بالا رفتن سن تغییری همه‌جانبه است. این تغییر فقط چروک پوست و سپیدی مو نیست و همهٔ سلول‌های بدن را در بر می‌گیرد. پس سلول‌های شنوایی گوش، یا سلول‌های مغزی‌ای که در انتقال اطلاعات و حافظهٔ شنوایی دست دارند، ضعیف می‌شوند. در نتیجه سالمندان صدای اطراف را خوب درک نمی‌کنند. این می‌تواند حادثه بیاورد و کیفیت زندگی را پایین ببرد.

کم شدن شنوایی در سالمندان پدیده‌ای وابسته به سن است و بیماری شایعی در این گروه به شمار می‌رود. طبق آمار، حدود ۳۰ درصد بزرگسالان ۶۵ ساله و بالاتر و ۴۰ تا ۴۵ درصد افراد ۷۵ ساله و بالاتر کم‌شنوایی دارند.

پزشک در حال معاینهٔ گوش زن سالمند با اتوسکوپ

در گوش و مغز چه رخ می‌دهد؟

در فرایند شنیدن، پیام‌های عصبی از مسیر مشخصِ دستگاه شنوایی به سوی مغز می‌روند تا پردازش شوند. با بالا رفتن سن، به علت تغییرها و ضعف سلول‌ها، احتمال دارد حس شنوایی منتقل نشود، انتقال اطلاعات کند شود یا حتی برداشت اشتباهی پیش بیاید.

این افت شنوایی از نوع حسی‌عصبی، دوطرفه و تدریجی است و امکان دارد شخص وقتی شدتش کم است آن را حس نکند. افت بیشتر در فرکانس‌های بالا پدید می‌آید. انتقال پیام صوتی از مسیر ساقهٔ مغز تا قشر شنوایی هم در سالمندی تغییر می‌کند و این تغییر در هر کس فرق دارد.

چرا شنوایی کم می‌شود؟

  • تغییر در ساختار گوش داخلی
  • تغییر جریان خون در گوش
  • اختلال در عصب‌های شنوایی
  • تغییر در شیوهٔ پردازش گفتار و صدا در مغز
  • آسیب به حلزون گوش

نشانه‌های کم شدن شنوایی

  • گفت‌وگوی تلفنی سخت می‌شود.
  • دنبال کردن حرف دیگران دشوار می‌شود.
  • صدای تلویزیون را بلند می‌کنید.
  • صدای دیگران مانند «غر زدن» به گوش می‌رسد.
  • تشخیص صدای زنان و کودکان کمتر می‌شود.

کم‌شنوایی در سالمندی چه پیامدهایی دارد؟

  • افسردگی
  • احتمال آلزایمر و فراموشی
  • خطرهای محیطی مانند تصادف
  • آشفتگی
  • وزوز گوش
  • قطع شدن ارتباط با دیگران

درمان و توان‌بخشی

آسیب‌های دستگاه شنوایی در سالمندی با دارو، آموزش و تمرین بهبودپذیر و درمان‌پذیر است. سمعک بسیار مؤثر است. تاکنون هیچ درمانی برای کم‌شنوایی وابسته به سن وجود ندارد.

اگر این بیماری تشخیص داده شود، پزشک معمولاً این‌ها را توصیه می‌کند:

  • سمعک
  • دستگاه‌های کمکی، مانند تقویت‌کنندهٔ صدای تلفن
  • آموزش زبان اشاره یا لب‌خوانی (برای کم‌شنوایی شدید)
  • کاشت حلزون

چه بیماری‌هایی بر شنوایی اثر می‌گذارند؟

  • دیابت و فشار خون
  • ویروس‌ها و باکتری‌ها (از جمله اوتیت میانی، یعنی عفونت گوش)
  • سکته
  • آسیب مغزی یا تومور
  • قرار گرفتن در معرض صداهای بلند
  • مصرف برخی داروها
  • وراثت
  • سیگار کشیدن
  • مواد مخدر و الکل
  • ضربه به سر
  • استرس
  • قرار گرفتن در معرض نویز
  • مصرف داروهای «اتوتوکسیک»
  • بیماری‌های قلبی‌عروقی
  • بیماری‌های گوارشی

برای تقویت شنوایی چه می‌توان کرد؟

  • بیماری‌هایی را که بر شنوایی اثر دارند کنترل کنید.
  • پیوسته ورزش کنید.
  • مجرای گوش را تمیز نگه دارید.
  • قند را کنترل کنید.
  • سیگار و الکل مصرف نکنید.
  • روش‌های توان‌بخشی شنوایی را به کار بگیرید.
  • تمرین‌های شنوایی انجام دهید.
  • بهداشت فردی را رعایت کنید.

کم‌شنوایی چه شکل‌هایی دارد؟

کم‌شنوایی شکل‌های گوناگونی دارد:

  • کم‌شنوایی حسی‌عصبی
  • کم‌شنوایی رسانایی
  • ناشنوایی ناگهانی: از دست رفتن سریع شنوایی است که می‌تواند یک‌باره یا در مدتی حداکثر ۳ روزه پیش بیاید.

وزوز گوش

وزوز گوش هم در سالمندان شایع است. معمولاً آن را زنگ زدن در گوش توصیف می‌کنند، ولی می‌تواند مانند خش‌خش هم به گوش برسد. این صدا شاید از یک گوش یا هر دو گوش شنیده شود و بلند یا آرام باشد. وزوز گوش گاهی نخستین نشانهٔ کم شدن شنوایی در سالمندان است.

زنگ زدن گوش یک نشانه است، نه یک بیماری. عفونت گوش، یا ناراحتی‌هایی مانند فشار خون بالا و آلرژی، یا عارضهٔ جانبی یک دارو می‌تواند علت آن باشد.

با کسی که کم‌شنواست چطور حرف بزنیم؟

  • پیش از آغاز صحبت، به او خبر بدهید.
  • روشن و آرام حرف بزنید.
  • بگذارید صورتتان دیده شود.
  • هنگام گفت‌وگو آرامش داشته باشید.
  • اگر لازم شد، حرفتان را تکرار کنید.
  • از نوشته کمک بگیرید.

هر چه کم‌توانی در شنیدن بیشتر شود، به احتمال زیاد توان درک گفتار از دست می‌رود.