آرتروز یا استئوآرتریت (ساییدگی مفصل) شایع‌ترین نوع ورم مفصل (آرتریت) در سال‌های سالمندی است و یکی از شایع‌ترین دلیل‌های کم‌توانی جسمی در این سن به شمار می‌رود.

این بیماری هم مردان و هم زنان را درگیر می‌کند. پیش از ۴۵ سالگی، آرتروز در مردان بیشتر از زنان است. پس از ۴۵ سالگی، در زنان شایع‌تر است.

آرتروز وقتی پیش می‌آید که غضروف، یعنی بافتی که سر استخوان‌ها را درون مفصل می‌پوشاند، تجزیه شود و از بین برود. در بعضی موارد ممکن است همهٔ غضروف از بین برود و استخوان‌هایی بماند که روی یکدیگر ساییده می‌شوند.

آرتروز چه نشانه‌هایی دارد؟

نشانه‌های آرتروز از سفتی و دردی است که ساییدگی مفصل‌ها پدید می‌آورد. نشانه‌های رایج آن درد مفصل، ورم و حساس بودن مفصل به لمس است. خشکی بدن پس از بیرون آمدن از رختخواب و حس خرد شدن یا صدای ساییده شدن استخوان روی استخوان هم از نشانه‌هاست. همهٔ کسانی که آرتروز دارند درد ندارند.

آرتروز معمولاً دست‌ها، کمر، گردن و مفصل‌هایی را درگیر می‌کند که وزن بدن روی آن‌هاست، مانند زانو، مفصل ران و پا. آرتروز فقط بر مفصل‌ها اثر می‌گذارد، نه بر اندام‌های درونی بدن.

دست‌ها

به نظر می‌رسد آرتروز دست در خانواده‌ها شایع‌تر است. اگر مادر یا مادربزرگتان آرتروز دست داشته است، به احتمال زیاد شما هم در معرض خطر آن هستید. احتمال آرتروز دست در زنان بیشتر از مردان است. در بیشتر زنان، این بیماری پس از یائسگی پدید می‌آید.

وقتی آرتروز دست را درگیر می‌کند، ممکن است برآمدگی‌های کوچک استخوانی روی مفصل‌های انتهایی انگشتان (نزدیک ناخن‌ها) پیدا شود. نمونهٔ مشابه آن می‌تواند در مفصل‌های میانی انگشتان هم پیدا شود. انگشتان می‌توانند بزرگ و کج‌ومعوج شوند و ممکن است دردناک، یا سفت و بی‌حس شوند. آرتروز معمولاً مفصل پایهٔ انگشت شست را هم درگیر می‌کند.

زانو

زانوها از مفصل‌هایی هستند که بیشتر در معرض آرتروزند. از نشانه‌های آرتروز زانو می‌توان سفتی، ورم و درد را نام برد که جلوی راه رفتن، بالا رفتن، و نشستن روی صندلی و رفتن به وان را می‌گیرد. آرتروز زانو می‌تواند به کم‌توانی بینجامد.

مفصل ران

مفصل ران هم از جاهای رایج آرتروز است. مانند آرتروز زانو، نشانه‌های آرتروز مفصل ران درد و سفتی خود مفصل است. ولی گاهی درد در کشالهٔ ران، سمت داخلی ران، باسن یا حتی زانوها حس می‌شود. آرتروز مفصل ران ممکن است حرکت و خم شدن را محدود کند و کارهای روزانه‌ای مانند لباس پوشیدن و کفش پوشیدن را دشوار می‌کند.

ستون فقرات

آرتروز ستون فقرات ممکن است به شکل سفتی و درد در گردن یا کمر خودش را نشان دهد. در برخی موارد، تغییرهایی که آرتروز در ستون فقرات پدید می‌آورد می‌تواند به عصب‌هایی که از ستون فقرات بیرون می‌آیند فشار بیاورد و در نتیجه ضعف، سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی دست و پا پیش بیاید. در موارد شدید، حتی می‌تواند بر کار مثانه و روده اثر بگذارد.

چه چیزهایی باعث آرتروز می‌شود؟

پژوهشگران گمان می‌کنند که آرتروز بر اثر ترکیبی از عامل‌های درون بدن و محیط پدید می‌آید. احتمال آرتروز با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود. فشار زیاد بر مفصل‌هایی که پیش‌تر آسیب دیده‌اند اثر می‌گذارد. بد قرار گرفتن مفصل‌ها و وزن بیش از اندازه هم ممکن است در پدید آمدن آرتروز نقش داشته باشد.

آرتروز را چطور تشخیص می‌دهند؟

بیشتر پزشکان برای تشخیص آرتروز ترکیبی از چند روش و آزمایش را به کار می‌برند؛ از جمله پرسیدن سابقهٔ پزشکی، معاینهٔ بدنی، عکس‌برداری با اشعهٔ ایکس و آزمایش‌های آزمایشگاهی.

هدف درمان: کنترل درد و بهتر شدن کارکرد مفصل

برنامهٔ درمان آرتروز اغلب این‌ها را در بر دارد: ورزش، استراحت و مراقبت از مفصل‌ها، کم کردن درد، کنترل وزن، دارو، جراحی و روش‌های درمانی تکمیلی. درمان‌های کنونی آرتروز می‌توانند نشانه‌هایی مانند درد و کم‌توانی را از بین ببرند، ولی هیچ درمانی نیست که بتواند خود بیماری را درمان کند.

متخصصان سلامت می‌توانند درمانی را برای کمک به شما در ادارهٔ این بیماری تجویز یا توصیه کنند، ولی کلید اصلی خوب زندگی کردن با این بیماری در دست خود شماست. پژوهش‌ها نشان می‌دهد کسانی که آرتروز دارند و در مراقبت از خودشان مشارکت می‌کنند، درد کمتری دارند و کمتر به پزشک مراجعه می‌کنند. کیفیت زندگی‌شان هم بهتر است.