عضلههای قوی و سالم کمکتان میکنند زندگی فعالی داشته باشید. آنها برای پشتیبانی از اسکلت بدنتان کار میکنند و کمک میکنند حرکت کنید، چیزی را بلند کنید، تعادلتان را نگه دارید و حتی خون را در بدنتان به گردش درآورید.
با بالا رفتن سن، حجم و قدرت عضلهها بهطور طبیعی کم میشود. به این حالت سارکوپنی (Sarcopenia) هم میگویند. این کم شدن میتواند از ۳۰ سالگی آغاز شود. تا ۸۰ سالگی، یک فرد میتواند تا ۵۰ درصد از حجم عضلههایش را از دست بدهد.
با این همه، لازم نیست بالا رفتن سن با کم شدن قدرت عضلهها همراه باشد و راههایی هست که کمکتان میکند با گذشت زمان عضلههایتان را قوی نگه دارید. حتی اگر در بیشترِ عمرتان کموبیش بیتحرک بودهاید، نگه داشتن و حتی بیشتر کردن قدرت عضله با بالا رفتن سن شدنی است.
چرا نگه داشتن قدرت عضله مهم است؟
از دست رفتن حجم، قدرت و کارایی عضله با بالا رفتن سن طبیعی است. چند چیز میتوانند در پیدا شدن سارکوپنی نقش داشته باشند: کم شدن برخی هورمونها (یعنی تستوسترون) و سلامت عصبها، بیشتر شدن التهاب، علتهای محیطی، و تغییر در فعالیت سلولهای ما و شیوهای که انرژی میسازند. چاقی، کمتحرکی و برنامهٔ غذایی نامناسب هم ممکن است خطر آن را بیشتر کند. در کل، سارکوپنی تا ۵۰ درصدِ افراد ۸۰ ساله و بالاتر را درگیر میکند.
از دست رفتن حجم و قدرت عضله خطرهای چشمگیری برای سلامت دارد. پژوهشها نشان میدهد کسانی که به سبب بالا رفتن سن عضله یا قدرتشان را از دست دادهاند، در خطر زمین خوردن، شکستگی، کمتوانی و حتی مرگاند. از دست رفتن قدرت همچنین ممکن است نگذارد مستقل زندگی کنند و چون تحرک بدنیشان محدود میشود، ممکن است احساس تنهایی و دورافتادگی از دیگران و افسردگی را بیشتر کند. یک مطالعه گزارش میدهد که تقریباً ۷۰ درصد از کسانی که سارکوپنی داشتند (یا گمان میرفت داشته باشند) افسرده بودند، ولی در میان افرادِ بدون سارکوپنی فقط ۲۱٫۵ درصد.
افزون بر این، وقتی حجم عضله کم و تودهٔ چربی زیاد میشود (که به آن «چاقی سارکوپنیک» میگویند)، خطر بیماریهای قلب و رگها، فشار خون بالا و دیابت بیشتر میشود. پژوهشها نشان میدهد کسانی که چاقی سارکوپنیک دارند، در مقایسه با کسانی که فقط سارکوپنی یا حتی فقط چاقی دارند، بیشتر در خطر این پیامدها برای سلامتاند.
دکتر ناتان کی. لوبراسور (Nathan K. LeBrasseur) مدیر مرکز رابرت و آرلین کوگود در زمینهٔ سالمندی در کلینیک مایو و کارشناس ورزش در فدراسیون آمریکایی پژوهشهای سالمندی است. به گفتهٔ او، اثرهای بالا رفتن سن، مانند کم بودن حجم عضله، ضعف و محدودیت در حرکت، ممکن است تا دههٔ ۷۰ یا ۸۰ زندگی بر سلامت و آسایش ما اثر نگذارد، ولی علت این تغییرها مدتها پیش از آن آغاز میشود.
او میگوید: «چون ما در دههٔ ۳۰ یا ۴۰ زندگی به بیشترین حجم و قدرت اسکلتیعضلانی میرسیم، مهم است به کارهایی توجه کنیم که در چند دههٔ بعد دشوارتر میشوند. این کارها ممکن است بلند شدن از روی زمین، بلند شدن از روی صندلی یا بلند کردن وسایل خانه باشد.»
چه چیزهایی به نگه داشتن قدرت کمک میکند؟
نگه داشتن قدرت عضله با بالا رفتن سن، نگاهی چندجانبه میخواهد. برنامهٔ غذایی و ورزش در کانون توجهاند، ولی عادتهای سالم دیگر، مانند نگه داشتن وزن سالم و سیگار نکشیدن، هم نقش مهمی دارند.
ورزش
ورزش در سراسر زندگی ضروری است، ولی با بالا رفتن سن اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ چون به محافظت از ما در برابر بیماریهای قلب و رگها، دیابت، سکتهٔ مغزی و حتی برخی از انواع سرطان کمک میکند. به سلامت روان ما و توانایی انجام کارهای روزانه هم کمک میکند.
اگر دغدغهٔ ساختن یا نگه داشتن عضله را دارید، متخصصان تمرین مقاومتی (برای نمونه بلند کردن وزنه یا کار با کش ورزشی) را بهترین شکل ورزش برای این هدفها میدانند.
لوبراسور میگوید: «تمرین مقاومتی عضله را طوری به چالش میکشد که نخست ارتباط بهتر با دستگاه عصبی و سپس رشد [عضله] را تقویت میکند. به این حالت هیپرتروفی میگویند. حتی در سالهای پایانی عمر، تمرین مقاومتی میتواند فایدههای چشمگیری برای حجم عضلهٔ اسکلتی و، مهمتر از آن، برای قدرت عضلههای اسکلتی داشته باشد.»
در یک مرور تازه بر ۱۴ مطالعه با بیش از ۵۰۰ بزرگسال سالمِ بالای ۶۵ سال، نشان داده شد که تمرین مقاومتی راه مؤثری برای بهتر کردن قدرت و کارایی عضله در سالمندانی است که سارکوپنی دارند.
لوبراسور میگوید: «در کل، شدت (چقدر وزنه، چند بار تکرار، چند دور، چقدر استراحت میان آنها)، مدت (طول هر جلسه) و دفعهها (چند روز در هفته) متغیرهای اصلیاند و باید با سطح آمادگی بدنیِ کنونیِ هر فرد تنظیم شوند.»
او همچنین یادآوری میکند که تمرین مقاومتی با شدت بالا به بیشتر کردن قدرت پا و اندازهٔ عضلهها شناخته شده است و هیچوقت برای شروع دیر نیست.
با این حال، این به آن معنا نیست که باید پیادهروی تند یا تنیس هفتگیتان را به خاطر وزنه زدن در باشگاه کنار بگذارید.
دکتر توماس بافورد استاد دانشگاه آلاباما در بخش سالمندشناسی، طب سالمندی و مراقبت تسکینی و مدیر مرکز طب ورزش است. او میگوید: «ورزش هوازی هم مهم است. این ورزش برای استفاده از اکسیژن، سلامت رگها و سلامت میتوکندریها (ساختارهایی درون سلول که انرژیِ غذا را به انرژیِ قابل استفاده برای سلول بدل میکنند) مهم است. من به افراد توصیه میکنم ۴ تا ۵ بار در هفته ۱۰ تا ۳۰ دقیقه فعالیتی داشته باشند که ضربان قلبشان را بالا ببرد و دو تا سه روز در هفته هم تمرین مقاومتی را هدف بگذارند.»

الکل را محدود کنید
مطالعهها نشان میدهد کسانی که الکل زیاد مصرف میکنند، در مقایسه با کسانی که زیاد الکل نمینوشند، قدرت عضلهٔ کمتر و تحلیل عضلهٔ بیشتری دارند. این نتیجهها حتی پس از در نظر گرفتن عاملهایی مانند سن، جنس و شاخص تودهٔ بدنی هم درست است. به گفتهٔ پژوهشگران، علت ممکن است این باشد که الکل میتواند در ساخت پروتئین (فرایندی زیستی که به عضلهسازی کمک میکند) اختلال بیندازد. مصرف الکل همچنین ممکن است با برنامهٔ غذایی نامناسب و سوءتغذیه همراه باشد و این هر دو میتوانند در از دست رفتن عضله و قدرت عضله نقش داشته باشند.

سیگار را کنار بگذارید
دکتر بافورد میگوید دشوار است بگوییم سیگار چگونه بر عضلهها اثر میگذارد، چون سیگار اغلب همراه با عادتهای ناسالم دیگر، مانند برنامهٔ غذایی نامناسب یا شیوهٔ زندگی بیتحرک، دیده میشود. سیگار همچنین ممکن است رسیدن اکسیژن به عضلهها را مختل و آنها را ضعیف کند. یک مطالعه نشان میدهد در مردانی که هفتهای ۱۰۰ گرم تنباکو میکشیدند، قدرت عضلهٔ زانو تقریباً ۳ درصد کم شد و در زنان ۵ درصد.

برنامهٔ غذایی متعادل با پروتئین فراوان داشته باشید
پروتئین یکی از اجزای سازندهٔ عضله است و نخوردن پروتئین کافی میتواند به از دست رفتن حجم عضله بینجامد. پژوهشها همچنین نشان میدهد کسانی که پروتئین زیادی میخورند، در آزمونهایی که قدرت گرفتنِ دست و راه رفتن را میسنجد، امتیاز بیشتری میگیرند تا کسانی که پروتئین کمتری دریافت میکنند. پروتئین در گوشت بدون چربی، ماهی، لبنیات کمچرب، تخممرغ، حبوبات و مغزها هست.
مطالعهای روی تقریباً ۳۰۰۰ نفر نشان داد کسانی که پروتئین زیادی میخورند (بهطور متوسط ۹۲٫۲ گرم پروتئین در روز)، در مقایسه با کسانی که پروتئین کمتری دریافت میکردند (بهطور میانگین ۶۴٫۴ گرم در روز)، ۳۰ درصد کمتر در خطر «یکپارچگی عملکردی» و ضعف بودند.
پروتئین مهم است، ولی مواد مغذی سالم دیگر، مانند ویتامین دی و ویتامین ب، هم مهماند. برخی مطالعهها نشان میدهد ویتامین دی، که در ماهیهای چرب و غذاهای غنیشده مانند شیر هست، ممکن است به بازسازی عضلهها کمک کند. کمبود برخی ویتامینهای گروه ب، که در غلات کامل، تخممرغ، گوشت و دیگر خوراکیهای غنیشده هست، هم ممکن است به از دست رفتن عضله بینجامد.
کریستینا جی. بالانگو (Balangue) پزشک متخصص سالمندان و استادیار بالینی در بخش پزشکی سالمندان و مراقبت تسکینی در کالج پزشکی دانشگاه آریزونا در فینیکس است. او میگوید: «فکر نمیکنم یک درشتمغذیِ خاص باشد که باید بر آن تمرکز کنید.» او میافزاید که برنامهٔ غذایی شما به وزنتان، هدفهایتان برای سلامت و هر عامل بیماریای که ممکن است داشته باشید بستگی دارد: «برای نمونه، کسی که فشار خون بالا دارد ممکن است به برنامهٔ غذایی کمنمک و کمچربی نیاز داشته باشد. اگر ورزشتان را بیشتر کنید، ممکن است به کربوهیدرات بیشتری [برای انرژی] نیاز داشته باشید. بر برنامهای تمرکز کنید که سلامتتان را نگه دارد.»
دکتر بالانگو همچنین توصیه میکند برای یک آزمایش خون عمومی به پزشک مراجعه کنید تا ببینید کمبود مواد مغذی ضروری دارید یا نه؛ و با یک متخصص تغذیه مشورت کنید که میتواند دربارهٔ برنامهٔ غذایی ویژهٔ عضلهسازی راهنماییتان کند.

وزن سالم را نگه دارید
در یک مطالعهٔ تازه، ۵۴٫۳ درصد از افرادِ چاقِ مورد مطالعه سارکوپنی داشتند، در برابر ۳۵ درصد برای اضافهوزن و حدود ۲۵ درصد برای وزن طبیعی. علت ممکن است این باشد که چاقی در سراسر بدن التهاب پدید میآورد و ممکن است در از دست رفتن عضله و آغاز سارکوپنی نقش داشته باشد.
متخصصان همچنین یادآوری میکنند که چاقی ممکن است بافت چربیِ درون و پیرامون عضلهها را بیشتر کند و این میتواند در انقباض عضله و کارکرد کلی بدن اختلال بیندازد.
شبی هفت تا هشت ساعت بخوابید
کمخوابی میتواند در ساخت پروتئین، یعنی ساخته شدن پروتئین به دست سلولها، اختلال بیندازد. افزون بر این، بدون خواب کافی مقدار تستوسترونِ عضلهساز در بدن کم میشود و کورتیزول (هورمون استرس) بالا میرود. این بههمخوردن تعادل ممکن است به ضعیف شدن عضلهها و از دست رفتن عضله بینجامد.
یک مطالعه دربارهٔ مدت خواب و زمین خوردن در سالمندان نشان میدهد خطر زمین خوردن در شرکتکنندگانی که شبی کمتر از هفت ساعت میخوابیدند، تقریباً چهار برابرِ کسانی بود که شبی هفت تا هشت ساعت میخوابیدند. حجم عضله هم در شرکتکنندگانی که شبی کمتر از هفت ساعت میخوابیدند، تقریباً ۷ درصد کاهش یافته بود.
بافورد میگوید: «هنگام ورزش، آسیبهای ریزی به عضلههایتان میزنید. وقتی میخوابید، بدنتان به حالت ترمیم میرود. پس توجه به خواب خوب برای نگه داشتن عضلهها مهم است.»

