کم شدن شنوایی در این سالها شایع است و وسیلههای گوناگونی برای کمک به آن ساخته شده است. این وسیلهها صدا را بلندتر میکنند، با نور یا لرزش به شما خبر میدهند، یا گفتوگو با دیگران را آسانتر میکنند. دربارهٔ خودِ کمشنوایی وابسته به سن، نشانهها و علتهایش در مطلب جداگانهای نوشتهایم؛ اینجا فقط از وسیلهها میگوییم.
پیش از هر وسیلهای، معاینه
علت کمشنوایی همیشه سن نیست. گاهی جرم گوش مجرا را بسته یا گوش عفونت کرده است و پزشک آن را درمان میکند. بسته به علت، درمان ممکن است دارو، جراحی یا سمعک باشد. اگر علت چیزی نباشد که پزشک عمومی درمان کند، شما را نزد متخصص گوش و حلق و بینی یا شنواییشناس میفرستد. شنواییشناس نوع و اندازهٔ کمشنوایی را میسنجد.
وزارت بهداشت هم یادآوری میکند که سمعک و وسایل کمکشنوایی وقتی بیشترین سود را دارد که درست تجویز شود و زیر نظر شنواییشناس به کار برود.
سمعک چه میکند و چه نمیکند؟
سمعک وسیلهٔ الکترونیکی کوچکی است که درون گوش یا پشت گوش میگذارید. سه بخش اصلی دارد: میکروفون صدا را میگیرد، تقویتکننده آن را قویتر میکند و بلندگو صدای تقویتشده را به گوش میرساند.
سمعک بیشتر برای کمشنواییای سودمند است که از آسیب سلولهای حسی گوش داخلی میآید. بیماری، بالا رفتن سن، سروصدا یا برخی داروها ممکن است این سلولها را آسیب بزند. سلولهای سالمِ مانده، صدای بلندترشده را میگیرند و به مغز میفرستند.
سمعک شنوایی طبیعی را برنمیگرداند. ولی با تمرین، صداها و جای آنها را بهتر تشخیص میدهید. اندازهٔ تقویت صدا هم حدی دارد: اگر گوش داخلی آسیب زیادی دیده باشد، سمعک کارساز نیست.
شکلهای سمعک
- پشتگوشی: بدنهٔ آن پشت گوش مینشیند و با قالبی به درون گوش وصل میشود. برای کمشنوایی خفیف تا عمیق و برای همهٔ سنها به کار میرود.
- داخلگوشی: همهٔ آن در بخش بیرونی گوش جا میگیرد و برای کمشنوایی خفیف تا شدید است.
- داخل مجرا: در مجرای گوش مینشیند و کمتر دیده میشود. برای کمشنوایی خفیف تا نسبتاً شدید است. چون کوچک است، گذاشتن، برداشتن و تنظیمش ممکن است سخت باشد و جای کمتری برای باتری دارد.
اگر هر دو گوش کمشنواست، معمولاً دو سمعک پیشنهاد میشود. شنیدن با دو گوش به فهمیدن گفتار و تشخیص اینکه صدا از کدام سو میآید کمک میکند.
پیش از خرید چه بپرسید؟
سمعک را با کمک شنواییشناس و با توجه به نوع و شدت کمشنوایی، نیازها و شیوهٔ زندگیتان انتخاب کنید. چون هر روز آن را به گوش میگذارید، سمعکی بخواهید که کار با آن برایتان راحت باشد. قیمت مهم است، ولی سمعک گرانتر لزوماً برای شما مناسبتر نیست. این پرسشها کمک میکند:
- کدام ویژگیها برای من بیشتر به کار میآید؟
- هزینهٔ کل چقدر است؟ آیا فناوری تازهتر به هزینهٔ بیشترش میارزد؟
- آیا میتوانم مدتی آن را آزمایشی به کار ببرم؟ اگر پس بدهم چه مبلغی برنمیگردد؟
- ضمانت چند وقت است و آیا تعمیر و نگهداری را هم پوشش میدهد؟
- تنظیم، سرویس و تعمیرهای کوچک را چه کسی انجام میدهد؟ هنگام تعمیر، سمعک جایگزین میدهند؟
- چه آموزشی برای کار با سمعک میدهند؟
پیش از خرید از بیمهٔ درمانیتان هم بپرسید که آیا بخشی از هزینه را میپردازد.
عادت کردن به سمعک
خو گرفتن به سمعک زمان و حوصله میخواهد و هرچه منظمتر آن را بگذارید، زودتر عادت میکنید. از شنواییشناس بپرسید در روزهای اول چند ساعت آن را بگذارید. در حضور او تمرین کنید: گذاشتن و برداشتن، تمیز کردن، تشخیص سمعک گوش راست و چپ، عوض کردن باتری و کم و زیاد کردن صدا.
در آغاز ممکن است اینها را تجربه کنید:
- سمعک در گوش راحت نیست. در آغاز برای برخی کمی ناراحت است.
- صدای خودتان بلند و توپر به گوشتان میرسد. این حالت در تازهکارها بسیار شایع است و بیشتر افراد با گذشت زمان به آن عادت میکنند. از شنواییشناس بپرسید آیا میشود اصلاحش کرد.
- سمعک سوت میکشد. ممکن است درست در گوش ننشسته باشد یا جرم گوش یا مایع راهش را بسته باشد.
- سروصدای زمینه را هم میشنوید. سمعک صدای دلخواه را کاملاً از صداهای دیگر جدا نمیکند، ولی گاهی تنظیم دوباره کمک میکند.
- هنگام حرف زدن با تلفن همراه وزوز میشنوید. هنگام تنظیم سمعک تازه، تلفن همراهتان را با خود ببرید و همانجا امتحانش کنید.
برای هر کدام از اینها نزد شنواییشناس بروید و سمعک را کنار نگذارید.
مراقبت از سمعک
- آن را از گرما و رطوبت دور نگه دارید.
- طبق آموزشی که گرفتهاید تمیزش کنید؛ جرم و ترشح گوش به سمعک آسیب میزند.
- وقتی سمعک در گوش است، اسپری مو و مانند آن نزنید.
- وقتی از آن استفاده نمیکنید خاموشش کنید و باتری تمامشده را زود عوض کنید.
- باتری و سمعکهای کوچک را از دسترس کودکان و حیوان خانگی دور نگه دارید.
وسیلههای دیگری که کمک میکنند
وسایل هشداردهنده
این وسایل با صدا، نور، لرزش یا ترکیبی از اینها خبر میدهند که چیزی رخ داده است. به زنگ در، تلفن، دودیاب (هشدار دود) و ساعت زنگدار وصل میشوند. برای نمونه، وقتی کسی زنگ در را میزند یا تلفن زنگ میخورد، چراغی چشمک میزند؛ یا ساعت بهجای زنگ، با نور یا لرزش ملایم بیدارتان میکند. گیرندههایی هم هست که در چند اتاق میگذارند تا هر جای خانه باخبر شوید.
تقویتکنندهها و سامانههای کمکشنوایی
- تقویتکنندهٔ شخصی: دستگاهی به اندازهٔ تلفن همراه که صدا را بلندتر و سروصدای زمینه را کمتر میکند و صدا را با گوشی به گوشتان میرساند. برای تماشای تلویزیون، بیرون از خانه یا در خودرو به کار میآید.
- تقویتکنندهٔ صدای تلفن و تلویزیون.
- سامانههای ویژهٔ سالنها: در برخی سالنها و عبادتگاهها سامانهای هست که صدای سخنران را مستقیم به سمعک یا گیرندهٔ شنونده میفرستد و سروصدای زمینه را کم میکند. برای استفاده از آن، سمعک باید قطعهٔ کوچکی به نام تلهکویل داشته باشد.
- نوشتن بهجای گفتن: پیامک و تلفنهایی که گفتههای طرف مقابل را روی صفحه مینویسند، برای برخی راه آسانتری است.
میتوانید از پزشک یا شنواییشناس بپرسید کدامیک از این وسایل برای شما مناسب و در دسترس است.
کاشت حلزون برای چه کسانی است؟
کاشت حلزون دستگاه الکترونیکی کوچکی است برای کسانی که ناشنوایی عمیق یا کمشنوایی شدید دارند. بخشی از آن پشت گوش مینشیند و بخش دیگر را با جراحی زیر پوست میگذارند. کار آن با سمعک فرق دارد: سمعک صدا را بلندتر میکند، ولی کاشت حلزون از کنار بخشهای آسیبدیدهٔ گوش میگذرد و عصب شنوایی را مستقیم تحریک میکند.
کاشت حلزون شنوایی طبیعی را برنمیگرداند و شنیدن با آن با شنیدن عادی فرق دارد. پس از جراحی، دورهای از تمرین و آموزش لازم است تا مغز این پیامها را بشناسد، و نتیجه در همه یکسان نیست. برخی بزرگسالانی که در سالهای بعدیِ زندگی همه یا بیشتر شنواییشان را از دست دادهاند از آن سود میبرند. جراحی آن تقریباً همیشه بیخطر است، ولی مثل هر جراحی دیگری احتمال عارضه دارد. تصمیم دربارهٔ آن با گفتوگو با پزشکان متخصص، از جمله جراحِ باتجربه در این کار، گرفته میشود.
دستگاههای «تقویت صدا» که سمعک نیستند
دستگاههایی به نام تقویتکنندهٔ شخصی صدا بدون نسخه فروخته میشوند. این دستگاهها برای کسانی ساخته شدهاند که کمشنوایی ندارند و میخواهند در موقعیتی خاص صدایی را بهتر بشنوند؛ اینها سمعک و وسیلهٔ پزشکی به شمار نمیآیند.
در آمریکا از سال ۲۰۲۲ دستهٔ تازهای از سمعک، بدون نسخه و فقط برای بزرگسالانی که کمشنوایی خفیف تا متوسط دارند، فروخته میشود. همانجا هم گفته میشود این سمعکها برای کمشنوایی شدیدتر مناسب نیست. اگر در جای آرام هم گفتوگو را سخت میشنوید، یا صداهای بلند مثل صدای خودروها را خوب نمیشنوید، کمشنوایی شما احتمالاً شدیدتر است و به سنجش شنوایی و سمعکی نیاز دارید که شنواییشناس تنظیم کند.
