چند تغییر سریع می‌تواند زندگی در خانه را برای سالمند راحت‌تر و امن‌تر کند.

بسیاری از بزرگ‌سالان با بالا رفتن سن ترجیح می‌دهند در خانهٔ خودشان بمانند. هرچه باشد، خانه راحت و آشناست و خانهٔ خودشان است. ولی با بالا رفتن سن، تحرک کمتر و واکنش کندتر می‌شود و خطرهای کوچک دوروبر خانه می‌تواند مهم‌تر شود. برای سالمندان (و بستگانی که نگرانشان هستند)، انجام چند کار پایه‌ای برای ایمنی می‌تواند کمک بزرگی باشد تا خانه جایی امن و راحت برای زندگی شود.

پیش از شروع، خانه را ارزیابی کنید

خطرهای ایمنی برای سالمند شکل‌های گوناگونی دارد. افتادن، آتش‌سوزی و کارها یا وضعیت‌هایی که حرکت سریع و واکنش تند می‌خواهند، ممکن است برای سالمندی که در خانه زندگی می‌کند دردسرساز باشند. دشواری‌ها و نگرانی‌های هر سالمند با دیگری فرق دارد، ولی چند احتیاط برای همه به کار می‌آید: کف‌ها هم‌سطح باشند و لیز نباشند، هر جا لازم است دستگیره باشد و راهی برای خبر کردن کمک، راحت و نزدیک در دسترس باشد. اول خانه را از نظر ایمنی ارزیابی کنید.

در خانه (خانهٔ خودتان یا خانهٔ یکی از اعضای خانواده) قدم بزنید. ببینید کجاها می‌ایستید و دستتان را به دیوار می‌گذارید، کجا نوک کفشتان گیر می‌کند و کجا ممکن است آب چکه کند یا بریزد و زمین را لیز کند. ببینید تلفن‌ها کجا هستند و دفترچهٔ نشانی‌ها با شماره‌تلفن‌های مهم کجا نگه داشته می‌شود.

جاهای تاریک را پیدا کنید و جاهایی را که برای راحت چرخیدن یا باز کردن کشوها جای کافی نیست. جاهایی را هم وارسی کنید که برای برداشتن وسایل سنگین از قفسه جای کافی ندارد.

خطر افتادن را در خانه از میان بردارید

افتادن در هر خانه‌ای برای هر کسی ممکن است پیش بیاید، نه فقط برای سالمندان. ولی سالمندان هنگام زمین خوردن بیشتر دچار شکستگی و آسیب می‌شوند و احتمال اینکه تنها زندگی کنند و کمک فوری در دسترسشان نباشد بیشتر است. پس نخستین قدم برای ایمن کردن خانه این است که خطرهای احتمالی افتادن را تا جایی که می‌شود بردارید.

اول باید جاهایی را که احتمال لیز خوردن دارد پیدا کنید. قالیچه‌ها و فرش‌های کوچک خطری هستند که کسی انتظارش را ندارد: زیبا هستند و ممکن است هنگام افتادن کمی ضربه را بگیرند، ولی سر جایشان محکم نیستند و تا می‌شوند؛ برای همین گیر کردن انگشت پا زیر لبهٔ فرش می‌تواند به افتادن بینجامد. چسباندن آن‌ها به کف یا به موکت می‌تواند این خطر را کم کند، بی‌آنکه زیبایی خانه فدا شود. آستانهٔ درها و راه‌پله‌ها هم جاهایی هستند که احتمال افتادن در آن‌ها هست.

مطمئن شدن از اینکه نرده‌ها محکم‌اند و افزودن نوارهای زبر ضدلغزش یا کف‌پلهٔ ایمنیِ آج‌دار می‌تواند کمک کند. یک خطر احتمالی دیگر، حیوان خانگی کوچک (یا بزرگ) است که دوست دارد زیر دست‌وپا باشد؛ این به‌ویژه در خانه‌ای که ساکنانش سالمندند خطرناک است. کسی که پایش به حیوان خانگی عزیزش گیر می‌کند، بیشترِ وقت‌ها بد زمین می‌خورد، چون می‌کوشد به حیوان آسیب نرسد، و ممکن است خودش آسیب بسیار جدی‌تری ببیند.

گذاشتن یک گوشی تلفن در هر اتاق هم فکر خوبی است، تا در وضعیت اضطراری همیشه گوشی در دسترس و کاملاً شارژ باشد.

زن سالمند کنار مرد سالمند افتاده روی فرش

فهرست شماره‌های اضطراری را جلوی چشم و در دسترس بگذارید

در وضعیت اضطراری ممکن است جزئیات از یاد آدم برود. بسیاری از ما امروز همهٔ شماره‌تلفن‌های مهم را در گوشی‌مان نگه می‌داریم و همین، به یاد آوردنشان را در لحظهٔ بحران سخت می‌کند.

برای سالمندی که آسیب دیده یا در خطر است، گشتن دنبال دفترچهٔ نشانی‌ها یا تلفن همراهی که معلوم نیست کجاست فقط خطر را بیشتر می‌کند. پس چسباندن فهرستی از شماره‌های مهم در جایی که دیده شود، یا در بیش از یک جا، می‌تواند به این معنا باشد که کمک زودتر در راه خواهد بود. به یاد سپردن ۱۱۵ ساده است، ولی در فهرست باید شمارهٔ اعضای خانواده و دوستان یا همسایه‌هایی که در وضعیت اضطراری می‌شود با آن‌ها تماس گرفت هم باشد، و نیز شمارهٔ پزشکان و مراکز درمانی.

یک هشدار: این فهرست باید از داخل خانه دیده شود و راحت در دسترس باشد، ولی آن را جایی نچسبانید که از بیرون و از پشت پنجره خوانده شود. بزهکاران می‌توانند از شماره‌تلفن و نام دوستان و اعضای خانواده برای کلاهبرداری استفاده کنند.

زن سالمند هنگام تماس تلفنی کنار همسر زمین‌خورده

خطر آتش‌سوزی را از خانه دور کنید

اگر آتش‌سوزی شود، سالمند ممکن است نتواند به آن سرعتی که برای بیرون رفتن از خانه لازم است واکنش نشان دهد یا حرکت کند. پس مهم است که پیش از هر چیز احتمال آتش‌سوزی را کم کنید و خانه را به دستگاه‌های هشداردهنده مجهز کنید.

نخستین لایهٔ دفاعی، چند دودیاب (دستگاه هشدار دود) است که در آشپزخانه، اتاق خواب و نزدیک وسایل خانگی نصب می‌شود. باتری آن‌ها باید سالی دو بار عوض شود.

بسیاری از مردم باتری‌ها را زمانی عوض می‌کنند که ساعت تابستانی شروع و تمام می‌شود. دودیاب‌ها را مرتب آزمایش کنید و وقتی به صدا درآمدند زود واکنش نشان دهید.

گذاشتن یک کپسول آتش‌نشانی در آشپزخانه و در هر طبقهٔ خانه هم فکر خوبی است. ولی، به‌ویژه برای سالمندان، بهترین کار هنگام آتش‌سوزی این است که زود از خانه بیرون بروند و سپس با ۱۲۵ تماس بگیرند.

نکته‌های دیگر ایمنی در برابر آتش به پیشگیری مربوط است. همهٔ وسایل برقی را وارسی کنید که سیمشان فرسوده نباشد و قطع‌کن اضطراری‌شان کار کند. برای ارزیابی وضعیت پریزها و برق خانه از یک برق‌کار کمک بگیرید. سپس مطمئن شوید که سیم‌های رابط به هم وصل نشده باشند و به پریزها بیش از اندازه وسیله وصل نباشد، تا اتصالی برق و گرمای بیش از حد پیش نیاید.

آخرین بخش ایمنی در برابر آتش، عادت‌ها و شیوهٔ رفتار ساکنان خانه است. هنگام آشپزی لباس گشاد نپوشید، مبادا شعله آن را بگیرد. در رختخواب سیگار نکشید و شمع روشن را بی‌مراقب رها نکنید. مطمئن شوید که هر بخاری دست‌کم ۳ فوت با وسایل نرم فاصله داشته باشد تا آتش‌سوزی ناخواسته پیش نیاید.

به ایمنی حمام و آشپزخانه توجه ویژه کنید

اول، می‌ارزد که دمای آب را وارسی کنید. دمای آب باید ۱۲۰ درجه یا کمتر باشد، تا اگر آب گرم بدون آمیختن با آب سرد باز شد، مایهٔ سوختگی نشود.

حمام و آشپزخانه دو چیز مشترک دارند: کفِ سخت و آب. این دو با هم ترکیب خطرناکی می‌سازند. اگر کاری برای ایمنی نشود خطر جدی است، ولی چند کار می‌تواند به کم شدن احتمال آسیب کمک کند. وان، دوش و کف حمام باید سطح غیرلغزنده یا زبر داشته باشند تا کف هنگام خیس شدن لیز نشود.

برای این کار می‌شود نوارهای ضدلغزش به کف چسباند و به دیوارهای وان یا دوش دستگیره زد، تا هنگام بیرون آمدن از حمام جایی مطمئن برای گرفتن باشد. اگر ساکن خانه در رفتن به وان و بیرون آمدن از آن یا حفظ تعادل در وان دشواری دارد، یک صندلی حمام هم بگذارید، تا دوش گرفتن به‌جای نگرانی از افتادن، فرصتی خوشایند برای آسودن باشد.

به همان اندازه مهم است که مطمئن شوید پادری‌های حمام پشتِ لاستیکی ضدلغزش دارند، تا وقتی کسی روی آن‌ها پا می‌گذارد روی زمین سر نخورند. اگر افتادن نگرانی ویژه‌ای است، به چسب زدن به گوشه‌ها یا لبه‌های تیز هم فکر کنید.

بسته به وضعیت، عوض کردن توالت با مدلی بلندتر، که نشستن و برخاستن از آن به نیروی کمتری در پاها نیاز دارد، و زدن یک دستگیرهٔ محکم کنار آن می‌تواند بسیار سودمند باشد. دستگیره‌های تزئینی هم هست که جای میلهٔ حوله را هم می‌گیرند؛ پس لازم نیست دستگیره‌ای با ظاهر صنعتی نصب شود که بودنش را به هر مهمانی اعلام کند.

آشپزخانه چند دشواری دارد. کف‌پوش ضدلغزش بهترین است، ولی اگر عوض کردن همهٔ کف شدنی نیست، گذاشتن زیرپایی لاستیکی ضدلغزش جلوی ظرف‌شویی و اجاق گاز کمک می‌کند؛ به‌ویژه اگر صاف باشد و خودش خطر زمین خوردن نداشته باشد. اگر سالمند روی ویلچر می‌نشیند، اجاقی نصب کنید که دکمه‌هایش در لبهٔ جلو باشد، نه در پشت، تا برای تنظیم دما لازم نباشد دست به سوی شعله‌های داغ برود.

کابینت و انباری نگرانی دیگری است. به‌ویژه اگر کابینت‌ها تا سقف می‌رسند، دنبال راه‌هایی برای تغییر دادنشان باشید، تا جای فراوانی برای نگهداری وسایل باشد که دست بردن به آن چهارپایه یا نردبان نخواهد. قفسه‌های کشویی که در کابینت‌های پایینیِ موجود نصب می‌شوند می‌توانند نیاز به خم شدن و دست بردن به ته کابینت را کم کنند و پخت‌وپز و تمیزکاری را آسان‌تر و راحت‌تر کنند.

دست سالمند روی دستگیره در کنار سرویس بهداشتی دارای دستگیره

اتاق خواب را از نظر خطرهای احتمالی ارزیابی کنید

اتاق خواب معمولاً پر از اثاث و شلوغ می‌شود و این برای سالمندی که می‌خواهد شب در آن حرکت کند مناسب نیست. افزودن کمی نور ملایم نخستین قدمِ بسیار خوب برای ایمن‌تر کردن اتاق خواب است؛ همین‌طور خالی کردن اتاق از چیزهای غیرضروری و افزودن جای نگهداری وسایل که دسترسی به آن آسان باشد.

همهٔ چراغ‌ها و منبع‌های نور را وارسی کنید

نور خوب خانه را گرم و دلپذیر می‌کند، ولی به ایمنی آن هم می‌افزاید. در راهرویی که نور مناسب دارد راحت‌تر می‌شود رفت‌وآمد کرد. در اتاقی که نور متعادل دارد خطرها راحت دیده می‌شوند و می‌شود از آن‌ها دوری کرد یا برطرفشان کرد. حمام و آشپزخانه‌ای که نور پاک و روشن دارد، دوش گرفتن را ایمن‌تر و آشپزی را لذت‌بخش‌تر می‌کند. بهترین حالت، ترکیبی از نور عمومیِ سقفی و نورِ ویژهٔ جای کار است.

روشنایی عمومی را می‌شود به حسگر حرکت وصل کرد تا خودکار روشن شود و لازم نباشد کسی در تاریکی دنبال چراغ یا کلید بگردد. شاید فکر خوبی باشد که کلیدهای برق خانه را هم نو کنید. کلیدهای پهن فشاری (راکر) می‌توانند ظاهر وسایل شما را نو کنند و کار با آن‌ها هم آسان‌تر است. نورپردازیِ بالای ظرف‌شویی و جای خرد کردن، میزهای سرگرمی، میز کار و جای لباس‌شویی هزینه‌ای عاقلانه است. این نور می‌تواند چراغ سیم‌کشی‌شده باشد، یا چراغی که راحت نصب می‌شود و به پریز می‌خورد، یا چراغ نواری که زیر کابینت جا می‌گیرد.

کمدها را از یاد نبرید: نور روشن در کمد، چه با پریز کار کند، چه نصب‌شده باشد و چه باتری‌دار، پیدا کردن لباس را سریع و آسان می‌کند و دیگر لازم نیست کسی در تاریکی دنبال ژاکت دلخواهش بگردد.

نور بیرون خانه هم مهم است. به نورافکن‌هایی فکر کنید که حسگر حرکت دارند، تا ساکنی که ناخواسته دیر به خانه برمی‌گردد بتواند راهش را به سوی در پیدا کند. مطمئن شوید نور کافی هست تا باز کردن قفل در کاری سریع و آسان باشد.

وقتی چراغ‌ها سر جایشان قرار گرفتند، به نوع لامپ‌ها فکر کنید. لامپ هالوژن می‌تواند بسیار داغ شود و خطر آتش‌سوزی بسازد. لامپ رشته‌ای به اندازهٔ هالوژن داغ نمی‌شود، ولی باید مرتب عوض شود. لامپ ال‌ای‌دی بسیار بیشتر از لامپ رشته‌ای عمر می‌کند و هزینهٔ انرژی را هم کم می‌کند.

به جابه‌جا کردن چراغ‌هایی که بالای پله‌ها هستند هم فکر کنید: آدم چه ۲۵ ساله باشد چه ۹۵ ساله، آنجا جای امنی برای بالا رفتن از نردبان و عوض کردن لامپ نیست.

بالا و پایین رفتن از پله را آسان‌تر و ایمن‌تر کنید

راه‌پله‌ای که چیزی در آن ریخته نیست، فرشش خوب چسبانده شده و نرده‌ای محکم دارد، و بهتر از همه در هر دو طرف، به ساکنان سالمند خانه امکان می‌دهد با کمترین خطر به طبقهٔ بالا و پایین بروند. نور خوب اینجا هم بسیار مهم است: نور کم یا نوری که بازتاب دارد می‌تواند تشخیص عمق را دشوار کند.

اگر ساکنان خانه دیگر نمی‌توانند ایمن از پله استفاده کنند، در صورت نیاز به نصب بالابر پله فکر کنید.

سالمند با عصا در حال پایین آمدن از پله‌ها

سامانهٔ امنیتی هوشمند برای خانه بگیرید

هزینه کردن برای یکی از بهترین سامانه‌های امنیتی خانه می‌تواند هر خانه‌ای را ایمن‌تر کند، ولی برای ساکنان سالمند فایده‌های بیشتری دارد. سامانهٔ امنیتی هوشمند کنترل چراغ‌ها و قفل درها را ممکن می‌کند؛ ساکن خانه می‌تواند پیش از خواب، بی‌آنکه دوباره از پله‌ها پایین برود، مطمئن شود که همه‌چیز قفل و خاموش است. با دوربینِ زنگ در که به دستگاه‌ها وصل می‌شود، سالمند می‌تواند پیش از باز کردن در ببیند چه کسی پشت در است، یا اگر او را نمی‌شناسد در را باز نکند. دستیارهای صوتیِ متصل هم به ساکن خانه امکان می‌دهند کمک بخواهد: به یکی از اعضای خانواده یا دوستان زنگ بزند، با آمبولانس یا پلیس تماس بگیرد، یا یکی از اعضای خانواده را که جای دیگری از خانه است صدا کند.

گذشته از سامانهٔ امنیتی معمول، برخی شرکت‌های امنیتی که خانه را زیر نظر دارند، بخشی هم برای کمک‌رسانی اضطراری پزشکی به سامانه‌شان می‌افزایند. این وسیله به شکل آویزی با بند گردن یا دستگاهی مثل ساعت است. کسی که زمین خورده، نمی‌تواند از رختخواب یا وان بلند شود یا به کمک اضطراری نیاز دارد، با فشار دادن دکمه‌ای که همراه خودش دارد کمک می‌خواهد و لازم نیست بکوشد تلفنی پیدا کند و زنگ بزند. این خدمات می‌توانند پیشینهٔ پزشکی را در پرونده‌شان نگه دارند تا نیروهای امدادی از وضعیت پزشکی یا دستورهای ویژه باخبر شوند، و می‌توانند اعضای خانواده را هم از وضعیت اضطراری باخبر کنند. این گزینه‌ها هم برای سالمندی که می‌خواهد در خانه بماند و هم برای اعضای خانواده، که نگران‌اند در نبودشان اتفاقی بیفتد، آسودگی و امنیت می‌آورد.

زوج سالمند در حال کار با تبلت خانه هوشمند

ماندن در خانهٔ خود

تصمیم به گذراندن سال‌های سالمندی در خانه، و نه در مرکز اقامتی‌ای که در آن کمک می‌گیرند، برای بسیاری از سالمندان آرامش‌بخش است. ولی وقتی این تصمیم گرفته شد، عاقلانه است که پیش از آنکه لازم شود، کارهای مناسب را انجام دهیم تا آن خانه تا جای ممکن امن و راحت باشد. تغییرهای کوچک و بازسازی‌های جزئی می‌تواند به سالمندان امکان دهد با خیال آسوده در خانهٔ خود بمانند.