اگر به‌تازگی زمانی را کنار یکی از بستگان یا دوستان بزرگ‌ترتان گذرانده‌اید، به احتمال زیاد داستان‌های بسیاری از گذشتهٔ او شنیده‌اید. شاید هم یک داستان را چند بار از او شنیده باشید. برخی ممکن است از خود بپرسند سالمندان از بازگفتنِ چندبارهٔ خاطره‌هایشان هدفی دارند یا نه. حقیقت این است که گوش دادن به این داستان‌ها و تشویق به گفتنشان، هم برای قصه‌گو مفید است و هم برای شنونده.

داستان‌سرایی بخش اساسیِ انسان بودن است، چون به ما امکان می‌دهد اطلاعات را با هم در میان بگذاریم و پیوند عاطفی بسازیم. این پیوند با سالمندان، به‌سبب مرحلهٔ ویژه‌ای از زندگی که در آن هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

فایده‌های داستان‌سرایی برای سالمند

گفتن داستان‌های زندگی می‌تواند برای سلامت روانی و عاطفی سالمندان فایده‌های مهمی داشته باشد. با بالا رفتن سن، آن‌ها اغلب با چالش‌ها و وضعیت‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌شوند که می‌تواند استرس عاطفی، سردرگمی و اندوه بیاورد. خوشبختانه داستان‌سرایی می‌تواند درمانی عالی برای برخی از چالش‌های ذهنی و عاطفی‌ای باشد که اغلب به‌طور طبیعی برای سالمندان پیش می‌آید.

پیوند با هویت خود

برای بسیاری از سالمندان، لغزش‌های حافظه می‌تواند بارها مایهٔ ناامیدی و سردرگمی شود. به یاد نیاوردن بخش‌های مهم زندگی هم می‌تواند به این حس بینجامد که پیوندشان با هویت خود بریده شده است؛ به‌ویژه که روزبه‌روز بیشتر سرگرم کارهای روزانه‌ای می‌شوند که اکنون تلاش بیشتری می‌خواهد.

وقتی از سالمندان دعوت می‌کنید داستان‌هایی از زندگی‌شان بگویند، می‌توانند با بخش‌های مهمی از هویت خود پیوند برقرار کنند که شاید در غیر این صورت به یاد نمی‌آوردند.

کم شدن استرس، افسردگی و اضطراب

چالش‌های سلامت روانی و عاطفی می‌تواند همان‌قدر که بر جوانان اثر می‌گذارد، بر سالمندان هم اثر بگذارد. سالمندان به‌سبب احساس انزوا، ازدست‌دادن‌ها و استرس، دچار اضطراب و افسردگی می‌شوند. با این حال، وقتی سالمندان به داستان‌گویی می‌پردازند، احتمال افسردگی و دیگر ناراحتی‌های روانی در آن‌ها کمتر است؛ چون ارتباطشان با دیگران بیشتر می‌شود و نیازهای اساسی‌شان برآورده می‌شود.

بهتر شدن کیفیت زندگی

اثر مثبت قصه‌گویی بر زندگی سالمندان در گذر سال‌ها چنان بوده است که متخصصان سالمندی حتی گونه‌ای درمان بر پایهٔ آن ساخته‌اند. خاطره‌درمانی می‌تواند به سالمندان کمک کند نگاهشان به سالمندی را تغییر دهند، نشانه‌های افسردگی‌شان را کم کنند و کیفیت کلی زندگی‌شان را بالا ببرند.

فایده‌های آن برای شنونده

سالمندان تنها کسانی نیستند که از داستان‌سرایی‌شان از نظر روحی و روانی سود می‌برند. هر کس که بخت شنیدن داستان‌های یکی از بستگان یا دوستان بزرگ‌ترش را داشته باشد، می‌تواند با دانستن چیزهای تازه دربارهٔ خود و خانواده‌اش و نیز با پیوند عاطفی قوی‌تر با بزرگ‌ترها، از آن سود ببرد. برخی از فایده‌هایی که شنونده می‌تواند از داستان‌سرایی سالمندان بگیرد در ادامه آمده است.

از حکمتشان می‌آموزید

جوان‌ترها هر قدر هم فکر کنند که می‌دانند، همیشه می‌توان از کسی که تجربهٔ زندگیِ گسترده‌تری دارد چیزی آموخت. حتی ممکن است دربارهٔ اینکه چطور بر کشمکش‌های زندگی‌مان چیره شویم و آن‌ها را تاب بیاوریم، بینش تازه‌ای پیدا کنیم.

دانش مهم خانواده حفظ می‌شود

وقتی جوان‌ترهای خانواده به حرف‌های بستگان بزرگ‌ترشان گوش می‌دهند که سرگذشت خانواده را تعریف می‌کنند، ممکن است آخرین کسانی باشند که این داستان‌ها را می‌شنوند. با گوش دادن و به خاطر سپردن، یا از آن بهتر، ضبط کردن داستان‌های بزرگ‌ترهای خانواده، می‌توانیم مطمئن شویم که دانش مهم خانواده گم یا فراموش نمی‌شود. با حفظ این خاطره‌های ارزشمند، اعضای خانواده در نسل‌های آینده هم می‌توانند تاریخچهٔ خانواده‌شان را بیاموزند.

آمادگی برای روزی که او نیست

هیچ‌چیز نمی‌تواند شما را به‌راستی برای مرگ یکی از عزیزانتان آماده کند، ولی داشتن خاطره‌های خوب از او و تجربه‌هایش می‌تواند تا اندازه‌ای به کم شدن درد کمک کند. خانواده‌ها هنگام روبه‌رو شدن با مرگ یکی از عزیزانشان، وقتی داستانی از او برای یادآوری و تأمل داشته باشند، می‌توانند آرامش پیدا کنند.

فایده‌هایی برای هر دو

سالمندان و شنوندگانشان هر یک جداگانه از داستان‌سرایی بهره می‌برند، ولی از برخی از بزرگ‌ترین فایده‌های آن با هم لذت می‌برند. با گوش دادن به داستان یک سالمند، هر دو می‌توانید از رابطه‌ای قوی و حس راحتی و آرامش لذت ببرید.

تقویت ارتباط و رابطه

گذاشتن وقتِ باکیفیت برای گوش دادن به دوستان بزرگ‌ترتان می‌تواند میان هر دو طرف پیوند بسازد و رابطه را تقویت کند. خاویر پادیلا، مدیر پذیرش مرکز پرستاری و توان‌بخشی سیدار کرست (Cedar Crest)، که مرکز پرستاری تخصصی‌ای در سانی‌ویلِ کالیفرنیاست، گفته است:

«به اشتراک‌گذاری داستان‌های گذشته یک فعالیت فوق‌العاده برای ساکنان مسن ما است. برای آن‌ها مهم است که احساس کنند از طریق اطرافیانشان دیده و شنیده می‌شوند. این یک راه عالی برای ما برای تقویت ارتباط خود با آن‌ها است.»

کم شدن استرس

ارتباطِ باکیفیت، مانند داستان‌سرایی، می‌تواند استرس را کم کند؛ چه استرسِ خودِ سالمند باشد، چه عضو خانواده یا مراقب او. سالمندان و مراقبانشان ممکن است به دلیل‌های گوناگون استرس داشته باشند. ولی با ارتباط خوب و تلاش برای خدمت به یکدیگر، از راه گوش دادن به یک داستان یا گفتن آن، می‌توانیم بخشی از استرسی را که ممکن است بر دوش هر کس باشد کم کنیم.