تغذیهٔ مناسب در این سالها اهمیت زیادی دارد، چون ممکن است نیازهای غذایی شما با تغییرهایی که بدن با بالا رفتن سن پیدا میکند، عوض شود. در ادامه چند راهنمایی کلی برای تغذیه در سالمندی آمده است.
خوراکیهای گوناگون بخورید
گوناگونی در برنامهٔ غذایی یعنی خوردن انواع خوراکیها؛ از جمله میوهها، سبزیها، فراوردههای غلات کامل، پروتئینها، فراوردههای لبنی و چیزهای دیگر. یعنی در طول روز و هفته از گروههای غذایی گوناگون بخورید تا همهٔ مواد غذاییای که برای حفظ سلامت لازم است به بدنتان برسد.
چند نکته برای گوناگون کردن برنامهٔ غذایی:
- میوه و سبزی: وقتی میوهها و سبزیهای گوناگون انتخاب میکنید، مطمئن میشوید که ویتامینها، مواد معدنی و فیبرِ لازم را میگیرید. فیبر بخشی از خوراکیهای گیاهی است که هضم نمیشود و به کار روده کمک میکند.
- فراوردههای غلات کامل: گذاشتن فراوردههای غلات کامل، مانند نان کامل، برنج قهوهای و غلات دیگر، بهجای فراوردههای غلات سفید، به تأمین انرژی پایدار و فیبر کمک میکند.
- پروتئینهای گوناگون: خوردن پروتئین از منابع گوناگون، مانند گوشت، ماهی، مرغ، حبوبات، تخممرغ و فراوردههای لبنی، برای تأمین اسیدهای آمینهٔ مهم و پروتئینهای گوناگون ضروری است.
- فراوردههای لبنی: خوردن فراوردههای لبنی، کلسیم و ویتامین دی را برای حفظ سلامت استخوانها تأمین میکند.
- روغنهای سالم: روغنهای سالم، مانند روغن زیتون، روغن کانولا و روغنهای دیگر، سلامت قلب را حفظ میکنند.
- آب و نوشیدنیهای سالم: برای حفظ آب بدن، به اندازهٔ کافی آب و نوشیدنیهای سالم مانند چای سبز بنوشید.
به کلسیم و ویتامین دی توجه کنید
کلسیم و ویتامین دی برای حفظ سلامت استخوانها و پیشگیری از پوکی استخوان (استئوپروز) اساسیاند. در سالمندی، به دلیل بالا رفتن سن و کم شدن فعالیت بدنی، نیاز به این مواد غذایی بیشتر میشود.
کلسیم
با بالا رفتن سن، استخوانها کمکم کلسیم کمتری جذب میکنند. پس نیاز به گرفتن کلسیم از منابع گوناگون بیشتر میشود.
فراوردههای لبنی (شیر، پنیر، ماست)، ماهی، سبزیها (کلم، بروکلی) و غلات کامل (نان کامل) منابع خوب کلسیماند.
مصرف کلسیم مهم است، ولی مصرف همزمانِ بیش از اندازهٔ آن هم ممکن است به ناراحتیهایی مثل سنگ کلیه بینجامد. پس مصرف کلسیم باید با توجه به نیاز خودتان و توصیهٔ پزشک باشد.

ویتامین دی
ویتامین دی جذب کلسیم از رودهها را بیشتر میکند و در حفظ سلامت استخوانها نقش دارد.
میتوانید ویتامین دی را از خوراکیهایی مانند ماهی (مثل ماهی سالمون)، تخممرغ، فراوردههای لبنی و غلات غنیشده با ویتامین دی بگیرید.
در برخی موارد، وقتی لازم است ویتامین دی بدن بیشتر شود، مصرف مکمل ویتامین دی توصیه میشود. ولی پیش از مصرف هر مکملی، مشورت با پزشک ضروری است.
مصرف نمک را کنترل کنید
در این سالها مقدار نمکی که میخورید هم باید با دقت کنترل شود. نمک بیش از اندازه میتواند به ناراحتیهایی مانند بالا رفتن فشار خون، اختلالهای قلبی و ناراحتیهای کلیه بینجامد. این ناراحتیها در سالمندی، به دلیل تغییرهایی که بدن با بالا رفتن سن پیدا میکند، میتواند شدیدتر شود.
- مصرف زیاد نمک میتواند فشار خون را بالا ببرد و این در سالمندی ممکن است به ناراحتیهای قلب و رگها بینجامد.
- مصرف زیاد نمک ممکن است بر کلیهها هم اثر بگذارد. چون در این سن بدن در این زمینه حساستر است، باید به کنترل نمکی که میخورید توجه ویژه داشته باشید.
- نمک بیش از اندازه میتواند ترشح اسید معده را بیشتر و ناراحتیهای معده را شدیدتر کند؛ این نکته در سالمندی ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد.
- در برخی بیماریهای مزمن (بیماریهایی که مدت درازی میمانند)، مانند فشار خون بالا یا بیماری کلیه، توصیه میشود مصرف نمک بیشتر کنترل شود.
برای کم کردن نمک میتوانید این راهها را به کار ببرید:
- برای خوشطعمتر کردن غذا، بهجای نمک از ادویهها و گیاهان خوراکی استفاده کنید.
- خوراکیهای کمنمک یا بدون نمک افزوده انتخاب کنید.
- غذاهای آماده و فستفودهایی را که نمک زیادی دارند کمتر بخورید.
- به مقدار نمک خوراکیها و به برچسبهای غذایی توجه کنید.
مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه دربارهٔ مقدار نمک مناسب برای هر فرد هم بسیار مفید است.
آب و مایعات کافی بنوشید
نوشیدن آب و مایعات در این سالها اهمیت زیادی دارد. از مهمترین هدفهای آن، حفظ آب بدن و جلوگیری از کمآبی و ناراحتیهایی است که به تغییرهای بدن با بالا رفتن سن مربوط میشود.
- نوشیدن آب کافی برای حفظ آب بدن و جلوگیری از خشکی پوست و مو در سالمندی بسیار اهمیت دارد.
- کمآبی بدن میتواند ناراحتیهایی مانند گیجی، سردرد، ناراحتیهای گوارشی و افت فشار خون را شدیدتر کند. نوشیدن آب کافی به پیشگیری از این ناراحتیها کمک میکند.
- در کنار آب میتوانید مایعات گوناگونی مانند نوشابههای بدون قند، چای، قهوه و آبمیوه بنوشید. ولی بهتر است نوشابههای قندی را محدود کنید.
- در شرایط خاص، مانند هوای گرم و فعالیت بدنی زیاد، نیاز به مایعات بیشتر میشود. در این شرایط توجه به نوشیدن آب اهمیت بیشتری دارد.
در هر حال، مقدار مایعاتی که هر کس نیاز دارد باید با توجه به شرایط و نیازهای خود او تعیین شود. مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه میتواند بهترین راهنمایی دربارهٔ مقدار مایعات مناسب برای هر فرد باشد.

چه کنیم که غذا دیر هضم نشود؟
پیشگیری از دیر هضم شدن غذا یعنی مجموعهٔ کارهایی که هضم غذا را در دستگاه گوارش تندتر و بهتر میکند. هضم غذا کاری است که اندامهای گوارش انجام میدهند و کمک میکند مواد غذایی به شکلهای سادهتر تجزیه شوند تا جذب خون شوند. اگر این کار درست انجام نشود، ممکن است ناراحتیهای گوارشی و ناراحتیهایی در سلامت پیش بیاید. برخی از راههای پیشگیری از دیر هضم شدن غذا:
- تغذیهٔ گوناگون: خوردن انواع خوراکیها، شامل میوهها، سبزیها، غلات کامل، پروتئینها و فراوردههای لبنی، میتواند به تحریک فعالیت گوارش کمک کند.
- فیبر غذایی: خوراکیهای فیبردار، مانند سبزیها، میوهها، حبوبات و غلات کامل، هضم را تندتر میکنند.
- مایعات کافی: نوشیدن آب کافی میتواند کمک کند غذا در معده نرمتر شود و محیط مناسبی برای هضم غذا فراهم شود.
- وعدههای کوچکتر: تقسیم وعدههای غذایی به وعدههای کوچکتر و پرشمارتر ممکن است هضم را تندتر کند.
- دوری از غذاهای چرب و پرنمک: غذاهای چرب و پرنمک میتوانند هضم را کند کنند؛ پس مصرف آنها باید به اندازهٔ معقول باشد.
- ورزش منظم: فعالیتهای ورزشی به تحریک حرکتهای دستگاه گوارش کمک میکند و ممکن است دیر هضم شدن غذا را کمتر کند.
توجه به این نکتهها و به کار بستن این راهها میتواند به حفظ سلامت گوارش و جلوگیری از ناراحتیهای مربوط به دیر هضم شدن غذا کمک کند.
خوراکیهای پرفیبر بخورید
خوردن خوراکیهای پرفیبر در این سالها اهمیت زیادی دارد، چون فیبر به حفظ سلامت دستگاه گوارش، کنترل قند خون و جلوگیری از چاقی کمک میکند. چند نوع خوراکی پرفیبر:
میوهها
- سیب فیبری دارد که برای کنترل قند خون و حفظ سلامت قلب مفید است.
- هلو و آلبالو فیبر و آنتیاکسیدانهای مفید دارند. آنتیاکسیدان مادهای است که از سلولهای بدن در برابر آسیب محافظت میکند.
- موز فیبر محلول و نامحلولِ زیادی دارد و برای سلامت دستگاه گوارش مفید است.
سبزیها
- سبزیهای تازه، مثل خیار، گوجه، کاهو و هویج، فیبر، ویتامین و مواد معدنی دارند.
- «سبزیهای دلمهای»، مثل گلکلم و کلم بروکلی، فیبر چشمگیری دارند.
حبوبات
لوبیا سبز و قرمز، عدس، نخود و لوبیا چشمبلبلی فیبر چشمگیری دارند و منابع خوب پروتئیناند.
غلات کامل
نان کامل و غلاتی مانند گندم و جو، فیبر و مواد مغذی مهمی مانند ویتامینها و مواد معدنی دارند.
تخممرغ
تخممرغ منبع خوب پروتئین و فیبر است.
همیشه مهم است که خوراکیهای گوناگون بخورید و تعادل مناسب را در برنامهٔ غذاییتان نگه دارید. پیش از تغییر دادن برنامهٔ غذایی، مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه مفید است؛ بهویژه اگر ناراحتی یا بیماری خاصی دارید.
از دخانیات و الکل دوری کنید
دوری از دخانیات و الکل در این سالها اهمیت زیادی دارد و میتواند به حفظ سلامت عمومی و کم شدن خطر بیماریهای مزمن و ناراحتیهای جسمی و ذهنی کمک کند.
الکل میتواند به کبد آسیب بزند و به ناراحتیهای کبدی مانند سیروز بینجامد. با کنترل مصرف الکل میتوانید از این ناراحتیها پیشگیری کنید.
