جمعیت جهان بهسرعت رو به سالمندی میرود و جمعیت سالمندان تندتر از هر گروه سنی دیگری رشد میکند. این تغییر جمعیتی برای کسبوکارها و دولتها در سراسر جهان فرصتها و چالشهای تازهای میسازد.
اقتصاد نقرهای چیست؟
«اقتصاد نقرهای» اصطلاحی است برای فعالیتها و فرصتهای اقتصادیای که به سالمند شدن جمعیت مربوط میشود. این حوزه طیف گستردهای از محصولها و خدمات را در بر میگیرد که نیازهای سالمندان را برآورده میکند؛ مانند مراقبتهای بهداشتی، مسکن، حملونقل، اوقات فراغت و سرگرمی.
تقاضای رو به افزایش برای محصولهای فناوری هم بخشی از اقتصاد نقرهای است؛ محصولهایی که به سالمندان کمک میکند در ارتباط، فعال و مستقل بمانند. فناوری به حوزههای گوناگون زندگی سالمندان راه یافته است، مانند دستگاههای پوشیدنی، سامانههای خانهٔ هوشمند، خدمات بهداشتی از راه دور و سکوهای واقعیت مجازی (پلتفرم)، و کیفیت زندگی را بهتر کرده است.
چه مزیتها و فرصتهایی دارد؟
اقتصاد نقرهای برای کسبوکارها و دولتها مزیتها و فرصتهای فراوانی دارد.
نخست اینکه بازاری بزرگ و رو به رشد است. بر پایهٔ گزارش سازمان ملل، انتظار میرود شمار افراد ۶۰ ساله و بالاتر تا سال ۲۰۵۰ میلادی به ۲٫۱ میلیارد نفر برسد. این تغییر جمعیتی برای محصولها و خدماتی که نیازهای سالمندان را برآورده میکند تقاضای تازهای میسازد. در نتیجه، کسبوکارهایی که در اقتصاد نقرهای تخصص دارند، برای بهره گرفتن از این بازار پرسود جایگاه خوبی دارند.
دوم اینکه این اقتصاد میتواند به رفع برخی از چالشهای اجتماعی و اقتصادیِ سالمند شدن جمعیت کمک کند. برای نمونه، میتواند با ترویج مراقبتهای پیشگیرانه و ممکن کردن تشخیص زودهنگام بیماریها، به کم شدن هزینههای مراقبتهای بهداشتی کمک کند.
همچنین میتواند در بخشهایی مانند مراقبتهای بهداشتی، اوقات فراغت و سرگرمی فرصتهای شغلی تازهای بسازد. افزون بر این، اقتصاد نقرهای میتواند با فراهم کردن فرصتهایی برای ارتباط با دیگران و مشارکت، به بیشتر شدن شمول اجتماعی (جا داشتن همه در جامعه) و کم شدن تنهایی در میان سالمندان کمک کند.

چرا باید فعالانه این اقتصاد را توسعه دهیم؟
اقتصاد نقرهای برای سیاستگذاران و کسبوکارها حوزهٔ مهمی است. از سوی دیگر، جمعیت کشور ما هم رو به سالمندی میرود. دلیلهای توسعهٔ اقتصاد نقرهای اینهاست:
- تغییر جمعیت: جمعیت جهان رو به سالمندی میرود و سالمندان دارند به یک گروه جمعیتی مهم بدل میشوند. توسعهٔ اقتصاد نقرهای میتواند به رفع نیازهای این جمعیتِ رو به رشد کمک کند.
- رشد اقتصادی: اقتصاد نقرهای میتواند با ساختن فرصتهای تجاری تازه و بیشتر کردن فعالیت اقتصادی، به رشد اقتصادی کمک کند.
- ایجاد شغل: توسعهٔ اقتصاد نقرهای میتواند در بخشهای گوناگون، از جمله مراقبتهای بهداشتی، گردشگری و فناوری، فرصتهای شغلی تازهای بسازد.
- بهتر شدن کیفیت زندگی: اقتصاد نقرهای میتواند با دسترسی بهتر به مراقبتهای بهداشتی، مسکن و دیگر خدمات ضروری، کیفیت زندگی سالمندان را بهتر کند.
کدام کشورها جلوترند؟
چند کشور در توسعهٔ اقتصاد نقرهای جلوترند و میتوانند الگوی توسعهٔ آن باشند.
ژاپن در اقتصاد نقرهای پیشرو است؛ جمعیتش بهسرعت رو به سالمندی میرود و برای پشتیبانی از سالمندان زیرساختهای توسعهیافتهای دارد. جمعیت کرهٔ جنوبی هم بهسرعت رو به سالمندی میرود و این کشور چند سیاست برای پشتیبانی از سالمندان اجرا کرده است. سوئد نظام مراقبتهای بهداشتی و شبکهٔ ایمنی اجتماعی توسعهیافتهای دارد که از سالمندان پشتیبانی میکند. ایالات متحده جمعیت بزرگی از سالمندان و نظام مراقبت بهداشتی توسعهیافتهای دارد که نیازهای آنان را برآورده میکند.
برای نمونه، شرکت رینای (Rinnai) در ژاپن طیف گستردهای از محصولها، از جمله آبگرمکن و اجاق گاز، ساخته است که کار با آنها برای سالمندان آسان است. شرکت سنیور دریم (Senior Dream) در کرهٔ جنوبی طیف گستردهای از محصولها و خدمات، از جمله مراقبتهای بهداشتی، مسکن و فعالیتهای اوقات فراغت، ارائه میکند که به نیاز سالمندان پاسخ میدهد. اتحادیهٔ اروپا به محصولها و خدمات نوآورانهای که برای سالمندان است جایزههای متعددی میدهد.
سالمندان در توسعهٔ اقتصاد نقرهای چه نقشی دارند؟
سالمندان در توسعهٔ اقتصاد نقرهای نقش مهمی دارند. آنان فقط ذینفعان این اقتصاد نیستند؛ در آن مشارکت فعال هم دارند. بسیاری از سالمندان کارآفرین، سرمایهگذار و مصرفکنندهاند و به رشد و توسعهٔ اقتصاد نقرهای کمک میکنند.
برای نمونه، برخی سالمندان کسبوکاری برای خودشان راه میاندازند که نیازهای سالمندان را برآورده میکند، مانند آژانس مسافرتی مناسب سالمندان. برخی دیگر در شرکتهایی سرمایهگذاری میکنند که در اقتصاد نقرهای تخصص دارند، یا دربارهٔ محصولها و خدماتی که به کار میبرند بازخورد و دیدگاه میدهند.
سالمندان همچنین میتوانند در توسعهٔ محصولها و خدماتی که نیازهایشان را برآورده میکند، دانش و تجربهٔ ارزشمندی عرضه کنند. آنان میتوانند به کسبوکارها و دولتها کمک کنند ترجیحها، چالشها و انتظارهایشان را بفهمند و این میتواند به راهحلهای مؤثرتری بینجامد. به بیان دیگر، این نقشها را میتوان برای سالمندان در اقتصاد نقرهای در نظر گرفت:
- تعیین رفتار مصرفکننده: سالمندان مصرفکنندگان چشمگیری هستند و میتوانند بر تقاضا برای محصولها و خدماتی که نیازهایشان را برآورده میکند اثر بگذارند. پس کسبوکارهای تولیدی و خدماتی میتوانند با بررسی نیاز این حوزه، خدمات و کالاهای متناسب با این افراد عرضه کنند.
- کارآفرینی: سالمندان میتوانند کسبوکار خودشان را راه بیندازند و محصولها و خدمات تازهای بسازند که نیازهای سالمندان را برآورده کند؛ چون بیش از هر کسی از این نیازها آگاهاند. همچنین میتوانند سرمایهگذار این حوزه باشند و با شناختن ایدههای خوب و سرمایهگذاری در آنها به توسعهٔ این بخش سرعت بدهند.
- فعالیتهای داوطلبانه: سالمندان میتوانند وقت و تخصصشان را داوطلبانه برای کمک به توسعهٔ اقتصاد نقرهای بگذارند.
اقتصاد نقرهای در یک نگاه
اقتصاد نقرهای برای کسبوکارها و دولتها فرصتها و مزیتهای فراوانی دارد. بازاری بزرگ و رو به رشد است که میتواند به رفع چالشهای سالمند شدن جمعیت کمک کند.
افزون بر این، میتواند با ساختن جریانهای درآمدی تازه و گسترش پایگاه مشتریان، رشد اقتصادی و رقابت را بیشتر کند. توسعهٔ اقتصاد نقرهای ضروری است. رویهمرفته، سالمندان در توسعهٔ این اقتصاد ذینفع مهمی هستند و مشارکتشان برای موفقیت آن ضروری است.
