کم شدن قدرت بدن از ویژگیهای شایع سالمندی است و با گذشت زمان و بالا رفتن سن کمکم بیشتر پیدا میشود. این تغییر میتواند بر کیفیت زندگی شما اثر بگذارد. عاملهای گوناگونی میتوانند در سالمندی به کم شدن قدرت بدن بینجامند.
کم شدن عضلهها
یکی از علتهای اصلی کم شدن قدرت بدن در سالمندی، کم شدن عضلهها و افت کارکرد آنهاست. عضلهها با گذر زمان نهتنها کمتر میشوند، نیرویشان هم کم میشود. کم شدن عضلهها در سالمندی به چند عامل برمیگردد و به این پدیده سارکوپنی (Sarcopenia) هم میگویند. دلیلهای اصلی آن اینهاست:
- کم شدن فعالیت بدنی: با بالا رفتن سن، فعالیت بدنیِ بسیاری از افراد کم میشود.
- کم شدن تولید هورمونهای مهم: با بالا رفتن سن، تولید هورمونهایی که برای رشد و تقویت عضلهها ضروریاند، مثل هورمون رشد، کم میشود. این میتواند به کم شدن قدرت عضلهها و افت کارکردشان بینجامد.
- کم شدن مصرف کالری: در سنهای بالاتر، برخی افراد ممکن است برای حفظ عضلهها به مصرف کالری بیشتر نیاز نداشته باشند. این میتواند به تحلیل رفتن عضلهها بینجامد.
- عاملهای ژنتیکی: ژنتیک هم در وضع عضلههای هر کس، از جمله شمار و چگونگی ترکیب عضلهها، نقش دارد. برخی افراد ممکن است به دلیل ژنتیکی به سارکوپنی حساستر باشند.
- بیماریها و وضعیتهای مزمن: برخی بیماریها و وضعیتهای مزمن، مثل دیابت، آرتروز مفصلها و بیماریهای التهابی، میتوانند به تحلیل رفتن عضلهها بینجامند.
برای کم کردن اثرهای سارکوپنی و حفظ یا تقویت عضلهها در سالمندی، ورزش منظم و گوناگون، تغذیهٔ مناسب با خوراکیهای پروتئیندار و مواد مغذی ضروری، و مشورت با پزشک میتواند بسیار سودمند باشد. برنامههایی که زیر نظر متخصصان و فیزیوتراپیستها انجام میشود هم میتواند به تقویت عضلهها و بیشتر شدن قدرت بدن کمک کند. حفظ عضلهها در سالمندی برای حفظ استقلال و کیفیت بهتر زندگی عنصری کلیدی و بسیار مهم است.

کم شدن تراکم استخوانها
استخوانها هم با بالا رفتن سن تراکم و قدرتشان کم میشود و این میتواند آنها را در برابر شکستگی آسیبپذیر کند. به کم شدن تودهٔ استخوانی در سالمندی پوکی استخوان (استئوپروز) میگویند. این پدیده نتیجهٔ کم شدن تراکم استخوانها و از دست رفتن بخشی از مواد معدنی آنها، مانند کلسیم، است. علتهای اصلی کم شدن تودهٔ استخوانی با بالا رفتن سن اینهاست:
- کم شدن تولید استروژن: در زنان، پس از میانسالی تولید هورمون استروژن کم میشود. این هورمون به حفظ تودهٔ استخوانی کمک میکند. کم شدن استروژن میتواند به از دست رفتن استخوان بینجامد.
- کم شدن هورمون رشد: با بالا رفتن سن، هورمون رشد که در ترمیم و تقویت استخوانها نقش دارد کم میشود.
- کمبود ویتامین دی: ویتامین دی برای جذب کلسیم از روده و رسیدن آن به استخوانها ضروری است. کمبود ویتامین دی میتواند به کم شدن تودهٔ استخوانی بینجامد.
- عاملهای ژنتیکی: ژنتیک هم در تودهٔ استخوانی نقش مهمی دارد.
- کمتحرکی: کمتحرکی میتواند به کم شدن تودهٔ استخوانی بینجامد. ورزش منظم و فعالیتهای ورزشی گوناگون میتواند تودهٔ استخوانی را حفظ و تقویت کند.
- الکل و سیگار: مصرف بیش از اندازهٔ الکل و سیگار هم میتواند به کم شدن تودهٔ استخوانی بینجامد.
- بیماریهای مزمن: برخی بیماریها و داروها میتوانند به کم شدن تودهٔ استخوانی بینجامند. برای نمونه، بیماریهای گوارشی مثل کلیهها و دیابت میتوانند به پوکی استخوان بینجامند.
تغییر کارکرد قلب و رگها
قلب و رگها هم با بالا رفتن سن تغییر میکنند و ممکن است کارکردشان ضعیفتر شود.
کم شدن تعادل و انعطاف
با بالا رفتن سن، تعادل و انعطاف بدن هم ممکن است کم شود و این خطر افتادن و آسیبهای آن را بیشتر میکند. کم شدن تعادل و انعطاف در این سن به دلیلهای متعددی برمیگردد و این تغییرها را معمولاً «اختلال تعادل» و «کاهش انعطاف» مینامند. علتهای اصلی این تغییرها اینهاست:
- افت کارکرد دستگاه تعادل: با بالا رفتن سن، کارکرد دستگاههای تعادلی بدن ممکن است کم شود. این دستگاهها، دستگاههای حسی (مثل بینایی، شنوایی و حس کردن) و دستگاههای حرکتی (مثل عضلهها و عصبها) را در بر میگیرند. افت کارکرد این دستگاهها میتواند خطر افتادن را بیشتر کند.
- افت کارکرد عضلهها: با بالا رفتن سن، عضلهها انعطاف کمتری دارند. این میتواند توانایی انجام کارهای روزمره، مثل راه رفتن و بلند کردن چیزها، را کم کند.
- کم شدن تودهٔ استخوانی: کم شدن تودهٔ استخوانی استحکام استخوانها را کمتر و خطر شکستگی استخوان را بیشتر میکند.
- کم شدن حرکت مفصلها: با بالا رفتن سن، مفصلها ممکن است محدودتر شوند و دامنهٔ انعطافشان کم شود. این میتواند توانایی انجام حرکتهای خمشدنی و چرخشی را کم کند.
- عاملهای زمینهای: عاملهای زمینهای مثل بیماریهای مزمن، کمتحرکی، عادتهای غذایی نامناسب، استرس و انزوا هم ممکن است به کم شدن تعادل و انعطاف در این سن بینجامند.
برای حفظ تعادل و انعطاف در سالمندی، ورزش منظم و تمرینهای تعادلی و انعطافی میتوانند به تقویت عضلهها و تعادل کمک کنند. تغذیهٔ مناسب، با مواد مغذیای که برای حفظ عضلهها و استخوانها لازم است، هم بسیار مهم است. مشورت با پزشک و فیزیوتراپیست هم، در صورت نیاز، میتواند به تقویت تعادل و انعطاف بدن کمک کند. فعالیتهای اجتماعی و شرکت در فعالیتهای جسمی و ذهنی هم میتواند به بیشتر شدن تعادل و انعطاف روحی و جسمی کمک کند.

چه کارهایی کمک میکند؟
برای پیشگیری از کم شدن قدرت بدن در سالمندی یا کم کردن اثرهای آن، این کارها میتوانند سودمند باشند:
- ورزش منظم: ورزش و فعالیت بدنی منظم میتواند به بیشتر شدن قدرت بدن و استقامت و به تقویت عضلهها و استخوانها کمک کند.
- تغذیهٔ مناسب: تغذیهٔ سالم و سرشار از مواد مغذی، بهویژه پروتئین، ویتامین دی و کلسیم، میتواند به تقویت استخوانها و عضلهها کمک کند.
- حفظ وزن سالم: نگه داشتن وزن مناسب میتواند فشار اضافی بر استخوانها و عضلهها را کم کند.
- دوری از عادتهای زیانبار: دوری از سیگار، مصرف الکل در حد معقول، و محافظت از خود در برابر آسیبهای جسمی میتواند به پیشگیری از کم شدن قدرت بدن کمک کند.
- مشورت با پزشک: مشورت با پزشک و بررسیهای پزشکی منظم میتواند به تشخیص ناراحتیهای سلامت و پیشگیری از آنها کمک کند.
مراقبت از سلامت تن و روان در سالمندی میتواند به بهتر شدن کیفیت زندگی و بیشتر شدن استقلال شما در این مرحله از زندگی کمک کند.
