دیسک کمر یکی از ناراحتیهای شایع در سالمندی است. البته این بیماری ویژهٔ سالمندان نیست و حتی در کودکی و جوانی هم میتواند پیش بیاید.
دیسک کمر چیست؟
میان هر یک از ۲۴ استخوان (مهرهٔ) ستون فقرات یک دیسک نخاعی هست. دیسکها در ستون فقرات مانند ضربهگیرِ کمر کار میکنند و به شما امکان میدهند کمرتان را خم کنید و بچرخانید. دیسکهای غضروفی، که به آنها دیسک بینمهرهای هم میگویند، از مایعی ژلمانند پر شدهاند و ستون فقرات را انعطافپذیر میکنند.
مهرهها و دیسکها با هم نخاع را در میان میگیرند و از آن محافظت میکنند. نخاع دستهای از عصبهاست که مغز شما را به اندامهای بدن وصل میکند.
دیسک کمر چه ناراحتیهایی پیدا میکند؟
یکی از رایجترین ناراحتیهای دیسک، پارگی دیسک است (به آن افتادگی دیسک یا فتق هم میگویند). این وقتی پیش میآید که مادهٔ ژلمانندِ درون دیسک از آن بیرون میزند.
انواع دیگر ناراحتیهای دیسک کمر اینهاست:
- فرسودگی دیسک، که به آن «بیماری دژنراتیو دیسک» میگویند؛ تغییری طبیعی در بدن است که با بالا رفتن سن در دیسکها پیش میآید و در واقع بیماری نیست.
- آسیب بر اثر زمین خوردن یا تصادف.
- عفونت.
- سرطانهایی که بر ستون فقرات اثر میگذارند.
چه نشانههایی دارد؟
نشانههای رایج درد دیسک، کمردرد و دردهای عصبی است.
کمردرد
جا و شدت کمردرد به این بستگی دارد که کدام دیسک درگیر شده و چه تغییرهای جسمی از آن پدید آمده است. ممکن است در گردنتان هم درد حس کنید.
درد عصب
اگر دیسکِ آسیبدیده فشار زیادی بر عصب بیاورد، درد عصبی میتواند پیش بیاید. شایعترین درد عصبی ناشی از ناراحتیهای دیسک، سیاتیک است؛ یعنی وقتی دیسک آسیبدیده بر عصب سیاتیک فشار میآورد. این عصب از بالای لگن و باسن به سمت پایینِ پاها میرود. درد میتواند ناگهانی و برقآسا باشد و همهٔ پا را درگیر کند. همچنین میتواند پا را بیحس کند و به گزگز بیندازد.
چه چیزهایی باعث ناراحتی دیسک کمر میشود؟
علت به نوع ناراحتی دیسک کمر بستگی دارد؛ مانند افتادگی دیسک یا فرسودگی دیسک.
علتهای افتادگی دیسک
علت واقعی آن معمولاً روشن نیست، ولی در کسانی با این ویژگیها بیشتر پیش میآید:
- میانسال باشند.
- مرد باشند.
- بار زیادی جابهجا کرده یا فعالیت بدنی سنگین انجام داده باشند.
- مدت طولانی بنشینند.
- چاقی نامتعارف داشته باشند.
علتهای فرسودگی دیسک
این وضع با بالا رفتن سن بیشتر دیده میشود. کسانی که آسیب نخاعی یا عفونت داشتهاند نیز بیشتر در معرض فرسودگی دیسک هستند.
پزشک چگونه تشخیص میدهد؟
تشخیص معمولاً با معاینه و گرفتن شرح حال انجام میشود. بهویژه بررسی حرکتهای ستون فقرات و پاها، برای سنجیدن قدرت عضلهها، انعطافپذیری و بازتاب آنها، میتواند پزشک را بسیار راهنمایی کند.
بسته به نشانههایتان، ممکن است به تصویربرداری هم نیاز داشته باشید؛ مانند تصویربرداری با اشعهٔ ایکس، سیتیاسکن یا امآرآی. این کار برای رد کردن علتهای احتمالیِ نادر است؛ از جمله سرطان نخاع، رشد استخوان (خار)، شکستگی یا باریک شدن کانال نخاع (تنگی کانال نخاعی).
در بیشتر موارد، اغلب کسانی که کمردرد دارند در یک ماه پس از درد اولیه احساس بهبودی خواهند کرد. با توجه به گرانی اسکنها و یا برخورد اضافه با بدن، در این موارد این کارها حتماً باید پس از مشورت با پزشک انجام شود.
چگونه درمان میشود؟
نوع درمان به علت و شدت نشانههای شما بستگی دارد و میتواند اینها را در بر بگیرد:
- مسکنهای معمولی و بدون نسخه.
- مسکنهای نسخهای، وقتی درد با داروهای بدون نسخه کنترل نمیشود.
- شلکنندههای عضلانی، اگر گرفتگی (اسپاسم) عضله در کار باشد.
- درمانهای فیزیکی مانند ماساژ و فیزیوتراپی.
- درمانهای حرارتی، مانند گذاشتن بستهٔ گرم یا سرد روی جای آسیبدیده.
- روشهای مراقبت از خود، از جمله فعال بودن در طول روز. سعی کنید مرتب حرکت کنید و کشش داشته باشید. سعی کنید زیاد در یک وضعیت نمانید؛ مثلاً زیاد پشت کامپیوتر ننشینید.
- جراحی، که البته بهندرت به کار میرود و به سن، نشانهها و ناموفق بودن روشهای دیگر درمان بستگی دارد.
بیشتر کسانی که کمردرد حاد دارند، با مراقبتهایی خاص در یک ماه بهسرعت بهبود مییابند. بدون مراقبت و درمان، اغلب ممکن است زمان بهبودی بیشتر شود. گاهی هم ممکن است این دردها در زمانهای خاصی برگردند.
آیا میتوان از ناراحتی دیسک کمر پیشگیری کرد؟
برای کم کردن خطر ناراحتیهای دیسک کمر (در سالمندی)، این کارها را در نظر بگیرید:
- بدنتان را در حالت درست نگه دارید.
- از بلند کردن چیزهای سنگین بپرهیزید.
- درست بنشینید و مرتب برای حرکت کردن وقفه بدهید.
- مرتب تمرینهایی برای تقویت عضلههای اصلی معده و پشتتان انجام دهید.
