مراقبت از پدر یا مادری که معلولیت دارد، هم از نظر جسمی سخت است و هم از نظر عاطفی. دیدنِ اینکه آدمهای توانمندی که ما را به دنیا آورده و بزرگ کردهاند حالا از پسِ بیماریشان برنمیآیند، بسیار سخت است. با این همه چارهای نیست، و همین که میتوانیم از پدر و مادرمان مراقبت کنیم خودش نعمتی است. به هر حال این کاری نیست که بشود تنها انجامش داد. بهتر است از خانواده و دوستان کمک بگیرید و بار روانی و جسمیتان را کمی سبک کنید.
ممکن است بتوانید از سازمانهای اجتماعی یا مردمنهاد هم کمک مالی و پشتیبانی عاطفی بگیرید. یادتان باشد اگر خودتان فرسوده و افسرده شوید، دیگر نمیتوانید از کس دیگری مراقبت کنید. پس همهٔ تلاشتان را برای حفظ سلامت جسم و روان خودتان بکنید.
برای مراقبت پشتیبان پیدا کنید
منظور از پشتیبان داشتن، پیدا کردن روش و نظمی است که با آن بتوانید کمکرسانی را درست برنامهریزی کنید و مراقبتی مناسب و درخور به پدر یا مادرتان برسانید. برای رسیدن به این هدف میشود از این کارها شروع کرد.
از خودِ او دربارهٔ نیازهایش بپرسید
جز وقتهایی که پدر یا مادرتان کمحافظه شده یا بیماریای مثل زوال عقل (دمانس) یا آلزایمر دارد، او حق دارد دربارهٔ شیوهٔ مراقبت از خودش تصمیم بگیرد. با پرسیدن از او میتوانید به فهرستی از خواستههایش برسید. وقتی فهرستی از کارهای مراقبتی آماده کنید، میفهمید چه کسی میتواند مراقبت مناسبتری ارائه کند؛ این شروع خوبی است. بکوشید تا جایی که میشود چند گزینه پیش رویش بگذارید تا خودش انتخاب کند، و همهٔ تلاشتان را بکنید تا بفهمید به پذیرفتن کمک تازه تمایل دارد یا نه.
شرکت در برنامههای روزانهٔ بزرگسالان، تکیه کردن به دیگران برای بهداشت شخصی و سروکار داشتن با غریبهها، مثل مراقب سلامت در خانه، میتواند برایش ترسناک باشد. به ترسهایش گوش دهید و به او بفهمانید که موقعیت و شرایطش را درک میکنید.

دربارهٔ تقسیم مسئولیتها با خانواده، دوستان و آشنایانِ علاقهمند صحبت کنید
اگر میشود، یک جلسهٔ خانوادگی ترتیب دهید؛ جمعی از خواهر و برادرتان، خواهر و برادرِ پدر یا مادرتان، پدر و مادر همسرتان یا هر کس دیگری که او را از خانوادهٔ خود میدانید. گفتوگو کنید که هر کس چطور میتواند وقت، پول و امکانات دیگر بگذارد تا بار اصلی مراقبت بر دوش یک نفر نباشد.
اگر میشود، فهرستی از توصیهها را از پزشکِ پدر یا مادرتان بگیرید تا همه دربارهٔ نیازهای او یکجور بدانند.
مسئولیتها را به اندازهٔ توان هر کس تقسیم کنید
برای نمونه، اگر خواهرتان و همسرش دور زندگی میکنند، شاید بتوانند در پرداخت اینترنتی قبضها کمک کنند، یا جستوجو کنند و با نهادهای اجتماعی و عمومیای که خدمات مناسب میدهند تماس بگیرند. اگر کسی سرگرم مراقبت از بچههای کوچک است، شاید بتواند برای پدر یا مادرتان غذای مناسب آماده کند.
با خانواده و دوستان ارتباط گسترده بگیرید
در ساختن شبکهای گسترده و کمک خواستن از دوستان، دوستانِ پدر و مادر، خانواده، همسایههای مورد اعتماد و دیگر مردم دوروبرتان کوتاهی نکنید. تقسیم کارها میان چند نفر مراقبت را شدنیتر میکند، حتی اگر کسی فقط یک ساعت از وقتش را برای کمک بگذارد.
برای نمونه، میتوانید از دوستی بخواهید وقتی شما مشغول مراقبت هستید، بچههایتان را از مدرسه به خانه بیاورد. دختر یا پسر جوانی از دوستان یا خانواده میتواند برای خرید لوازم به خواربارفروشی برود. یا اگر پدر یا مادرتان تنها زندگی میکند، همسایهاش میتواند گاهبهگاه به او سر بزند.
با سازمانهای عمومی و مراکز خدماتدهندهٔ شهر در تماس باشید
سازمانهای اجتماعی فراوانی هستند که کمک مالی، رفتوآمد، غذا، مراقبت در خانه و خدمات دیگر ارائه میکنند. وقتی با مرکزی تماس میگیرید، نام کسی را که با او صحبت میکنید بپرسید و مطمئن شوید پیش از پایان تماس، کارهای لازم را انجام دادهاید. ممکن است در فهرست انتظار بمانید؛ پس قاطع باشید و اگر لازم شد مرتب تماس بگیرید. هیچگاه از تماس گرفتن خسته نشوید.
- نشانی وبسایت این سازمانها را به خاطر بسپارید یا فهرستی از آنها دم دست داشته باشید.
- اگر پدر یا مادرتان بیماری خاصی دارد، دنبال سازمانهای مرتبط با همان بیماری بگردید. ممکن است بتوانید کمک بلاعوض و شکلهای دیگر کمک مالی پیدا کنید.
به برنامههای سازمانهای بیمهگر و مزایای آنها دقت کنید
متأسفانه بیمههای درمانی دولتی و حتی خصوصی در کشور ما خدمات مناسبی به سالمندان نمیدهند؛ با این حال، باخبر بودن از برنامههایشان شاید بتواند سودمند باشد. به سازمانهای مردمنهاد (سمن) خوب توجه کنید، آنهایی را که با بیماری پدر یا مادرتان ارتباط دارند پیدا کنید و در آنها ثبتنام کنید. اگر پدر یا مادرتان شرایط هر دو را دارد، میتواند در هر دو برنامه ثبتنام کند.
وقتی پدر یا مادر محدودیت جسمی دارد
کمکش کنید با نیاز به مراقبت کنار بیاید
اگر پدر یا مادرتان حساس است و میدانید در کارهای روزانه به کمک نیاز دارد، مراقب باشید: ممکن است حس کند بار سنگینی بر دوش دیگران و وبال گردن آنهاست، یا حتی گمان کند میخواهید استقلالش را بگیرید. همهٔ تلاشتان را بکنید تا برایش توضیح دهید که دوستش دارید، به استقلالش احترام میگذارید و میخواهید به او توان بدهید که تا جای ممکن اختیار زندگیاش را در دست داشته باشد.
حتماً او را در جریان گفتوگوهایی بگذارید که دربارهٔ برآوردن نیازهایش میشود. پزشکش هم میتواند کمک کند نگرانیاش از پذیرفتن این موضوع کمتر شود.
کمکهای تازه را کمکم وارد کنید
اگر میشود، شکلهای تازهٔ مراقبت را بهتدریج اضافه کنید. برای نمونه، مراقب سلامت در خانه به جای آنکه یکباره تماموقت شروع کند، اول چند ساعت در هفته بیاید تا پدر یا مادرتان با او آشنا شود.
گاهی یک پیشامد فوری پزشکی، مانند سکتهٔ مغزی، جابهجایی تدریجی را ناشدنی میکند. همهٔ تلاشتان را بکنید تا به او کمک کنید با تغییرهای ناگهانی سازگار شود؛ مثلاً تا جایی که میشود به روال عادی خودش پایبند بماند.
اگر تنها زندگی میکند، مرتب با او تماس بگیرید
اگر پدر یا مادرتان تنها زندگی میکند، بیشتر به او سر بزنید و بکوشید روزی چند بار با او تماس بگیرید. از دیگر اعضای خانواده هم بخواهید به دیدنش بروند یا تماس بگیرند. بکوشید با همسایهها و مأموران محلهاش رابطه برقرار کنید و از آنها بخواهید با پدر یا مادرتان تماس بگیرند، یا اگر فکر میکنند مشکلی هست به شما خبر بدهند.
وقتی تماس میگیرید، بکوشید اینطور به نظر نرسد که دارید او را وارسی و کنترل میکنید. به جایش فقط چیزی شبیه این بگویید: «سلام مامان! همین الان آهنگی از رادیو شنیدم که مرا یاد تو انداخت.»
خانهاش را ایمنتر و در دسترستر کنید
پزشکِ پدر یا مادرتان یا مشاورانتان میتوانند راههای مشخصی برای آسانتر شدن استفاده از فضای خانه پیشنهاد کنند. ممکن است لازم باشد درها را کامل بردارید یا برای رفتوآمد ویلچر سطح شیبدار (رمپ) نصب کنید. چیزهای دیگری که ممکن است اضافه شود: دستگیره، کفپوش آجدارِ ضدلغزش و صندلی دوش در حمام.
افزون بر تغییرهای خانه، مطمئن شوید هر چه ممکن است لازمش شود، از دربازکن کنسرو گرفته تا ظرفهای غذاخوری، در دسترس است و آسان به کار میرود.
شاید بخواهید یک دستشویی سیار در اتاقش یا نزدیک آن بگذارید تا شبها راحت به دستشویی برود.
به هزینهٔ تغییرهای خانه خوب دقت کنید
بسته به نیازهای او، تغییر دادن خانه میتواند گران تمام شود. حتماً بررسی کنید که آیا سازمانهای بیمهاش میتوانند هزینهای را پوشش دهند یا نه. دنبال سازمانهای غیرانتفاعی محلی هم بگردید که در نصب و پرداخت هزینهٔ تغییرهای خانه کمک میکنند.
در اینترنت جستوجو کنید و از افراد آگاه بپرسید که آیا هزینههایتان در این زمینه جبرانشدنی است.
کنار آمدن با محدودیتهای شناختی
ساده حرف بزنید
واژههای ساده به کار ببرید و آهسته، روشن و با لحنی اطمینانبخش حرف بزنید. به جای جملههای پیچیده، حرفتان را به تکههای کوچکتر بخش کنید. چند پرسش و موضوع را با هم پیش نکشید. بکوشید هر بار فقط به یک فکر یا یک پرسش بپردازید.
برای نمونه، به جای اینکه بگویید «دوست داری بروم برایت سیب یا موز بیاورم؟»، فقط یک تکه میوه پیشنهاد کنید و بگویید: «این هم یک میانوعده.»
اگر گیج شد یا از یاد برد که شما که هستید، خودتان را معرفی کنید یا جملهتان را با لحنی آرام دوباره بگویید. ممکن است دلسردکننده باشد، ولی بکوشید صبور باشید.
چهره و زبان بدنتان خوشایند و محترمانه باشد
نشانههای غیرکلامی، حتی بیش از واژهها، میتواند کمک کند محبتتان را برسانید و نشان دهید که برای کمک کردن آنجایید. همهٔ تلاشتان را بکنید تا لحنتان مثبت بماند، حتی اگر مادر یا پدرتان کمکم ناراحت یا آشفته شود.
اگر ناراحت شد، بکوشید بهآرامی حالوهوایش را عوض کنید یا محیط را تغییر دهید. چیزی اطمینانبخش بگویید؛ مثلاً: «میبینم که غمگینی. متأسفم که ناراحت شدی. بیا کمی پیادهروی کنیم.»
برای رفتارهای پیشبینینشده راهی پیدا کنید
بکوشید به جای کنترل کردن رفتار، با آن کار کنید. اگر پدر یا مادرتان میخواهد روی زمین بخوابد، به جای آنکه بهزور روی تخت بخوابانیدش، تشکی را همان جایی بگذارید که دوست دارد بخوابد. اگر نگرانید که بیهدف راه بیفتد و برود، به جای حبس کردنش در خانه، هر روز با او به پیادهروی بروید تا بیقراریاش به کمترین اندازه برسد.
خطرها و ناامنیها را بردارید یا برطرف کنید
- افزون بر در دسترس بودنِ فضای خانه، مراقب خطرهای احتمالی هم باشید. کلید ماشین، چاقو، چیزهای تیز دیگر، داروهای شیمیایی، داروهای سنتی، دمنوشها و هر چیز دیگری را که ممکن است سمی باشد، در دسترس نگذارید.
- عاقلانه است از پدر یا مادرتان بخواهید دستبند شناسایی به دست کند، برای وقتی که از خانه دور شود. عکسی تازه از او دم دست داشته باشید تا اگر لازم شد به پلیس محل بدهید.
- شاید بخواهید دستگیرههای اجاق گاز را بردارید یا شیر گاز یا قطعکن نصب کنید.
با خدمات اجتماعی و گروههای پشتیبانی تماس بگیرید
مراقبت از عزیزی که اختلال شناختی دارد میتواند طاقتفرسا باشد. ناامیدی، غم و اندوه و حسهای دیگری که در این وقتها سراغتان میآید کاملاً طبیعی است. یادتان باشد که تنها نیستید. میتوانید با تماس با یک گروه پشتیبانیِ مراقبان که ویژهٔ شرایط پدر یا مادرتان است، با کسانی آشنا شوید که با موقعیتی مانند شما کنار میآیند.
با جستوجو در اینترنت میتوانید گروههای پشتیبانی اینترنتی و حضوری را پیدا کنید.
از خودتان مراقبت کنید
برنامهٔ غذایی متعادلی داشته باشید و به آن پایبند بمانید
مراقبت کردن کار سختی است؛ پس باید سوخت لازم بدنتان را برسانید. وعدههای مغذی بخورید و خوراکیهایی مثل بادام یا یک تکه میوه دم دست داشته باشید. اگر میشود هیچ وعدهای را حذف نکنید. اگر چارهای جز حذف وعده ندارید، در صورت لزوم بکوشید نوشیدنی مقوی یا غذای آمادهٔ کنسروی بخورید.
تا جایی که میشود بخوابید و ورزش کنید
استراحت و ورزش برای سلامت جسم حیاتی است و میتواند کمک کند حال ذهنی مثبتی داشته باشید. اگر نتوانستید یک شبِ کامل بخوابید، بکوشید وقتی پدر یا مادرتان استراحت میکند یا چرت میزند، شما هم چرتی بزنید. ممکن است برنامهتان شلوغ باشد، ولی همهٔ تلاشتان را بکنید تا هر روز برای ۱۰ یا ۱۵ دقیقه پیادهروی یا دویدن وقت پیدا کنید.
با دوستان و عزیزانتان در تماس باشید
تا جایی که میتوانید برای نگه داشتن رابطههایتان وقت بگذارید. هر وقت شد، به دوستی قدیمی زنگ بزنید و فقط با او گپ بزنید. اگر حس میکنید احساسهایتان دارد روی هم انباشته میشود، از کسی که به او اعتماد دارید بپرسید آیا میتوانید آنها را با او در میان بگذارید.
جانشینی موقت پیدا کنید
همه گاهی به استراحت نیاز دارند؛ پس از اینکه هر از چندی چند روز استراحت کنید حس بدی نداشته باشید. از کس دیگری بخواهید گاهی برای مدتی کوتاه مسئولیتهایتان را بر عهده بگیرد. میتوانید از یکی از دوستان یا اعضای خانواده بخواهید، یا از یک سازمان خدمات اجتماعی کمک بگیرید.
افزون بر سازمانهای غیرانتفاعی که مراقب داوطلب معرفی میکنند، اگر عضو گروه پشتیبانی مراقبان هستید، با اعضای دیگر دربارهٔ تشکیل یک تعاونی صحبت کنید.
ما در بنیاد فرهنگ سالمندی امیدواریم بتوانیم همراه خوبی برای شما و پدر و مادر گرامیتان باشیم.
