وزوز گوش چیست؟

وزوز گوش، در سالمندان یا هر کس دیگر، معمولاً مثل صدای زنگ در گوش توصیف می‌شود. ولی می‌تواند مثل غرش، صدای تق‌تق (کلیک)، خش‌خش یا وزوز هم باشد. این صدا ممکن است نرم یا خشن، و کوتاه یا بلند باشد. ممکن است آن را در یک گوش یا در هر دو گوش بشنوید. نزدیک به ۱۰ درصد از بزرگ‌سالان ایالات متحده در سال گذشته دست‌کم پنج دقیقه وزوز گوش را تجربه کرده‌اند. این یعنی نزدیک به ۲۵ میلیون آمریکایی.

گوش و امواج صوتی رنگی با کلمات انگلیسی وزوز

چه چیزی باعث وزوز گوش می‌شود؟

وزوز گوش بیماری نیست. نشانه‌ای است از اینکه در دستگاه شنوایی ایرادی هست. دستگاه شنوایی گوش، عصب شنوایی که گوش داخلی را به مغز وصل می‌کند، و بخش‌هایی از مغز را که صدا را پردازش می‌کنند در بر می‌گیرد. چیزی به سادگیِ تکه‌ای جرم که جلوی مجرای گوش را گرفته باشد می‌تواند وزوز گوش بیاورد. البته وزوز گوش می‌تواند پیامد برخی بیماری‌ها و حالت‌ها هم باشد، مانند:

  • کم‌شنوایی بر اثر صداهای بلند.
  • عفونت گوش و سینوس‌ها.
  • بیماری‌های قلب یا رگ‌های خونی.
  • بیماری منیر.
  • تومورهای مغزی.
  • تغییرهای هورمونی در زنان.
  • ناهنجاری‌های تیروئید.

وزوز گوش نشانهٔ چیست؟

وزوز گوش گاهی نخستین نشانهٔ کم‌شنوایی در سن بالاست. می‌تواند از عوارض جانبی داروها هم باشد. بیش از ۲۰۰ دارو شناخته شده است که هنگام شروع یا قطع مصرفشان وزوز گوش می‌آورند.

کسانی که در محیط پرسروصدا کار می‌کنند، مانند کارگران کارخانه یا ساختمان، کارگران راه‌سازی یا حتی نوازندگان، با گذشت زمان در معرض وزوز گوش قرار می‌گیرند. تماس پیوسته با صدا به سلول‌های ریز موییِ حسی در گوش داخلی آسیب می‌زند؛ سلول‌هایی که به رساندن صدا به مغز کمک می‌کنند. به این حالت کم‌شنواییِ ناشی از سروصدا می‌گویند.

اگر موج انفجار جمجمه را فشرده کند و به بافت مغز در جاهایی که به پردازش صدا کمک می‌کنند آسیب بزند، ممکن است وزوز گوش بیاورد. در واقع وزوز گوش یکی از رایج‌ترین کم‌توانی‌های مربوط به خدمت در میان جانبازانی است که از جنگ برمی‌گردند.

وزوز گوش تپشی (ضربان‌دار) نوعی وزوز گوش است که مثل تپشی موزون در گوش به نظر می‌رسد و معمولاً با ضربان قلبتان هم‌زمان است. پزشک ممکن است با فشار دادن گوشی پزشکی روی گردن، یا با گذاشتن میکروفونی کوچک درون مجرای گوش، آن را بشنود. این نوع وزوز گوش اغلب از اختلال جریان خون در سر یا گردن پدید می‌آید. وزوز گوش تپشی ممکن است از تومورهای مغزی یا ناهنجاری در ساختار مغز هم پدید آید.

با وجود همهٔ این حالت‌ها و دلیل‌ها، برخی افراد بدون هیچ دلیل روشنی وزوز گوش پیدا می‌کنند. بیشتر وقت‌ها وزوز گوش نشانهٔ مشکل جدی در سلامت نیست. ولی اگر بلند باشد یا برطرف نشود، می‌تواند خستگی، افسردگی، اضطراب و دشواری در حافظه و تمرکز بیاورد. برای برخی، وزوز گوش می‌تواند مایهٔ آزار روحی و روانیِ واقعی باشد.

چرا این صدا در گوش من است؟

وزوز را در گوشمان می‌شنویم، ولی سرچشمهٔ آن در واقع در شبکه‌ای از سلول‌های مغز است (آنچه دانشمندان «مدارهای عصبی» می‌نامند) که به صداهایی که گوش می‌شنود معنا می‌دهد. یک راه برای فهمیدن وزوز گوش این است: اغلب از گوش شروع می‌شود، ولی در مغز ادامه پیدا می‌کند.

دانشمندان هنوز بر سر اینکه در مغز چه می‌گذرد که وقتی صدایی در کار نیست توهم صدا پدید می‌آید، به توافق نرسیده‌اند. برخی فکر می‌کنند وزوز گوش مانند نشانگان درد مزمن است که در آن درد حتی پس از خوب شدن زخم یا شکستگی استخوان ادامه دارد.

وزوز گوش می‌تواند نتیجهٔ کار مدارهای عصبی مغز باشد که می‌کوشند با بیشتر کردن حساسیت به صدا، خود را با از دست رفتن سلول‌های مویی حسی سازگار کنند. این توضیح می‌دهد چرا برخی از کسانی که وزوز گوش دارند به صدای بلند بسیار حساس‌اند.

وزوز گوش همچنین می‌تواند نتیجهٔ مدارهای عصبی‌ای باشد که تعادلشان به هم خورده است؛ یعنی وقتی آسیبِ گوش داخلی فعالیت پیام‌رسانی را در قشر شنوایی، بخشی از مغز که صدا را پردازش می‌کند، تغییر می‌دهد. یا می‌تواند نتیجهٔ برهم‌کنش‌های غیرطبیعی میان مدارهای عصبی باشد.

مدارهای عصبیِ شنوایی فقط کارشان پردازش صدا نیست. آن‌ها با بخش‌های دیگر مغز هم در ارتباط‌اند؛ مانند ناحیهٔ لیمبیک که خلق‌وخو و احساس‌ها را تنظیم می‌کند.

اگر وزوز گوش دارم چه کنم؟

نخستین کار این است که به پزشک عمومی‌تان مراجعه کنید. او بررسی می‌کند که آیا چیزی مانند جرم گوش مجرای گوش را بسته است یا نه. پزشک دربارهٔ وضع سلامت کنونی، بیماری‌ها و داروهایتان از شما می‌پرسد تا دریابد آیا یک بیماری زمینه‌ای وزوز گوش شما را پدید آورده است یا نه.

اگر پزشک نتواند بیماری‌ای پیدا کند که وزوز گوش شما از آن باشد، ممکن است شما را به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع دهد.

متخصص گوش و حلق و بینی سر، گردن و گوش‌های شما را معاینه می‌کند و شنوایی‌تان را می‌سنجد تا ببیند همراه با وزوز گوش کم‌شنوایی هم دارید یا نه. ممکن است شما را به شنوایی‌شناس هم ارجاع دهند که او نیز می‌تواند شنوایی‌تان را اندازه بگیرد و وزوز گوشتان را ارزیابی کند.

اگر صدا از بین نرفت چه؟

برخی می‌بینند که وزوز گوششان از بین نمی‌رود یا بدتر می‌شود. در برخی موارد ممکن است آن‌قدر شدید شود که شنیدن، تمرکز یا حتی خوابیدن برایتان دشوار باشد. پزشک با شما همکاری می‌کند تا راه‌هایی پیدا کنید که شدت صدا و اثر آن بر زندگی‌تان کمتر شود.

چه درمان‌هایی کمک می‌کند؟

وزوز گوش هنوز درمان قطعی ندارد، ولی درمان‌هایی در دسترس است که به بسیاری کمک می‌کند بهتر با آن کنار بیایند. بیشتر پزشکان، بسته به شدت وزوز گوش و بخش‌هایی از زندگی‌تان که بیشترین اثر را از آن می‌گیرد، ترکیبی از این درمان‌ها را پیشنهاد می‌کنند.

سمعک

سمعک اغلب برای کسانی که همراه با وزوز گوش کم‌شنوایی دارند سودمند است. سمعکی که تنظیم شده تا بلندی صداهای بیرون را با دقت کنترل کند، ممکن است شنیدن را برایتان آسان کند. هرچه بهتر بشنوید، ممکن است کمتر متوجه وزوز گوشتان شوید.

مشاوره

مشاوره کمک می‌کند یاد بگیرید چطور با وزوز گوشتان زندگی کنید. بیشتر برنامه‌های مشاوره بخشی آموزشی دارند تا کمک کنند بفهمید در مغز چه می‌گذرد که وزوز گوش پدید می‌آید.

برخی برنامه‌های مشاوره همچنین کمک می‌کنند طرز فکر و واکنشتان را به وزوز گوش تغییر دهید. ممکن است کارهایی یاد بگیرید که خودتان انجام دهید تا صدا کمتر به چشم بیاید و کمکتان کند در طول روز آرام باشید یا شب بخوابید.

دستگاه‌های پوشیدنیِ صداساز

این‌ها دستگاه‌های الکترونیکی کوچکی هستند که در گوش جا می‌گیرند و با صدایی نرم و دلپذیر وزوز گوش را می‌پوشانند. برخی می‌خواهند صدای پوشاننده وزوز گوششان را کاملاً بپوشاند، ولی بیشتر افراد ترجیح می‌دهند صدای پوشاننده کمی بلندتر از وزوز گوششان باشد. صدای پوشاننده می‌تواند صدای «ششش»، نواهای تصادفی یا موسیقی باشد.

دستگاه‌های صداساز رومیزی

این دستگاه‌ها برای کمک به آرامش و خواب به کار می‌روند. دستگاه را نزدیک تخت می‌گذارید و می‌توانید آن را برای پخش صداهای دلپذیر تنظیم کنید؛ مانند صدای موج، آبشار، باران یا صداهای یک شب تابستان. اگر وزوز گوشتان خفیف است، شاید برای به خواب رفتن به چیزی بیش از این نیاز نداشته باشید.

تحریک عصبی صوتی

این روش نسبتاً تازه برای کسانی است که وزوز گوششان بسیار بلند است یا از بین نمی‌رود. در این روش با دستگاهی به اندازهٔ کف دست و یک هدفون، سیگنال صوتیِ پهن‌باندی را که درون موسیقی جا داده شده پخش می‌کنند. این درمان به برانگیختن تغییر در مدارهای عصبی مغز کمک می‌کند که در نهایت بر حساسیت شما به وزوز گوش اثر می‌گذارد. ثابت شده است که این دستگاه در کم کردن یا از بین بردن وزوز گوش در شمار چشمگیری از داوطلبان مطالعه مؤثر است.

کاشت حلزون

کاشت حلزون گاهی برای کسانی به کار می‌رود که وزوز گوش را همراه با کم‌شنوایی شدید دارند. کاشت حلزون بخش آسیب‌دیدهٔ گوش داخلی را دور می‌زند و پیام‌های الکتریکی می‌فرستد که مستقیم عصب شنوایی را تحریک می‌کنند. این دستگاه صداهای بیرون را به شما می‌رساند که به پوشاندن وزوز گوش و برانگیختن تغییر در مدارهای عصبی کمک می‌کند.

داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب

پزشک ممکن است این داروها را برای بهتر شدن روحیه و کمک به خواب تجویز کند.

داروهای دیگر

داروهای دیگری هم ممکن است در داروخانه‌ها و اینترنت به‌عنوان داروی جایگزین برای وزوز گوش پیدا شود، ولی هیچ‌یک از این داروها در کارآزمایی‌های بالینی ثابت نشده است.

چطور از وزوز گوش یا بدتر شدنش جلوگیری کنیم؟

کم‌شنواییِ ناشی از سروصدا، که نتیجهٔ آسیب به سلول‌های مویی حسی گوش داخلی است، یکی از مهم‌ترین دلیل‌های وزوز گوش است. هر کاری که بتوانید بکنید تا کمتر در معرض سروصدای زیاد باشید، مثل دور شدن از صدا، کم کردن صدا یا پوشاندن گوش‌ها با محافظ گوش، می‌تواند از وزوز گوش یا از بدتر شدن آن جلوگیری کند.

تصویر کارتونی مرد سالمند که دستش را کنار گوش گرفته

پژوهشگران برای شناخت بهتر وزوز گوش چه می‌کنند؟

در مسیری که پیام شنوایی از گوش داخلی تا مغز می‌پیماید، جاهای زیادی هست که ممکن است کار در آن‌ها خراب شود و وزوز گوش پدید آید. اگر دانشمندان بفهمند در مغز چه می‌گذرد که وزوز گوش شروع می‌شود و ادامه پیدا می‌کند، می‌توانند در این دستگاه دنبال جاهایی بگردند که یک مداخلهٔ درمانی بتواند وزوز گوش را در همان‌جا متوقف کند.

در سال ۲۰۰۹ میلادی، انستیتوی ملی ناشنوایی و دیگر اختلال‌های ارتباطی کارگاهی برگزار کرد و پژوهشگران وزوز گوش را گرد هم آورد تا دربارهٔ این حالت گفت‌وگو کنند و برای درمان‌های احتمالی اندیشه‌های تازه بیاورند. در این کارگاه، شرکت‌کنندگان دربارهٔ چند پژوهش امیدوارکننده بحث کردند، از جمله:

  • تحریک الکتریکی یا مغناطیسیِ بخش‌هایی از مغز که در شنوایی دست دارند: دستگاه‌های کاشتنی هم‌اکنون برای کم کردن لرزش در بیماری پارکینسون و اضطراب‌های اختلال وسواس فکری‌ـ‌عملی وجود دارد. می‌شود دستگاه‌های مشابهی ساخت تا مدارهای عصبیِ درگیر در وزوز گوش را به حال عادی برگرداند.
  • تحریک مغناطیسی مکرر از روی جمجمه: در این روش دستگاهی کوچک تپ‌های مغناطیسی کوتاهی روی پوست سر پدید می‌آورد. این روش هم‌اکنون برای عادی کردن فعالیت الکتریکی مغز در کسانی که صرع دارند به کار می‌رود. آزمایش‌های مقدماتی این روش روی انسان، که همان انستیتو هزینه‌اش را می‌دهد، به پژوهشگران کمک می‌کند بهترین جاهای مغز را برای تحریک، با هدف سرکوب وزوز گوش، مشخص کنند. پژوهشگران همچنین دنبال راه‌هایی هستند تا تشخیص دهند چه کسانی به دستگاه‌های تحریک‌کننده خوب پاسخ می‌دهند.
  • بیش‌فعالی و تحریک عمقی مغز: پژوهشگران دیده‌اند که پس از قرار گرفتن گوش در معرض سروصدای شدید، شبکه‌های عصبی بیش‌فعال می‌شوند. دانستن اینکه این بیش‌فعالی از کجای مغز آغاز می‌شود و چگونه به بخش‌های دیگر گسترش می‌یابد، می‌تواند به درمان‌هایی برسد که با تحریک عمقی مغز شبکه‌های عصبی را آرام و وزوز گوش را کم می‌کنند.
  • بازنشانی نقشهٔ تونوتوپیک: پژوهشگران بررسی می‌کنند که چگونه می‌شود از نقشهٔ تونوتوپیک بهره گرفت؛ نقشه‌ای که سلول‌های عصبی (نورون‌ها) را در قشر شنوایی بر پایهٔ بسامد (فرکانس) صدایی که به آن پاسخ می‌دهند سامان می‌دهد. پژوهش‌های پیشین نشان داده بود که پس از قرار گرفتن گوش در معرض سروصدای شدید، سازمان این نقشه تغییر می‌کند. پژوهشگران با فهمیدن اینکه این تغییرها چگونه رخ می‌دهد، می‌توانند روش‌هایی بسازند تا نقشه را به حال عادی برگردانند و وزوز گوش را تسکین دهند.