کم شدن وزن پیامد ناگزیر بالا رفتن سن نیست. اگر بی‌آنکه غذا یا تحرکتان را عوض کرده باشید وزن کم می‌کنید، ممکن است نشانهٔ استرس یا یک بیماری باشد و ارزش پیگیری دارد. اول علت را با کمک پزشک پیدا کنید؛ بعد غذای پرکالری و پرپروتئین و کمک‌هایی که در ادامه آمده به برگشتن وزن کمک می‌کند.

چه وقت کم شدن وزن جدی است؟

اگر در شش تا دوازده ماه، یا زودتر، حدود ۴٫۵ کیلوگرم یا ۵ درصد وزن همیشگی‌تان کم شده و علتش را نمی‌دانید، با پزشک صحبت کنید. برای نمونه، اگر ۷۰ کیلوگرم وزن دارید، ۵ درصد یعنی حدود ۳٫۵ کیلوگرم. کم شدن ۵ تا ۱۰ درصد وزن در سه تا شش ماه یکی از نشانه‌های اصلی سوءتغذیه است.

کم شدن وزن همیشه به چشم نمی‌آید. این نشانه‌ها را جدی بگیرید: لباس، کمربند یا انگشتر کم‌کم گشاد شده، اشتهایتان کم شده، یا به خوردن و نوشیدن بی‌میل شده‌اید.

چرا وزن کم می‌شود؟

کم شدن ناخواستهٔ وزن علت‌های گوناگونی دارد و گاهی چند علت با هم در کارند.

بیماری‌ها

  • بیماری‌های گوارشی که هضم یا جذب غذا را مختل می‌کنند، مثل سلیاک یا بیماری التهابی روده.
  • سرطان؛ کم شدن وزن و بی‌اشتهایی گاهی از سرطان است، حتی وقتی نشانهٔ دیگری در کار نیست. به همین دلیل کم شدن بی‌دلیل وزن باید بررسی شود.
  • بیماری‌های قلب و ریه، مثل نارسایی قلب و بیماری مزمن انسدادی ریه.
  • پرکاری تیروئید (کار بیش از اندازهٔ غدهٔ تیروئید) و دیابتی که هنوز تشخیص داده نشده است.
  • عفونت‌های طولانی، بیماری کبد و بیماری‌هایی مثل پارکینسون.
  • زوال عقل (دمانس)، که ممکن است باعث شود فرد غذا خوردن را فراموش کند.

دهان، دندان و بلع

دندان خراب، دندان مصنوعی‌ای که خوب جا نیفتاده، یا دشواری و درد هنگام جویدن و قورت دادن، غذا خوردن را سخت می‌کند.

داروها

بعضی داروها اثرهای جانبی‌ای مثل تهوع، بی‌اشتهایی یا اسهال دارند و باعث می‌شوند کمتر غذا بخورید یا غذا خوب جذب نشود. اگر فکر می‌کنید دارویی اشتهایتان را کم کرده، آن را خودتان قطع نکنید؛ با پزشکتان صحبت کنید.

حال روحی

افسردگی، اضطراب و استرس می‌تواند میل به غذا را کم کند. گاهی هم رویدادی سخت، مثل از دست دادن عزیز، آغاز کم شدن وزن است. گفتن این‌ها به پزشک، بخشی از پیدا کردن علت است.

تنهایی و وضع زندگی

تنها زندگی کردن و کم‌رفت‌وآمد بودن، دشواری در بیرون رفتن برای خرید یا در آشپزی، و تنگی مالی هم می‌تواند به کم‌غذایی و کم شدن وزن برسد.

برای برگشتن وزن چه می‌شود کرد؟

درمان به علت کم شدن وزن بستگی دارد؛ پزشک از وضع سلامتتان می‌پرسد و ممکن است آزمایش یا تصویربرداری بخواهد. در کنار آن، این کارها کمک می‌کند وزن کم‌کم برگردد:

  • کم و چند بار بخورید. اگر زود سیر می‌شوید، به‌جای سه وعدهٔ بزرگ، وعده‌های کوچک‌تر و بیشتر بخورید و میان وعده‌ها میان‌وعده داشته باشید.
  • به غذا پروتئین و کالری اضافه کنید. حبوبات، ماهی، تخم‌مرغ و گوشت کم‌چرب پروتئین غذا را بیشتر می‌کند. پنیر، مغزها و دانه‌ها، کرهٔ بادام‌زمینی و میوهٔ خشک هم کالری می‌افزاید.
  • غذای معمولی را مغذی‌تر کنید. اگر پزشکتان منعی نگذاشته، روی سبزی پخته پنیر آب کنید یا به سوپ شیر پرچرب اضافه کنید.
  • میان وعده‌ها نوشیدنی پرکالری بنوشید. مثلاً شیرموز. ولی پیش از غذا یا همراه آن، خودتان را با نوشیدنی سیر نکنید.
  • غذا را خوش‌آیند کنید. غذا خوردن با خانواده یا دوستان آن را دل‌پذیرتر می‌کند. اگر خوردن دشوار است، غذای نرم یا مایع را امتحان کنید.
  • فعال بمانید. تحرک و تمرین‌های قدرتی اشتها را بیشتر می‌کند و به ساختن عضله کمک می‌کند.
  • برای وزن گرفتن به شیرینی، کیک و نوشابه تکیه نکنید.

پزشک ممکن است شما را نزد متخصص تغذیه بفرستد. اگر تغییر غذا کافی نبود، ممکن است نوشیدنی یا مکمل غذایی ویژه پیشنهاد شود؛ این‌ها را فقط با نظر پزشک یا متخصص تغذیه مصرف کنید. اگر خرید یا آشپزی برایتان سخت است، از نزدیکان بخواهید در آماده کردن غذا کمکتان کنند.

اگر کم شدن وزن با کمبود ویتامین‌ها و مواد مغذی دیگر همراه است، مطلب سوءتغذیه؛ نشانه‌ها، دلیل‌ها و راه بهتر کردن تغذیه را هم بخوانید.

تصویر کارتونی دانشمند سالمند با ذره‌بین کنار مولکول دی‌ان‌ای