همهٔ ما می‌خواهیم خوشحال باشیم و پیوسته خوشبختی را در خود بپرورانیم، در سالمندی هم. ولی تا چه اندازه می‌شود شادتر شد؟ در این مطلب با پنج نکته می‌کوشیم نشان دهیم چطور می‌توانید از زندگی لذت و رضایت بیشتری ببرید.

کلید خوشبختی چیست؟

آیا شما هم فهرستی ذهنی و دیکته‌شده دارید از چیزهایی که فکر می‌کنید برای خوشحالی واقعی باید به آن‌ها برسید؟ البته حدس می‌زنیم تجربه و عمر گران‌مایهٔ شما، پیش از آنکه پاسخ بدهید، به جواب درست این پرسش رسیده باشد.

در این روزگار بسیاری از خوشبختی و موفقیت حرف می‌زنند؛ آن هم با نشانه‌هایی خاص و الگویی یکسان برای همه. جامعه با این روش به ما یاد می‌دهد که فقط دنباله‌رو باشیم و همیشه در پی چیزهایی مثل موفقیت، ثروت، شهرت، قدرت، ظاهر زیبا و عشق رمانتیک بدویم.

آیا این‌ها واقعاً کلید خوشبختی‌اند؟

پژوهشی جهانی که به‌تازگی انجام شده، به‌روشنی به این پرسش جواب منفی می‌دهد. یا بهتر بگوییم، دست‌کم دربارهٔ خوشبختیِ بلندمدت جواب دقیقاً «نه» است. یک جایزهٔ معتبر، درآمد زیاد، رابطهٔ تازه و هیجان‌انگیز، ماشین نو و شیک، کم کردن وزن و مانند این‌ها می‌توانند در آغاز حس خوبی به ما بدهند، ولی هیجانشان خیلی دوام ندارد.

انسان خیلی زود با شرایط تازه سازگار می‌شود. این از ویژگی‌های خوب آدمی است و به ما کمک کرده زنده بمانیم و پیش برویم. ولی معنای دیگرش این است که چیزهای مثبتی که در آغاز ما را شاد و راضی می‌کنند، زود عادی می‌شوند و ما زودتر از آنچه فکر کنید به حال پیشین خود برمی‌گردیم.

پژوهشگرانِ مثبت‌اندیشی دریافته‌اند که ما واقعاً می‌توانیم حس شادی و خوشبختی و رضایت کلی‌مان از زندگی را بیشتر کنیم، و این کار به تغییری بزرگ یا شرایطی پیچیده نیاز ندارد. آنچه لازم است، تغییر درونیِ دیدگاه و نگرش است. این واقعاً خبر خوبی است؛ چون کاری است که هر کس در هر سنی از پسش برمی‌آید.

چند باور نادرست دربارهٔ شادی و خوشبختی

دربارهٔ اینکه چه چیزی شما را خوشحال می‌کند افسانه‌های فراوانی هست. اینجا به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم و جواب درستشان را هم می‌گوییم.

باور نادرست: پول شما را خوشبخت می‌کند

واقعیت: فشار مالی، چه از نوع مثبت و چه منفی، استرس می‌آورد. برای شاد بودن به مقدار مشخصی پول نیاز دارید تا نیازهای اساسی‌تان را برآورده کنید؛ چیزهایی مثل غذا، سرپناه و لباس. ولی وقتی آن‌قدر پول دارید که راحت باشید، پولِ بیشتر تغییری در اندازهٔ خوشبختی شما نمی‌دهد. برای نمونه، بررسی برندگان قرعه‌کشی نشان می‌دهد که خوشحالی‌شان پس از مدتی نسبتاً کوتاه فروکش می‌کند.

باور نادرست: برای خوشبخت بودن به یک رابطه نیاز دارید

واقعیت: رابطهٔ عاشقانهٔ سالم و پشتیبان به خوشبختی کمک می‌کند، ولی درست نیست که اگر مجرد باشید نمی‌توانید خوشحال و راضی باشید. در واقع مجردهایی که دوستی و پشتیبانیِ معناداری دارند، از کسانی که در رابطهٔ عاشقانهٔ نامناسب‌اند خوشحال‌ترند. این را هم باید در نظر داشت که حتی ازدواج خوب یا رابطهٔ عاشقانه هم شادیِ همیشگی و شدید نمی‌آورد. اگر انتظار داشته باشید شریک زندگی‌تان برای همیشه شادی و سرحالی‌اش را به شما بدهد، ممکن است در درازمدت به رابطه آسیب بزنید. فقط خود شما مسئول خوشبختی‌تان هستید، نه شریک زندگی یا اعضای خانواده‌تان.

باور نادرست: خوشبختی با بالا رفتن سن کم می‌شود

واقعیت: برخلاف تصور همگانی، آدم‌ها با بالا رفتن سن به شادتر شدن گرایش دارند. پژوهش‌های بسیاری تأیید می‌کند که سالمندان در مقایسه با جوانان و میان‌سالان احساس‌های مثبتِ بیشتر و احساس‌های منفیِ بسیار کمتری دارند. در کل، سالمندان از زندگی خود هم راضی‌ترند، در برابر استرس کمتر حساس‌اند و از نظر عاطفی ثبات بیشتری دارند. با اینکه با بالا رفتن سن ممکن است بیماری‌هایی هم پیش بیاید، سالمندی برای بسیاری بهترین دورهٔ زندگی است.

باور نادرست: بعضی‌ها از دیگران خوشحال‌ترند و کاری برای تغییرش نمی‌شود کرد

واقعیت: ژنتیک در خوشبختی نقش دارد. پژوهش‌های کنونی نشان می‌دهد که هر کس با «حدِ» معینی از خوشبختی به دنیا می‌آید. ولی این فقط نیمی از اندازهٔ خوشبختی ما را می‌سازد. ۱۰ درصدِ دیگر به شرایط زندگی برمی‌گردد. ۴۰ درصد می‌ماند که کارها و انتخاب‌های خود شما تعیینش می‌کند. یعنی ما کاملاً می‌توانیم اندازهٔ خوشبختی خود را بالا ببریم.

پاکت نامه با نوشتهٔ خبرنامهٔ ایمیلی بنیاد
اینفوگرافیک الفبای زندگی سالمندی با حروف شش‌ضلعی
مادر سالمند و دخترش در آغوش یکدیگر با لبخند
مرد سالمند در بالکن در حال نوشتن در دفترچه

مغزتان را برای مثبت‌اندیشی تربیت کنید

نکتهٔ نخست از پنج نکتهٔ کلیدی خوشبختی در سالمندی، مثبت‌اندیشی است. مغز ما طوری است که چیزهای نادرست را می‌بیند و به خاطر می‌سپارد. این سازوکار در جهانی که پر از تهدید جسمی بود به نیاکان غارنشین ما کمک کرد زنده بمانند و نسل‌های بعد را پدید بیاورند. ولی در دنیای نسبتاً امنِ امروز، این گرایش زیستی به تمرکز بر چیزهای منفی به استرس و ناراحتی می‌انجامد.

درست است که نمی‌توانیم ذات خود را عوض کنیم، ولی می‌توانیم مغزمان را تربیت کنیم تا مثبت‌تر بیندیشد. معنایش این نیست که هر اتفاقی افتاد، لبخند بزنید و چهره‌ای شاد نشان دهید. لازم نیست واقعیت را نادیده بگیرید یا وانمود کنید چیزهای فوق‌العاده‌ای هست، حتی وقتی نیست. ولی همان‌طور که پرداختن به چیزهای منفی ناراحتی می‌آورد (و در افسردگی و اضطراب نقش زیادی دارد)، مثبت‌اندیشی، قدردانی و پیش‌بینی‌های خوب هم خوشبختی را با قدرت تقویت می‌کنند.

سپاسگزار باشید

اگر به خودتان یاد بدهید قدرشناس‌تر باشید، می‌تواند در خوشبختیِ کلی شما تفاوت زیادی پدید بیاورد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که قدردانی کمک می‌کند احساس‌های مثبتِ بیشتری تجربه کنید، افسردگی را کم کنید، حس بهتری به خودتان داشته باشید، رابطه‌هایتان را بهتر کنید و دستگاه ایمنی بدنتان را تقویت کنید. مطالعه‌ها نشان داده که قدردانی حتی شما را در خرج کردن پولتان باهوش‌تر می‌کند.

چند تمرین ساده هست که می‌توانید با آن‌ها نگرش سپاسگزاری را در خود بیشتر کنید و بپرورانید:

  • صمیمانه از دیگران تشکر کنید. وقتی کسی در برابر شما زیاده‌روی می‌کند یا کاری می‌کند که روزتان را خراب کند، زود تشکر و قدردانی‌تان را به زبان بیاورید. این کار هم حس خوبی در او پدید می‌آورد و هم شادی و نشاط می‌آورد. پاداشش فوری است: می‌بینید که سپاسگزاری شما چطور روزِ کس دیگری را بهتر می‌کند. آن‌وقت می‌فهمید که همهٔ ما به هم پیوسته‌ایم و کاری که می‌کنید مهم است.
  • دفترچهٔ قدردانی داشته باشید. شاید بی‌فایده به نظر برسد، ولی نوشتن چیزهای خوبی که در طول روز برایتان پیش آمده واقعاً کارساز است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که داشتن دفترچهٔ سپاسگزاری روشی نیرومند است: بلافاصله پس از نوشتن هر مورد تازه، در شما حس شادی پدید می‌آید و در پی ارتباط بیشتر با دیگران می‌روید.
  • هر از چندی نعمت‌هایتان را مرور کنید. عادت کنید پیوسته به چیزهایی که باید برای داشتنشان شکرگزار باشید فکر و تأمل کنید. بیشترِ آدم‌های موفق، تجربه‌ها و موفقیت‌های زندگی‌شان را، چه اکنون و چه در گذشته، یادداشت می‌کنند و به آن‌ها سر می‌زنند. بر نعمت‌های بزرگ و کوچک تمرکز کنید؛ از کسانی که دوستتان دارند تا سقف بالای سر و غذای سفره‌تان. زود خواهید دید که این فهرست بسیار بلند می‌شود و دفترچه‌ای بزرگ و خاطره‌انگیز به دست می‌آورید.
  • یک نامهٔ تشکر بنویسید. به کسی فکر کنید که کاری کرده تا زندگی‌تان به راه بهتری برود و هرگز درست از او تشکر نکرده‌اید. نامهٔ تشکری با فکر و دقت بنویسید و بگویید او چه کار بزرگی برایتان کرده، چطور بر شما اثر گذاشته و همچنان برایتان خاطره‌انگیز است. سپس نامه را برایش بفرستید. پژوهشگران می‌گویند اثر این نامه بر نویسنده و خواننده‌اش بسیار بسیار زیاد است.
  • در یک رویداد منفیِ گذشته، نکته‌های مثبت را پیدا کنید. حتی دردناک‌ترین تجربه‌ها می‌توانند درس‌های مثبتی به ما بدهند. تجربه‌ای ناگوار از گذشته‌تان را به یاد بیاورید و آن را با نگاه به این بسنجید که چه آموخته‌اید یا چطور قوی‌تر، عاقل‌تر یا دلسوزتر شده‌اید. وقتی بتوانید حتی در تجربه‌های بدتان معنایی پیدا کنید، خوشحال‌تر و سپاسگزارتر خواهید شد.

رابطه‌هایتان را بیشتر کنید و از آن‌ها لذت ببرید

نکتهٔ دوم، رابطه با دیگران است. رابطهٔ سالم یکی از بزرگ‌ترین سرچشمه‌های خوشبختی در زندگی ماست. مطالعه‌هایی که روی آدم‌های خوشبخت انجام شده این را ثابت می‌کند. هرچه کسی شادتر باشد، به احتمال زیاد حلقهٔ بزرگ و پشتیبانی از خانواده و دوستان داشته است. در این افراد، ازدواج رضایت‌بخش و زندگی اجتماعی بسیار دیده شده است.

برای همین، ساختن و نگه داشتن رابطه‌ها یکی از بهترین سرمایه‌گذاری‌های عاطفی است که می‌توانید بکنید. اگر برای ساختن و بهتر کردن ارتباطتان با دیگران بکوشید، زود از نتیجه‌های مثبتِ بیشتری بهره‌مند می‌شوید. هرچه شادتر شوید، آدم‌های بیشتر و رابطه‌های باکیفیت‌تری به سوی شما می‌آیند و این به مثبت‌تر شدن و لذت بیشتر از زندگی می‌انجامد. این هدیهٔ همین رفتار است و شما را به ادامه‌اش تشویق می‌کند.

دو دوست سالمند روی نیمکت پارک در گفتگوی صمیمانه

آگاهانه بکوشید در ارتباط بمانید

در جامعهٔ پرمشغلهٔ ما آسان است که آدم در کار و مسئولیت غرق شود و از رابطه‌هایش غافل بماند. ولی بریدن از دوستان یکی از رایج‌ترین حسرت‌های پایان زندگی است. نگذارید برای شما پیش بیاید. بکوشید با کسانی که به زندگی‌تان رونق می‌دهند در ارتباط باشید. زمانی را برای تماس، نامه نوشتن، ارتباط از راه شبکه‌های اجتماعی یا دیدنشان کنار بگذارید. با این کار قطعاً شادتر خواهید شد.

با کسانی که دوستشان دارید رفت‌وآمد کنید

فقط مقدارِ وقتی که با دوستان و خانواده می‌گذرانید مهم نیست؛ اینکه آن را چطور می‌گذرانید بسیار مهم است. تنها کنار هم بودن شما را به هم نزدیک‌تر نمی‌کند؛ باید از نظر ذهنی هم با دیگران در ارتباط باشید. کسانی که رابطه‌های خوبی دارند بیشتر حرف می‌زنند و آنچه در زندگی‌شان می‌گذرد و احساس‌هایشان را با هم در میان می‌گذارند. از آن‌ها الگو بگیرید و وقت بگذارید تا حرف بزنید و از همراهیِ هم لذت ببرید.

صمیمانه تحسین و تمجید کنید

به ویژگی‌های خاص و مثبت هر کس فکر کنید، آن‌ها را به او بگویید و راستین از آن‌ها تعریف و تمجید کنید. این کار هم او را شادتر می‌کند و هم تشویقش می‌کند که دوست یا شریک زندگیِ بهتری هم باشد. شکرگزاری همچنین باعث می‌شود برای رابطه ارزش بیشتری قائل شوید و احساس خوشبختی کنید.

در پی آدم‌های شاد باشید

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که شادی واگیر دارد. به معنای واقعی کلمه، با دیدن آدم‌های شاد می‌توانید روحیهٔ خوبی پیدا کنید. (غم و بدی هم واگیر دارد، ولی خوشبختانه غم و اندوه کمتر از خوشبختی منتقل می‌شود.) پس بکوشید آدم‌های خوشحال را پیدا کنید و وقتتان را با آن‌ها بگذرانید. پیش از آنکه بفهمید، شادی اثرش را می‌گذارد.

از خوش‌اقبالیِ دیگران لذت ببرید

یکی از چیزهایی که رابطهٔ سالم و پرجنب‌وجوش را از بقیه جدا می‌کند، واکنش دو طرف به خوشبختی و موفقیت همدیگر است. وقتی دوست یا یکی از اعضای خانواده‌تان چیز خوبی را تجربه می‌کند، آیا شوق و علاقهٔ واقعی نشان می‌دهید؟ یا آن دستاورد را نادیده می‌گیرید، از آن انتقاد می‌کنید یا کوچکش می‌شمارید، حسادت می‌کنید یا احساس تهدید می‌کنید، یا تند می‌گویید «عالی است» و می‌گذرید؟

اگر دوست دارید رابطه‌های نزدیک‌تری داشته باشید، وقتی طرف مقابل هیجان‌زده است به او توجه کنید. طوری باشید که انگار خودتان تجربهٔ او را دوباره از سر می‌گذرانید، و هیجانتان را به او نشان دهید. یادتان باشد خوشبختی واگیر دارد؛ پس با شریک شدن در این تجربه، لذت او به شما هم می‌رسد.

مرد سالمند با آرامش در باغ چای می‌نوشد

در لحظه زندگی کنید و لذت‌های زندگی را بچشید

نکتهٔ سوم، زندگی در لحظه است. به زمانی فکر کنید که افسرده یا مضطرب بودید. آن افسردگی از تجربهٔ گذشته‌تان یا از ترس و نگرانیِ آینده بوده است. در برابر، وقتی بر لحظهٔ اکنون تمرکز می‌کنید، بسیار بیشتر حس می‌کنید که خوشبختی و آرامش دارید.

مراقبه کنید

مراقبهٔ ذهن‌آگاهی (توجه کامل به همین لحظه، بدون داوری) روشی نیرومند برای یاد گرفتنِ زندگی در لحظه و لذت بردن از آن است. لازم نیست به مذهبی جدی یا فرقه‌ای خاص بپیوندید تا از فایده‌هایش بهره ببرید. به فلوت، شعار دادن یا حتی خرید لباس یوگا هم نیازی نیست.

به زبان ساده، مراقبه تمرینی برای مغز شماست. وقتی منظم تمرین کنید، مراقبه فعالیت آن بخش‌هایی از مغز را کم می‌کند که با فکرهای منفی، اضطراب و افسردگی همراه است. هم‌زمان، فعالیت بخش‌هایی را که با شادی، رضایت و آرامش پیوند دارد بیشتر می‌کند. بخش‌هایی از مغز را هم که مسئول مدیریت احساس‌ها و کنترل توجه‌اند تقویت می‌کند.

به شادی‌های کوچک توجه کنید و آن‌ها را دوباره حس کنید

اگر تمرین مراقبهٔ ذهن‌آگاهی را در پیش بگیرید، خودبه‌خود شادی‌های زندگی را بیشتر می‌بینید و از آن‌ها لذت می‌برید. ولی کارهای دیگری هم هست که می‌توانید برای بیشتر کردن آگاهی و شادی‌تان انجام دهید؛ برای نمونه:

  • برای روزتان کارهای تازه و کوتاه برگزینید. با تغییرهای کوچک در روال هرروزه، لحظه‌های لذت را در روزتان بسازید. این تغییرها می‌تواند خیلی ساده باشد؛ مثل نوشیدن یک استکان چایِ بیشتر در صبح، قدم‌زدنی کوتاه در روز یا در وقت فراغت، یا بازی با حیوان خانگی. مهم نیست چه کاری می‌کنید، به شرط آنکه از آن لذت ببرید و قدرش را بدانید.
  • هر بار یک کار انجام دهید. وقتی می‌خواهید چند کار را هم‌زمان انجام دهید، محال است بتوانید از آن کار لذت ببرید. برای نمونه، اگر در اینترنت می‌گردید و هم‌زمان غذایی خوشمزه می‌خورید، آن‌قدر که باید از غذا لذت نمی‌برید. هر بار بر یک چیز تمرکز کنید تا لذتتان به بیشترین اندازه برسد.
  • از راه بیشتر لذت ببرید تا از زودتر رسیدن به هدف. شاید توصیه‌ای کلیشه‌ای و قدیمی باشد، ولی توصیهٔ خوبی است. اگر در هر کاری که می‌کنید لحظه‌ای درنگ کنید تا قدرش را بدانید و مزه‌اش را بچشید، لذت بیشتری می‌برید. این کار لذت شما را بیشتر می‌کند، حتی اگر فقط چند ثانیه وقت داشته باشید. و اگر می‌توانید، آن لحظه را با دیگران شریک شوید.
  • خاطره‌های خوش را دوباره مرور کنید. لازم نیست پولی خرج کنید تا لذت‌های گذشته را دوباره بسازید. به یاد آوردن و مرور خاطره‌های خوش و تجربه‌های گذشته، در زمان حال احساس‌های مثبتِ بیشتری برایتان می‌آورد.

با کمک به دیگران به زندگی‌تان معنا بدهید

نکتهٔ چهارم، کمک به دیگران است. وقتی به کسی کمک می‌کنیم، حس می‌کنیم در جهان تغییری پدید آورده‌ایم، و این شگفت‌انگیز است. برای همین، کسانی که به نیازمندان کمک می‌کنند به شادیِ بیشتر گرایش دارند. افزون بر این، عزت‌نفس بالاتری دارند و زندگی شادتری را تجربه می‌کنند.

چند روشِ آزموده برای کمک به دیگران این‌هاست.

داوطلبانه کمک کنید

خوشبختی فقط یکی از فایده‌های کار داوطلبانه است. وقتی در سازمانی داوطلب می‌شوید که به آن باور دارید و می‌توانید در آن به شکلی معنادار سهم داشته باشید، بیشترین بهره را از این تجربه می‌برید.

زن سالمند به‌عنوان داوطلب در بسته‌بندی کمک‌های خیریه

مهربانی را تمرین کنید

در زندگی هرروزه‌تان در پی راه‌هایی برای مهربانی، دلسوزی و بخشندگیِ بیشتر باشید. مهربانی حتی به کمک نقدی هم نیست؛ کافی است در روز لبخندی به دیگران هدیه کنید.

نقطه‌های قوتتان را پیدا کنید

خوشبخت‌ترین آدم‌ها می‌دانند نقطه‌های قوتِ ویژهٔ خودشان چیست. آن‌ها زندگی‌شان را بر پایهٔ کارهایی می‌سازند که بگذارد این نقطه‌های قوت را برای سودِ بیشتر به کار بگیرند. نقطهٔ قوت گونه‌های بسیاری دارد؛ از جمله مهربانی، کنجکاوی، صداقت، خلاقیت، عشق به یادگیری، پشتکار، وفاداری، خوش‌بینی و شوخ‌طبعی.

در جریان کارها و فعالیت‌ها باشید

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که کاملاً در جریان یک فعالیت بودن و درگیر آن شدن، با شادی پیوند نزدیکی دارد. این حالت وقتی پیش می‌آید که فعالانه درگیر آن کار باشید. هر چیزی که شما را کاملاً مجذوب کند و همهٔ توجهتان را بگیرد، می‌تواند چنین فعالیتی باشد.

دو دست بزرگ که زوج سالمند را در برگرفته‌اند

بیشتر و بهتر از خودتان مراقبت کنید

نکتهٔ پنجم، مراقبت از خود است. حتی وقتی بیمارید یا سلامتتان خوب نیست می‌توانید خوشحال باشید. ولی معنایش این نیست که آن جنبه‌هایی از سلامتتان را که در اختیار خودتان است نادیده بگیرید. خواب کافی و ورزش مناسب برای شادی اهمیت ویژه‌ای دارند.

ورزش را به عادتی منظم بدل کنید

ورزش فقط برای تن مفید نیست؛ بر سلامت روان هم اثر بسزایی دارد. کسانی که منظم ورزش می‌کنند بیشترِ وقت‌ها خوشحال‌ترند. استرس، عصبانیت، اضطراب و افسردگیِ کمتری هم دارند.

در واقع مهم نیست چه ورزشی می‌کنید، به شرط آنکه پیوسته انجامش دهید. برای بهترین نتیجه، دست‌کم پنج روز در هفته یک ساعت ورزش کنید. اگر چیزی پیدا کنید که از آن لذت می‌برید، احتمالاً به آن پایبند می‌مانید.

پس خودتان را به باشگاه رفتن یا تهیهٔ لباس ورزشی محدود نکنید. چیزی پیدا کنید که با شیوهٔ زندگی و انتظارهای شما جور باشد. می‌تواند شرکت در کلاس رقص، تیراندازی به حلقه‌ها، پیاده‌روی در طبیعت، پیوستن به یک تیم ورزشی، بازی تنیس، پیاده‌روی با سگتان، شنا در استخر، پیاده رفتن به خرید، دوچرخه‌سواری یا یوگا در پارک باشد. اگر فکر کردن به فعالیت‌هایی که از آن‌ها لذت می‌برید برایتان سخت است، به دوران کودکی‌تان فکر کنید: دوست داشتید چه ورزش یا بازی‌ای بکنید؟

خوابی را که لازم دارید دست‌کم نگیرید

کیفیت خوابِ هر شب مستقیم بر شادی، نشاط و حال عاطفی شما در طول روز اثر می‌گذارد. وقتی کم می‌خوابید، بسیار مستعد استرس هستید و بهره‌وری، فکر خلاق و تصمیم‌گیری عاقلانه دشوارتر می‌شود. چقدر خواب لازم دارید؟ به گفتهٔ دانشمندانِ خواب، هر سالمند دست‌کم ۷ تا ۹ ساعت خواب در شب نیاز دارد.