هیچکدام از ما نمیخواهیم به پدر و مادرمان بیاحترامی کنیم. ولی گاهی، از سر دلسوزی یا عجله، طوری رفتار میکنیم که انگار با کودکی سروکار داریم. خودمان متوجه نمیشویم؛ او میشود.
این رفتار چه شکلی دارد
- بلند، کند و با لحن آهنگین حرف زدن، بیآنکه گوشش سنگین باشد.
- به کار بردن واژههای کودکانه یا «آفرین»، «چه دختر خوبی» برای کاری عادی.
- حرف زدن با همراه بهجای خودِ او: «مادر شبها خوب میخوابد؟»، در حالی که مادر همانجا نشسته است.
- حرف زدن دربارهٔ او جلوی خودش، انگار نمیشنود.
- تمام کردن جملههایش، یا جواب دادن بهجای او.
- انجام دادن کاری که خودش میتواند، چون «اینطوری زودتر تمام میشود».
- تصمیم گرفتن برایش بدون پرسیدن: چه بپوشد، چه بخورد، کجا برود.
- پنهان کردن خبرها از او، «که ناراحت نشود».
چرا مهم است
سازمان جهانی بهداشت به این نوع نگاه، سالمندستیزی (تبعیض سنی) میگوید: اینکه دربارهٔ کسی بهخاطر سنش پیشداوری کنیم، حتی از سر مهربانی. به گفتهٔ این سازمان، سالمندستیزی با سلامت بدتر و تنهایی بیشتر همراه است.
در خانه هم اثرش دیده میشود. کسی که مدام بشنود «شما نمیتوانید»، کمکم باورش میشود و دست از تلاش برمیدارد. کاری که هر روز دیگری برایش انجام دهد، توانش را هم از او میگیرد. و کسی که حس کند با او مثل بچه رفتار میشود، یا خاموش و کنارهگیر میشود یا تندخو.
بهجایش چه کنیم
- با خودش حرف بزنید. رو به او، با همان لحنی که با هر بزرگسال دیگری حرف میزنید.
- بپرسید، بعد کمک کنید. «کمک میخواهید؟» و اگر گفت نه، صبر کنید.
- وقت بدهید. کندتر شدن به معنای نتوانستن نیست. ده دقیقه زودتر راه بیفتید تا لازم نباشد عجله کنید.
- انتخاب بدهید. «امروز حمام میروید یا فردا صبح؟» اختیار را به او برمیگرداند.
- نظرش را بخواهید. دربارهٔ کارهای خانواده، خرید خانه، تربیت بچهها. تجربهٔ یک عمر هنوز به کار میآید.
- خبرها را بگویید. او حق دارد از آنچه در خانواده میگذرد باخبر باشد؛ فقط شیوهٔ گفتن را ملایم کنید.
- اگر گوشش سنگین است، روبهرویش بنشینید، شمرده و کمی بلندتر حرف بزنید، بدون داد زدن و بدون لحن کودکانه.
وقتی واقعاً به کمک بیشتری نیاز دارد
حتی کسی که زوال عقل دارد یا برای کارهای روزانه به کمک نیاز دارد، بزرگسال است. جملهها را میشود کوتاهتر و سادهتر کرد، بیآنکه لحن کودکانه شود. میشود کمک کرد، بیآنکه اختیار را گرفت: بگذارید تا جایی که میتواند خودش انجام دهد و شما فقط آن بخشی را که نمیتواند کامل کنید.
ایمنی یا استقلال؟
سختترین بخش همینجاست: میخواهید در امان باشد و او میخواهد زندگی خودش را بکند. زندگیِ بیخطر وجود ندارد، برای هیچ سنی. بپرسید «چطور میشود این کار را امنتر کرد؟» بهجای «چطور جلویش را بگیرم؟». عصا، دستگیره، تلفن همراه و قرار یک تماس روزانه، معمولاً جواب بهتری از «دیگر تنها بیرون نروید» است.