هنر مجموعه‌ای از آثار یا فرایندهای ساختهٔ انسان است که برای اثر گذاشتن بر احساسات و هوش آدمی یا برای رساندن یک مفهوم آفریده می‌شود. کار هنری همیشه با زیبایی همراه نبوده، ولی همواره با خلاقیت انسان همراه است. هنر کاربردهای زیادی دارد و می‌توان در سلامت، به‌ویژه در زمینهٔ سالمندی، از آن استفاده کرد.

فردی در میان گربه و روباه در حال کار با چرخ خیاطی

هنر چیست؟

هنر، توانایی و مهارت آفریدن زیبایی است. از مهم‌ترین رشته‌های هنری می‌توان این‌ها را نام برد: هنرهای تجسمی (نقاشی، طراحی، تندیس‌گری، عکاسی و چاپ)، هنرهای نمایشی (تئاتر و رقص) و دیگر هنرهای صناعی (موسیقی، ادبیات، شعر، داستان، سینما و معماری).

دانشنامهٔ بریتانیکا هنر را چنین تعریف می‌کند: «استفاده از توانایی و تخیل در خلق آثار زیبا، محیطی یا تجاربی که می‌توان با دیگران تقسیم شود». البته دربارهٔ اینکه چه چیزی اساس هنر را می‌سازد، هیچ توافق فراگیری نیست. ذات هنر و مفهوم‌های وابسته به آن، مانند زیبایی و خلاقیت، در شاخه‌ای از فلسفه به نام فلسفهٔ هنر و زیبایی‌شناسی بررسی می‌شود. آثار هنری در رشته‌هایی مانند نقد هنری و تاریخ هنر هم بررسی می‌شوند.

واژهٔ هنر در زبان سانسکریت ترکیبی از دو واژه است: «هو» به معنی نیک و «نر» یا «نره» به معنای زن و مرد. در زبان اوستایی «س» به «ه» بدل شده و واژهٔ «هون» پدید آمده است. این واژه در زبان پهلوی یا فارسی میانه به شکل امروزی «هنر» درآمده که به معنای انسان کامل و فرزانه است. در زبان یونانی به هنر «تِکنِس» (Τέχνες) می‌گویند و این نام به‌اشتباه در زبان انگلیسی وام‌واژهٔ «تکنالجی» (technology) به معنای «فناوری» شده است.

هنر چه گونه‌هایی دارد؟

هنرها را به دو دسته تقسیم می‌کنند:

  • هنرهای کاربردی: مانند معماری و طراحی لباس.
  • هنرهای زیبا: که در آن‌ها هنر برای خودِ هنر است.

هنرهای زیبا هفت دسته‌اند:

  • موسیقی
  • هنرهای دستی: مجسمه‌سازی، شیشه‌گری
  • هنرهای ترسیمی: نقاشی، خطاطی، عکاسی
  • ادبیات: شعر، داستان، نمایشنامه، فیلمنامه و نثر
  • معماری
  • رقص و حرکات نمایشی
  • هنرهای نمایشی: سینما، تئاتر

آثار هنری، از هر گونه که باشند، این وجه‌های مشترک را دارند:

  • تخیل مهم‌ترین عامل در شکل‌گیری اثر هنری است.
  • همهٔ آثار هنری از عاطفه و احساس هنرمند سرچشمه می‌گیرند، نه از تفکر منطقی و عقلانی او.
  • چندمعنایی بودن و منشورمانندی، سومین وجه مشترک همهٔ آثار هنری است.

هنر در سالمندی چه کاربردی دارد؟

  • تفنن و سرگرمی
  • شغل
  • کاربرد در سلامت
  • پیشگیری
  • درمان
  • توان‌بخشی

هنردرمانی و فایده‌های آن

هنردرمانی راهی خلاقانه در سالمندی برای مدیریت درد و استرس و کنار آمدن با از دست دادن حافظه است.

هنر از دیرباز فرایندی درمانی به شمار می‌رود. آفریدن چیزی تازه و کار با مداد، رنگ، گل رس یا مواد دیگر می‌تواند برایتان تجربه‌ای رضایت‌بخش باشد. در سالمندی، هنردرمانی می‌تواند به بازگرداندن کارکرد و حس کلی بهزیستی کمک کند. افزون بر این، بسیاری از برنامه‌ها در فضایی اجتماعی برگزار می‌شود که به شما امکان می‌دهد با دیگران ارتباط و رابطه برقرار کنید. برخی از مهم‌ترین فایده‌های هنردرمانی در سالمندی:

  • بیشتر شدن مهارت‌ها و هماهنگی حرکتی
  • بهتر شدن عملکرد شناختی و تحریک آن
  • بهتر شدن روحیه و سلامت روان
  • فراهم شدن فرصت ارتباط اجتماعی
  • کم شدن درد
  • کم شدن استرس
  • مقابله با زوال عقل (دمانس) و آلزایمر
  • هنردرمانی عملکرد حسی‌ـ‌حرکتی را بهتر می‌کند.
  • عزت نفس و خودآگاهی را تقویت می‌کند.
  • انعطاف‌پذیری عاطفی را پرورش می‌دهد.
  • بینش انگیزشی را رواج می‌دهد.
  • مهارت‌های اجتماعی را تقویت می‌کند.
  • درگیری را برطرف و پریشانی را کم می‌کند.

رشتهٔ هنری را چطور انتخاب کنیم؟

برای پیشنهاد رشتهٔ هنری به سالمند، این‌ها در نظر گرفته می‌شود:

  • علاقه و زمینه‌های پیشین
  • دانش و مطالعهٔ پیشین
  • کم‌توانیِ موجود
  • محدودیت‌ها
  • بیماری‌های موجود
  • اینکه رشته چقدر وقت می‌گیرد

هنگام انتخاب رشته این ملاحظه‌ها هم هست:

  • شیوهٔ زندگی مناسب حفظ شود.
  • تغذیه و خواب مناسب باشد.
  • در مصرف داروهای سالمند وقفه‌ای پیش نیاید.
  • هنگام فعالیت هنری از وسایل کمکی توان‌بخشی استفاده شود.
  • به خطرهای برخی رشته‌ها برای سالمند دقت شود.

دوره‌های آموزشی می‌توانند در تقویت آموزش هنر به سالمندان نقش مؤثری داشته باشند.

چه رشته‌هایی مناسب است؟

  • نقاشی
  • تئاتر
  • آواز
  • نوازندگی
  • خطاطی
  • گرافیک
  • طراحی
  • دوزندگی
  • گویندگی
  • عکاسی
  • فیلم‌برداری
  • نمایش عروسکی
  • قصه‌گویی
  • دکلمه
  • مجسمه‌سازی
  • سفالگری
  • منبت‌کاری
  • مینیاتور
  • هنرهای دیجیتالی
  • انواع صنایع دستی
  • بازیگری
  • پانتومیم
  • دکوراسیون
  • آیینه‌کاری
  • معرق

چند توصیه برای فعالیت هنری

  • هنگام کار از وسایل کمکی مانند عینک، سمعک و عصا استفاده کنید.
  • ورزش و تمرین بدنی کنید.
  • اگر به رشته‌ای علاقه ندارید، آن را عوض کنید.
  • فعالیت‌های هنری گروهی بهتر است.
  • فعالیت هنری را زیر نظر مربی انجام دهید.
  • دست‌کم در دو رشته فعالیت کنید تا اگر امکانات اولیهٔ یک رشته فراهم نبود، در رشتهٔ دیگر کار کنید.