پژوهشی تازه و جامع از پژوهشگران دانشگاه آکسفورد به مجموعهٔ رو به رشد پژوهشهایی افزوده شده است که اثرهای مصرف الکل بر سلامت را برجسته میکنند. این تحلیل ژنتیکیِ بزرگمقیاس نشان میدهد که مصرف الکل با کوتاه کردن تلومرها، مستقیماً پیری زیستی را تند میکند.
نوشیدن الکل از رایجترین فعالیتهای تفریحی در جهان است؛ پس بررسی اثرهای آن بر سلامت بسیار مهم است. مطالعههای گوناگون نشان دادهاند که الکل برای همیشه به دیانای (مادهٔ ژنتیکی سلول) آسیب میزند، مستقیماً سرطان میآورد، به زوال شناختی و زوال عقل (دمانس) زودرس کمک میکند و میتواند مغز را به اندازهٔ تا ۱۰ سال بالا رفتن سن کوچک کند.
اکنون در مطالعهای تازه شواهد بیشتری پیدا شده است که مصرف الکل میتواند پیری زیستی را تند کند.
تلومر چیست و چه ربطی به بالا رفتن سن دارد؟
تلومرها توالیهای تکراری دیانای هستند که کلاهکهای محافظِ نوک کروموزومها را میسازند. هر بار که سلولی تقسیم میشود، بخشی از این توالیها ناخواسته از میان میرود. سرانجام تلومرها آنقدر کوتاه میشوند و از میان میروند که دیانای را تحت تأثیر قرار میدهند.
این وضع تقسیم سلول را متوقف میکند و در بسیاری از نشانههای زیستیِ مرتبط با بالا رفتن سن سهم دارد. از همین رو، طول تلومر را اغلب نشانگر زیستیِ پیری میگیرند.

این پژوهش چگونه انجام شد؟
پژوهشگران در این مطالعهٔ تازه، رابطهٔ مصرف الکل و طول تلومرها را با دادههای بیش از ۲۴۵ هزار نفر از شرکتکنندگان طرح «بیوبانک» (Biobank) بریتانیا بررسی کردهاند. برای بررسی هر علت احتمالی، روشی ژنتیکی به نام «تصادفیسازی مندلی» (Mendelian Randomization) به کار بردند که تغییر در ژنهای مشخصی را بررسی میکند. در این مطالعه برخی ژنهایی بررسی شد که با مصرف الکل و اختلالهای مصرف الکل ارتباط داشتند.
چه چیزی پیدا کردند؟
پژوهشگران میان مصرف زیاد الکل و تلومرهای کوتاهتر رابطهٔ روشنی پیدا کردند. این مطالعه نشان داده است که نوشیدن ۳۲ واحد الکل در هفته برابر است با کوتاه شدن تلومر به اندازهٔ حدود سه سال بالا رفتن سن. یعنی کسانی که دچار مصرف الکلاند، به اندازهٔ حدود سه سال بالا رفتن سن به تلومرهایشان آسیب میزنند.
این گروه تحلیل خود را با مطالعههای مشاهدهای دربارهٔ عادت نوشیدن هفتگی، به گزارش خود شرکتکنندگان، تأیید کرد. به نظر میرسد این رابطه در کسانی که بیش از ۱۷ واحد در هفته الکل مصرف میکنند چشمگیرتر است، و مصرف الکل در حد متوسط هم آسیب به تلومرها را آغاز میکند.
این نتیجهها هنوز بهطور کامل ثابت نشده است. ولی پژوهشگران میگویند شواهد محکمی در دست دارند که درستی این یافتهها را تأیید خواهد کرد. برای نمونه، این اثرها فقط در مصرفکنندگان الکل دیده شد و در شرکتکنندگانی که هرگز الکل مصرف نکرده بودند یا نوشیدن الکل را ترک کرده بودند، دیده نشد.
تحلیل تصادفیسازی مندلی همچنین یک ژن مشخص را اثرگذارترین ژن شناخت. این ژن «AD۱HB» نام دارد و در سوختوساز الکل نقش مهمی دارد.
نویسندهٔ پژوهش چه میگوید؟
دکتر آنیا توپیوالا (Anya Topiwala)، نویسندهٔ ارشد این مطالعه، گفت این یافتهها تأیید میکند که مصرف الکل، بهویژه در اندازههای بیش از حد، مستقیماً بر طول تلومرها اثر میگذارد. تلومرهای کوتاهشده را از عوامل خطری دانستهاند که ممکن است به شماری از بیماریهای شدیدِ مرتبط با بالا رفتن سن، مانند آلزایمر، بینجامند.
او افزود که نتیجههای این پژوهش برای پزشکان و بیمارانی که میخواهند اثرهای مصرف الکل را کم کنند آگاهی تازهای فراهم میکند: نهتنها مقدار مصرف الکل مهم است، بلکه حتی کم کردن یا قطع مصرف هم میتواند فایدههایی داشته باشد.
