توهم شنوایی در سالمندی، مانند سن‌های دیگر، شنیدن صداهایی است که منبع بیرونی ندارند. به بیان دیگر، کسی که توهم شنوایی را تجربه می‌کند صدایی می‌شنود که دلیلِ دیدنی‌ای ندارد.

توهم شنوایی وقتی رخ می‌دهد که کسی صدا، موسیقی یا آوای دیگری را بشنود که وجود بیرونی ندارد و دیگران آن را نمی‌شنوند. این صداها می‌تواند آوا، صدا، گریه یا موسیقی باشد. گاهی خودِ شخص می‌داند که چنین صدایی در واقعیت نیست و دچار توهم شده است. با این حال، برخی نمی‌توانند واقعیت را از توهم تشخیص بدهند و باور دارند که صدا واقعی است و آن را می‌شنوند.

توهم شنوایی بیشتر در کسانی که اسکیزوفرنی (روان‌گسیختگی) دارند پیش می‌آید و در طیف گسترده‌ای از اختلال‌های روان‌پزشکی دیگر، مانند افسردگی، هم رخ می‌دهد. همچنین ممکن است از علت‌های غیر روان‌پزشکی، مانند تشنج، باشد.

نام دیگر توهم شنوایی «پاراکوسیس» است. کسی که این نشانه را دارد واژه‌هایی می‌شنود که هیچ‌کس به زبان نیاورده است، یا صداهایی می‌شنود که از هیچ محرکی برنمی‌خیزد. به بیان دیگر، ذهن خودِ او این صداها را می‌سازد.

توهم فرمان؛ نگران‌کننده‌ترین نوع

«توهم فرمان» نگران‌کننده‌ترین نوع توهم شنوایی به شمار می‌آید. کسی که این توهم را دارد صداهایی می‌شنود که به او می‌گویند باید کاری را انجام دهد. گاهی ممکن است این دستورها در ظاهر بی‌زیان باشند؛ ولی گاهی این صداها به او دستور می‌دهند که به خودش یا دیگران آسیب برساند. در نتیجه، این وضع بسیار خطرناک خواهد بود.

هذیان با توهم چه فرقی دارد؟

گاهی هذیان را با توهم اشتباه می‌گیرند. هذیان مجموعه‌ای از باورهاست که با واقعیت جور درنمی‌آید. حتی اگر نادرستی این باورها ثابت شود، نمی‌توان عقیدهٔ کسی را که هذیان دارد عوض کرد. در برابر، توهم شنوایی شنیدن صداهایی است که در واقعیت وجود ندارد.

چه چیزهایی ممکن است توهم شنوایی بیاورد؟

اختلال‌های دیگری هم ممکن است توهم شنوایی بیاورند:

  • سکته
  • میگرن
  • ناشنوایی
  • زوال عقل (دمانس)
  • عفونت مغزی (انسفالیت)
  • کمبود ویتامین ب۱۲ یا ویتامین دی

اسکیزوفرنی

توهم شنوایی با اسکیزوفرنی و اختلال‌های روان‌پریشیِ وابسته به آن ارتباط قوی دارد؛ ۷۵٪ کسانی که این اختلال‌ها را دارند آن را تجربه می‌کنند. توهم شنیداری آن‌ها عمدتاً از نوع خاصی است که کلامی است؛ یعنی شامل صداها می‌شود.

اختلال‌های روان‌پزشکی دیگر

اختلال‌های روان‌پزشکی‌ای که، جز اسکیزوفرنی، توهم شنوایی می‌آورند این‌هاست:

  • افسردگی: احساس مداومِ ناامیدی یا غمگینی شدید.
  • اختلال دوقطبی: وضعیتی که در آن خلق نوسان شدید دارد یا عواطف بالا و پایین می‌رود.
  • اختلال‌های شخصیت: در این اختلال‌ها شیوهٔ رفتار یا فکر کردن با انتظارهای فرهنگی فرق دارد یا در کارکرد شخص دشواری پدید می‌آورد. اختلال شخصیت اسکیزوتایپی یکی از آن‌هاست که ممکن است با توهم یا ادراک‌های غیرمعمول همراه باشد و این می‌تواند توهم شنوایی را هم در بر بگیرد.
  • پاراسومنیا: اختلال‌های خواب که با رویدادهای ناخواسته مانند راه رفتن در خواب یا حرف زدن در خواب همراه است.

بیماری‌های عصبی

بیماری‌های عصبی‌ای که ممکن است علت توهم شنوایی باشند، از جمله این‌هاست:

  • تومورهای مغزی: رشد سلول‌های غیرمعمول در بخشی از مغز.
  • صرع: وضعیتی که با تشنج همراه است.
  • وزوز گوش: زنگ زدن در گوش.
  • هذیان: حالت ذهنیِ غیرمعمول و حاد که خود را در فکر یا گفتار نامنسجم نشان می‌دهد.
  • آسیب مغزی تروماتیک: آسیب به مغز بر اثر ضربهٔ ناگهانی، مانند ضربه به سر.
  • آنسفالیت ویروسی: التهاب مغز به دلیل عفونت ویروسی.
  • رویدادهای قلبی‌عروقی که بر بخش‌های خاصی از مغز اثر می‌گذارد، مانند سکتهٔ مغزی.

علت‌های دیگر

  • ناشنوایی اکتسابی: کم‌شنوایی‌ای که پس از تولد پدید می‌آید.
  • کمبودهای تغذیه‌ای: دریافت ناکافی ویتامین‌ها، مواد معدنی یا مواد مغذی دیگر.
  • اختلال کار تیروئید: وضعیتی که در آن تیروئید مقدار معمول و سالم هورمون‌ها را نمی‌سازد.
  • اختلال خودایمنی: وضعیتی که در آن دستگاه ایمنی به سلول‌های سالم بدن حمله می‌کند.
  • ناهنجاری‌های کروموزومی: وضعیت‌هایی که از تغییر در شمار یا ساختار کروموزوم‌ها پدید می‌آید.
  • استرس شدید و موقتِ جسمی یا روانی: یعنی یک عامل استرس‌زای جدی، مانند سوگ یا خستگی.

درمان آن چیست؟

درمان توهم شنوایی به علت آن بستگی دارد و نیازمند شناخت دقیقِ علت زمینه‌ای است. برای نمونه، اگر علت توهم شنوایی اسکیزوفرنی باشد، پزشکان معمولاً آن را با داروهای ضد روان‌پریشی نسل دوم درمان می‌کنند. اگر علت کمبودهای تغذیه‌ای باشد با مداخلهٔ غذایی، و اگر علت کم‌شنوایی باشد با سمعک درمان می‌کنند.