بسیاری از ما با بالا رفتن سن میبینیم که وقت آزاد بیشتری داریم. شاید بازنشسته شویم یا کاری نیمهوقت انتخاب کنیم؛ به هر حال نسبت به گذشته ساعتهای بیشتری داریم تا هر کاری که میخواهیم بکنیم.
مهم است که آدم در هر سنی از نظر جسمی و اجتماعی فعال باشد تا از ناراحتیهای جسمی و روانی و حتی تنهایی پیشگیری کند. مهمتر از همه، فعال بودن خطرِ ناشی از بیماریهای شایع سالمندی را کم میکند. انتخاب یک یا دو سرگرمی تازه بسیار کارساز است. ما فهرستی از ۱۵ ایدهٔ برتر سرگرمی آماده کردهایم تا از آن الهام بگیرید.
فعالیت بدنیِ متناسب با زندگی و تناسب اندام کمک میکند سالم و پرانرژی بمانید. چون در این فعالیتها با کسانی دیدار میکنید که سن و علاقههایشان کموبیش مثل شماست، زندگی اجتماعیتان هم بهتر میشود.
سرگرمیهای عملی، مانند آشپزی و باغبانی، حس موفقیت و غرور میدهند و عزتنفس شما را بیشتر میکنند. سرگرمیهای وقت فراغت، مانند کتاب خواندن و بازیهای ویدئویی، هم به فعال ماندن مغز کمک میکنند و به این ترتیب خطر زوال عقل (دمانس) را کم میکنند.
ورزش
همانطور که گفتیم، تحرک جسمی بهویژه در این سالها بسیار مهم است. در پژوهشهایی روشن شد که بیشتر بزرگسالان ۶۵ سال به بالا هر روز بهطور میانگین دستکم ۱۰ ساعت را نشسته یا درازکش میگذرانند. یعنی این گروه سنی بیش از دیگران در معرض خطر چاقی، بیماری قلبی و مرگ زودرس است. ورزش و فعالیت بدنی، که نخستین ایدهٔ سرگرمی ماست، راهی عالی برای مقابله با این خطرهاست.
بیشتر ورزشها کمک میکنند، با هر سطحی از آمادگی جسمانی، همچنان فعال بمانید. ورزش میتواند فعالیت اجتماعی بسیار خوبی هم باشد؛ شما را به آشنایانتان نزدیک میکند و کمک میکند دوستان تازه پیدا کنید.
نام برخی از بهترین ورزشها برای این سن در زیر آمده است. البته در انتخاب ورزش، در نظر گرفتن وضع بدنیتان مهم است:
- پیادهروی
- فوتبال
- شنا
- تنیس
- اسکواش
- گلف
ورزش نهتنها برای سلامت جسم، که برای سلامت روان هم عالی است. البته بیش از هر چیز، ورزش سرگرمکننده است. به آدم انگیزه میدهد که هر هفته چشمبهراه آن باشد؛ چه عضو باشگاه یا تیمی باشد و چه فقط با دوستانش یک بازی دوستانه بکند.
فعالیتهای تناسب اندام
برای ورزش کردن، دیدار با آدمهای تازه و مراقبت از سلامتتان راههای زیادی هست. چند ایدهٔ جالب برای سرگرمیهای تناسب اندام:
- پیادهروی
- راه رفتن
- پیادهروی نوردیک
- دوچرخهسواری
- رفتن به ورزشگاه
- کلاسها و گروههای تناسب اندام
باغبانی
باغبانی در این سالها فایدههای زیادی دارد. همین که شروعش کنید، ممکن است نتوانید از آن دست بکشید. کاشتن یک بذر و تماشای رشد آن، رضایتی بسیار زیبا و دوستداشتنی دارد. باغبانهای مشتاق میخواهند باغشان (و طاقچههای خانهشان) را با زیباترین گلها و گیاهان پر کنند، چمن را با طرحی زیبا و آراسته کوتاه کنند و حتی ممکن است میوه و سبزی هم پرورش بدهند.
اینها فقط چند مورد از فایدههای ذهنی و جسمی باغبانی است:
- استرس را کم میکند.
- حس موفقیت و به دست آوردن چیزی را به شما میدهد.
- هوای تازه تنفس میکنید.
- به تناسب اندام و فعال بودن کمک میکند.
- وقتتان را پر میکند.
خواب بهاندازه و فعال بودن، بهجای نشستن در تمام روز، برای سلامت ما بسیار مفید است. مطالعهای در سال ۲۰۱۵ نشان داد که فقط دو جلسهٔ ۵۰ دقیقهای باغبانی و آب دادن به گلها، قدرت، استقامت، مهارت و کارکرد مغز را به شکل چشمگیری بهتر میکند.
افزون بر این، پس از هفت هفته، همهٔ شرکتکنندگان این مطالعه وزن کم کرده بودند؛ بهویژه در دور کمر، که یکی از خطرناکترین جاهای بدن برای جمع شدن چربی است. در کل، باغبانی یکی از پرطرفدارترین سرگرمیها در این سن است و فهمیدن دلیلش سخت نیست.
بازیهای ویدئویی
یکی از جالبترین خبرهای این اواخر، پیدا شدن «گیمر نقرهای» است. درست است؛ افراد بالای ۵۵ سال اکنون بیش از هر زمان دیگری بازی ویدئویی میکنند.
در سال ۲۰۱۴ روزنامهٔ تلگراف گزارش داد که از هر چهار نفرِ بالای ۵۵ سال، یک نفر در خانهاش دستگاه بازی (کنسول) دارد. بیشتر این افراد هم فرزندی در خانه ندارند. موضوع فقط دستگاههای بازی نیست. سالمندان از فناوریهایی مثل تبلت و گوشی هوشمند هم استقبال میکنند تا نسخهٔ آنلاین بازیها را بازی کنند.
بازی سرگرمی فوقالعادهای است و مثل بیشتر ایدههای این فهرست، فرصتی برای معاشرت به شما میدهد. در بیشتر بازیها میتوانید آنلاین یا کنار هم با دوستانتان رقابت کنید. بازیهای رایانهای مغز را هم به چالشی سالم میکشند. مطالعهای در سال ۲۰۱۵ نشان داد که بازیهای رایانهای سهبعدی میتوانند از کم شدن حافظه پیشگیری کنند.
شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی دنیا را غافلگیر کردهاند. این شبکهها بهویژه میان نسل جوان پرطرفدارند، ولی سالمندان را هم سخت به خود مشغول میکنند. این پدیده یکی از پرطرفدارترین فعالیتهای فهرست ما هم شده است.
در سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۵۸ درصد از افراد ۵۵ تا ۶۴ ساله در شبکههای اجتماعی صفحه داشتند. برای افراد بالای ۶۵ سال این رقم ۳۹ درصد است. اگر هنوز به انقلاب شبکههای اجتماعی نپیوستهاید، کمی به آن فکر کنید. از زمان شیوع ویروس کرونا، میلیونها نفر از ما در سراسر کشور به شبکههای اجتماعی وابسته شدهایم تا با عزیزان دور و نزدیک در ارتباط باشیم.
شبکههای پرطرفداری مثل فیسبوک، اسکایپ و واتساپ برای سالمندان بسیار مناسباند؛ بهویژه برای کسانی که تنها یا دور از خانواده زندگی میکنند. امروز بسیاری از جوانترها، چه برای دانشگاه و چه برای کار، از زادگاهشان دور میشوند.
یعنی نسلهای بزرگتر ممکن است گاهی تنها بمانند و دیدار منظم با آنها برای خانوادهشان دشوار شود. در چنین وضعی شبکههای اجتماعی به کار میآیند و به آدمها امکان میدهند دوباره با خانواده و دوستانشان، چه نزدیک و چه در هر جای جهان، ارتباط بگیرند:
- فیسبوک: جایی برای پیدا کردن و ارتباط دوباره با دوستان و صفحهها. با آن میشود برای عزیزان پیام فوری فرستاد و عکس، فیلم، نوشتهٔ وضعیت و چیزهای دیگر را با آنها در میان گذاشت.
- اسکایپ: برترین ابزار تماس تصویری زنده. با آن میشود با عزیزان در سراسر جهان گفتوگوی تصویری داشت. از تماسهای دونفره لذت ببرید یا در یک تماس گروهی با همهٔ خانواده همراه شوید.
- واتساپ: پیام فوری و تماس تلفنی رایگان روی تلفن همراه، بدون هزینه.
- تلگرام: پیام فوری و تماس تلفنی رایگان روی تلفن همراه، بدون هزینه، با انواع کانالها و گروههای اطلاعرسانی.
- توییتر: هر کس را دوست دارید دنبال کنید و چیزهایی را که به آنها علاقه دارید ببینید. فکرها و نظرهایتان را با کسانی که به آنها علاقه دارند در میان بگذارید؛ همه در یک توییتِ ۲۸۰ حرفی یا کوتاهتر.
- اینستاگرام: جایی برای نشان دادن عکسها. عکسهایی از آنچه برایتان مهم است را با دنبالکنندههایتان، چه دوست و خانواده و چه کسانی که علاقههای مشابه دارند، در میان بگذارید.
از میان همهٔ فعالیتهای این فهرست، فعال بودن در شبکههای اجتماعی احتمالاً همان کاری است که بیش از همه نوهها را تحت تأثیر قرار میدهد.
آشپزی
پختن یک وعده غذا از صفر میتواند حس خوبِ موفقیت به شما بدهد، همراه با حس خوشبختی؛ چون عزیزانتان در خوردن غذایی که پختهاید شریک میشوند.
غذای خانگی میتواند دوستان و خانواده را دور هم جمع کند. ولی فقط فایدهٔ اجتماعی آشپزی مهم نیست. پختن غذای خانگی برای سلامت ما هم بسیار مفید است. همهٔ ما اهمیت برنامهٔ غذایی سالم را میدانیم؛ ولی آیا میدانید آشپزی در خانه میتواند به سلامت روان شما هم کمک کند؟
اگر اکنون آشپز ماهری نیستید، چند راه ساده برای شروع هست. یک برنامهٔ غذایی ساده بچینید، دستورهای پخت سالم را امتحان کنید و با غذاهای تازه از سراسر جهان آشنا شوید. بهجای غذای آماده و فراوریشده، غذای سالمِ خودتان را در خانه بخورید.
اگر شما یا کسی که با او زندگی میکنید باغبانی میکنید، چرا از محصول خودتان در آشپزی استفاده نکنید؟ این شاید یکی از عملیترین ایدههای فهرست ما باشد؛ هرچه باشد، همه باید غذا بخورند. پختن غذای خودتان میتواند در خرجتان صرفهجویی کند، سلامتتان را بهتر کند و اعتمادبهنفستان را بالا ببرد.
به آشپزخانه بروید و چند شاهکار سالم و خوشمزه بیافرینید.
چیدن پازل
ایدههای سرگرمی برای این سن فراوان است، ولی یکی از جالبترین آنها چیدن پازل است. پازل انواع گوناگونی دارد؛ از جمله عکس واقعی، کارتون، نقاشی و زمینههای دیگر.
پازلها در اندازهها و سطحهای دشواری گوناگون پیدا میشوند؛ از ۲۴ تکه تا ۵۰۰۰ تکه که بسیار چالشبرانگیز است. بهترین چیزِ پازل این است که لازم نیست یکجا تمامش کنید؛ دست نگه دارید و هر وقت برایتان مناسب بود به سراغش برگردید. به این ترتیب پازل میتواند روزها و حتی هفتهها سرگرمتان کند.
پازلهای سهبعدی چالشی کاملاً تازه به این سرگرمی قدیمی میافزایند. بهجای چیدن یک عکس تخت، سازههای سهبعدی میسازید و برخی از نامدارترین بناهای جهان را به شکل پازل از نو درست میکنید؛ مثلاً برج ایفل، بیگبن و پل برج. نمونههای ورزشی هم هست، مثل زمینهای نامدار فوتبال، و نیز خودروهای گوناگون.
هر نوع پازلی تمرینی درخشان برای مغز شماست و به حفظ کارکرد ذهن و نادیده گرفتن روند بالا رفتن سن کمک میکند. این بهویژه در سالمندی بسیار مهم است، چون مطالعهها نشان میدهد که میتواند به عقب انداختن زوال عقل یا پیشگیری از آن کمک کند.
کتاب خواندن
چه کسی کتاب خوب را دوست ندارد؟ این شاید سنتیترین ایدهٔ فهرست ما باشد. فرقی نمیکند ۶۵ ساله باشید یا ۲۵ ساله؛ یک کتاب خوب میتواند روزها سرگرمتان کند.
گونههای بسیار متنوعی برای انتخاب هست؛ یعنی برای هر کس چیزی پیدا میشود. دوستداران داستان برای الهام گرفتن کافی است نگاهی به فهرست پرفروشهای روز بیندازند. برای دوستداران تلویزیون و ورزش، زندگینامههای فراوانی هست. برای کسانی که داستان ترسناک دوست دارند هم مجموعههای گوناگونی هست.
البته امروز حتی به نسخهٔ کاغذی کتاب هم نیاز ندارید. بیشتر کتابها به شکل کتاب الکترونیکی هم، برای دستگاههایی مثل کیندل (Kindle)، در دسترساند. با اینکه بیشتر مردم دوست دارند کتاب کاغذی داشته باشند، بنا بر یک مطالعه، کتاب الکترونیکی را میشود راحتتر و سریعتر به دست آورد و جای زیادی هم در قفسههایتان نمیگیرد.
کتاب خواندن یکی از سرگرمیهای محبوب ماست، چون فایدههای بسیاری دارد. میتواند به تقویت حافظه، تمرین مهارت تصمیمگیری، کم شدن استرس و زودتر به خواب رفتن کمک کند. کتاب خواندن در رختخواب کاری رایج است، چون بیش از تماشای تلویزیون پیش از خواب به بسته شدن چشمها کمک میکند.
یاد گرفتن یک ساز
از میان همهٔ ایدهها، این یکی را بیشترِ ما در دورهای از زندگی در سر داشتهایم. چند نفر از کودکی آرزو داشتند نوازندهای سرشناس شوند؟ شاید به این زودیها آلبومتان به فروش نرسد، ولی موسیقی برای هر سنی سرگرمی فوقالعادهای است. سازهای زیادی برای انتخاب دارید؛ مانند عود، تنبک، گیتار، سهتار، پیانو، ساکسیفون یا ویولن.
یاد دادن یک مهارت تازه به خودتان، ذهن را به چالشی برانگیزاننده میکشد که در نبرد با زوال عقل مهم است. در مسیر یادگیری میتوانید مهارتهای مدیریتی و سازماندهیتان را هم پرورش دهید، چون اگر میخواهید پیش بروید باید همهٔ توجهتان را به آن بدهید.
هماهنگی چشم و دستتان هم بهتر میشود، چون مغز میکوشد نتهایی را که روی کاغذ میخوانید به الگوهای حرکتی مشخص، شیوههای نفسگیری و ریتم در دستهایتان برگرداند.
ناگفته نماند که نواختن ساز بسیار سرگرمکننده هم هست. وقتی آماده شدید، میتوانید با عضو شدن در یک گروه دوستان تازه پیدا کنید.
ماکتسازی
این شاید یکی از ایدههای نامعمولِ فهرست ما باشد. ساختن ماکت ممکن است طوری شما را بگیرد که نتوانید رهایش کنید؛ بهویژه که حتی لازم نیست از خانه بیرون بروید. سرِ هم کردن برخی از خودروها یا هواپیماهای محبوبتان میتواند به پرورش مهارت، هماهنگی و صبر شما کمک کند. با این کار میتوانید این مهارتها را هم یاد بگیرید:
- تحقیق کردن
- برنامهریزی
- بریدن
- سوراخ کردن
- مجسمهسازی
- سنباده زدن
- چسب زدن
- رنگآمیزی
- ریزهکاری
- عکاسی
ماکتسازی میتواند راهی عالی برای کم کردن فشار باشد. میتوانید به گوشهٔ خلوت خودتان بروید، فقط روی ساختن تازهترین کارتان تمرکز کنید و ذهنتان را از هر گرفتاریای که پیشتر داشتید پاک کنید.
ماکتسازی سرگرمی بسیار خوبی برای وقت گذراندن با نوهها هم هست. میتوانید کارها را با هم بسازید، رابطهتان را محکمتر کنید و پاداش کار گروهی را به آنها بدهید.
سرانجام، نمیشود حس موفقیتی را که پس از تمام کردن تازهترین کارتان پیدا میکنید پنهان کرد. پیش از آنکه آن را به مجموعهتان بیفزایید، میتوانید یک قدم عقب بروید و از ماکتی که تازه ساختهاید لذت ببرید؛ شاید مجموعهتان قفسهای از ماکت خودروها باشد؟
پرندهنگری
پرندهنگری فایدههای زیادی دارد. نهتنها میتوانید دور کشور، و چهبسا جهان، سفر کنید، بلکه برخی از دیدنیترین گونههای پرندهٔ کرهٔ زمین را هم میبینید.
تماشای پرندگان فایدههای چند ایدهای را که گفتیم با هم دارد: فعالیت بدنی، یاد گرفتن چیزهای تازه و وقت گذراندن بیرون از خانه. بیرون بودن برای سلامت روان بسیار خوب است، چون در کل روحیهتان را بهتر میکند و مجالی برای فکر کردن به شما میدهد.
تماشای پرندگان فرصتی عالی برای تأمل یا فکر کردن در آرامش است. افزون بر این، بدنتان از آفتاب ویتامین دی میگیرد و تمام روز هوای تازه تنفس میکنید.
واکنشهای سریع (رفلکسها) و هوشیاری ذهنیتان هم بهتر میشود. کسی که پرنده تماشا میکند باید آماده باشد تا دوربین شکاری یا دوربین عکاسیاش را بیرون بکشد و عکس رؤیاییاش را از پرنده بگیرد. پرنده ممکن است اینجا باشد و در یک چشم به هم زدن ناپدید شود.
بیشترِ وقتها برای پیدا کردن گونهٔ خاصی از پرنده مایلها پیاده میروید، یا حتی کوهنوردی و کوهپیمایی میکنید. این تمرینی درجهیک برای قلب و رگهاست که برای قلبتان مفید است.
حیوان خانگی
مراقبت از حیوان خانگی را بهراحتی میشود یک سرگرمی به شمار آورد. حیوان خانگی میتواند همدمی صمیمی و از آنِ خودتان باشد که هر روز انرژیتان را متمرکز میکند. برای نمونه، اگر تنها زندگی میکنید داشتن سگ بسیار خوب است، چون با هر حس خستگی یا تنهایی مقابله میکند.
حیوان خانگی به شما حس مسئولیت میدهد. میدانید که باید به او غذا بدهید، او را به پیادهروی ببرید، تمیز نگهش دارید و از او در برابر خطرهای احتمالیِ دوروبر خانه و دنیای بیرون محافظت کنید. بسیاری از مردم، بهویژه سالمندان، در مراقبت از یکی دیگر بسیار موفقاند. وقتی بچهها بزرگ میشوند و از خانه میروند، حیوان خانگی میتواند ایدهٔ خوبی برای پر کردن جای خالیِ «سندروم لانهٔ خالی» باشد.
بنا بر پژوهشهای علمی، نوازش حیوان خانگی میتواند مقدار هورمونهای مرتبط با استرس را در خون کم کند. تازه، دوست پشمالوی شما هم به همان اندازه احساس راحتی میکند. اکنون در سراسر کشور پناهگاههایی برای حیوانات هست، پر از دوستان چهارپا که چشمبهراه خانهای پرمهرند. پذیرفتن یک حیوان خانگی کاری بهراستی خوب است و فایدههای بسیاری دارد.
سفر
چرا برای دیدن دنیا کمی از کار روزمره فاصله نمیگیرید؟ سفر رفتن میتواند به جمع کردن بسیاری از کارهایی که باید آنها را ترک کنید کمک کند.
شاید با خودرو راهی استانی دیگر شوید. یا اگر شد، به دیدن کشورهای دیگر بروید. پس از گذراندن دوران قرنطینه در خانه به دلیل همهگیری کرونا، برنامهریزی برای سفر به داخل و خارج کشور میتواند لذتبخش باشد.
پیش از رفتن به هر جا، مطمئن شوید که بیمه و واکسنهای لازم را گرفتهاید و یادتان باشد وقتی دورید خانهتان را ایمن نگه دارید.
گروههای اجتماعی
تنهایی یکی از بزرگترین دشواریهایی است که سالمندان با آن روبهرو میشوند. ممکن است دوستان و خانواده دور شوند و آدم با زندگیِ تنها روبهرو شود. مهم است که با دوستان و خانواده در ارتباط بمانید؛ هرچه باشد، تنهایی میتواند ناراحتیهایی برای سلامت به بار بیاورد. با این حال، کاملاً شدنی است که جدا زندگی کنید و تنها نباشید.
خوشبختانه گروههای محلی فراوانی بر پایهٔ علاقههای گوناگون هست. برخی از رایجترین گروههایی که در سراسر کشور پیدا میشود:
- هنر و صنایع دستی برای تازهکارها
- کافهها و گروههای بازی
- کلاسهای ورزشی مانند یوگا
- کلاسهای آشپزی برای سطحهای گوناگون تجربه
- ورزش صبحگاهی در پارکها
- گروههای کُر (همخوانی)
- رقص
- گروههای کتابخوانی
- باشگاههای ورزشی
پیوستن به چنین گروهی میتواند شما را با کسانی آشنا کند که علاقههای مشترک با شما دارند و نزدیکتان زندگی میکنند. میتوانید دوستان تازه پیدا کنید و تقویمتان را با فعالیتهای پرشور و برنامههای دورهمی پر کنید؛ این برای نگه داشتن حلقهای قوی از دوستان و آشنایان بسیار خوب است. حتی ممکن است از کسانی که میبینید ایدههای تازهای برای سرگرمی بگیرید.
کلاسهای بزرگسالان
مثل گروههای محلی که گفتیم، شرکت در یک دورهٔ آموزشی بزرگسالان هم میتواند فایدههای اجتماعی زیادی داشته باشد:
- با آدمهای تازهای که علاقههای یکسان دارند دیدار میکنید.
- داستانهایتان را برای آدمهای تازه تعریف میکنید.
- در طول دوره راهنمایی و نکتهها را با هم در میان میگذارید.
یاد گرفتن مهارتهای تازه در کالج یا دانشگاه به سلامت مغز کمک میکند. شاگردان هنگام پردازش دانستههای تازه، پیوسته چیزهای تازه یاد میگیرند و ذهنشان را میآزمایند. بنا بر گزارشی در روزنامهٔ گاردین، پژوهش انجمن آلزایمر نشان داد که تحصیل شروع بیماری را عقب میاندازد.
دورههای آشپزی، باغبانی، رایانه و سرگرمیهای دیگر در بیشتر شهرها فراوان در دسترس است.
درست مثل پختن یک غذای عالی در آشپزخانه، یاد گرفتن مهارتی تازه و قبول شدن در امتحانها هم حس موفقیت بسیار خوبی به شما میدهد. سرگرم و فعال بودن در مقابله با تنهایی حیاتی است.
برای دیدن دورههای موجود به یک کالج یا به وبسایت دانشگاه محلی سر بزنید.
ورزش تازه را آرام شروع کنید
ورزش یا فعالیت تناسب اندام تازه را آرام و آسان شروع کنید. بهتر است توان و آمادگیتان را کمکم بالا ببرید، نه اینکه خیلی سخت شروع کنید و به خودتان آسیب بزنید.
