یعنی ایستادن نفس که در طول شب پیش می‌آید. با بالا رفتن سن، مکث‌های تنفسی در طول شب بیشتر می‌شود. این مکث‌ها خواب را مختل و ما را بیدار می‌کند و در نتیجه استراحتمان سطحی‌تر می‌شود و کمتر ترمیم‌کننده است. زنان پیش از یائسگی در برابر این اختلال بسیار مصون‌اند، ولی پس از یائسگی بیشتر می‌شود.

خواب پس از بازنشستگی

به هر حال، اگر به واکنش فیزیولوژیک طبیعی بدن با بالا رفتن سن برگردیم، خواب سبک‌تر و مقدارش کم و کمتر می‌شود. بزرگسالان معمولاً شیوهٔ زندگی‌ای دارند که بیش از اندازه از کار و ارتباط با دیگران پر شده است.

برای نمونه وقتی بازنشسته می‌شوید، زندگی سامان‌یافته‌تر می‌شود و در آن معمولاً ساعت‌های استراحت را بیشتر رعایت می‌کنید. در این مرحله دیگر به استراحت طولانی‌تر نیاز ندارید. خوب می‌خوابید و وقتی بیدار می‌شوید، می‌توانید در زمان مناسبی بیدار بمانید، بی‌آنکه برای طولانی‌تر کردن ساعت‌های خواب لازم باشد بیشتر در رختخواب بمانید.