میگرن در بیشتر افراد با بالا رفتن سن کم‌کم بهتر می‌شود و در زنان اغلب پس از یائسگی آرام‌تر است. ولی اگر پس از ۵۰ سالگی سردردی تازه شروع شده، یا سردردهای همیشگی‌تان شکل دیگری پیدا کرده است، آن را به حساب میگرن نگذارید و با پزشک در میان بگذارید. سردردِ تازه در این سال‌ها گاهی علت دیگری دارد که باید زود پیدا شود.

میگرن چیست؟

میگرن فقط یک سردرد بد نیست؛ ناراحتی‌ای است با حمله‌های سردرد که بارها برمی‌گردند و نشانه‌های دیگری هم همراه دارند. سردردها از شایع‌ترین ناراحتی‌های دستگاه عصبی‌اند و میگرن در زنان بیشتر از مردان دیده می‌شود. اگر یکی از بستگان نزدیکتان میگرن داشته باشد، احتمالش در شما بیشتر است.

علت دقیق میگرن روشن نیست، ولی به تغییرهایی در عصب‌ها و رگ‌های خونی مغز ربط دارد. میگرن به‌کلی برطرف نمی‌شود، اما با درمان می‌شود نشانه‌ها را آرام کرد و از شمار حمله‌ها کاست.

تصویر کارتونی زنی سالمند که روی نیمکت پارک نشسته و سرش درد می‌کند؛ زنی دیگر کنارش ایستاده است

حملهٔ میگرن چه نشانه‌هایی دارد؟

  • سردرد ضربان‌دار، متوسط تا شدید، که بیشتر وقت‌ها در یک طرف سر است و با حرکت بدتر می‌شود.
  • حالت تهوع یا استفراغ.
  • حساسیت به نور، صدا و گاهی بو.

حمله معمولاً از ۴ ساعت تا ۳ روز طول می‌کشد. از چند ساعت تا دو روز پیش از سردرد ممکن است خستگی زیاد و خمیازهٔ پیاپی، هوس خوراکی خاص، تشنگی، تغییر خلق یا خشکی گردن داشته باشید. پس از حمله هم خستگی و دشواری در تمرکز ممکن است تا دو روز بماند.

داشتن یکی از این نشانه‌ها به معنای میگرن نیست. پزشک با پرسیدن از سردردها و معاینه تشخیص می‌دهد. عکس‌برداری از مغز معمولاً برای تشخیص میگرن لازم نیست، مگر اینکه پزشک به علت دیگری گمان ببرد.

میگرن با هاله

برخی افراد پیش از سردرد نشانه‌های هشداری دارند که به آن «هاله» (اورا) می‌گویند:

  • دیدن خط‌های زیگزاگ، نقطه یا نور چشمک‌زن.
  • بی‌حسی یا گزگز و مورمور شدن.
  • سرگیجه.
  • دشواری در حرف زدن.

هاله معمولاً بیش از یک ساعت طول نمی‌کشد. برخی افراد حملهٔ میگرن را بدون سردرد تجربه می‌کنند و فقط نشانه‌های بینایی یا نشانه‌های دیگر دارند.

میگرن بدون هاله

شایع‌ترین نوع میگرن است. سردرد و نشانه‌های همراهش بدون هشدار پیشین می‌آید.

تصویر کارتونی زنی که دست‌هایش را روی سر گذاشته و خط‌های آشفته دور سرش کشیده شده است

چرا سردردِ تازه پس از ۵۰ سالگی را باید جدی گرفت؟

بیشتر سردردها نشانهٔ چیز خطرناکی نیستند. ولی سردردی که پس از ۵۰ سالگی تازه شروع می‌شود، یا سردردی که شکل، شدت یا شمارش عوض شده، از نشانه‌هایی است که پزشک باید بررسی کند. چند نمونه از علت‌های دیگر:

  • التهاب سرخرگ گیجگاهی (آرتریت تمپورال): سرخرگ‌های کنار سر ملتهب می‌شوند. نشانه‌هایش سردردهای شدید و پیاپی، درد یا حساسیت شقیقه و پوست سر، درد فک هنگام جویدن یا حرف زدن و اختلال بینایی است. این بیماری جدی است و اگر زود درمان نشود ممکن است به نابینایی یا سکتهٔ مغزی بینجامد. اگر با این نشانه‌ها دیدتان تار یا کم شد، منتظر نوبت پزشک نمانید و فوراً به اورژانس بیمارستان بروید.
  • سردرد ناشی از مصرف زیاد مسکن: مصرف پیوسته و زیاد داروهای سردرد خودش سردرد می‌آورد؛ سردردی که بیشترِ روزها هست و اغلب هنگام بیدار شدن بدتر است.
  • سکتهٔ مغزی: ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن یا صورت، دشواری در حرف زدن یا از دست رفتن بینایی همراه با سردرد را هاله حساب نکنید؛ این نشانه‌ها فوریت دارند.

چه چیزهایی حملهٔ میگرن را راه می‌اندازد؟

محرک‌ها در هر کس فرق دارند. رایج‌ترین‌ها این‌هاست:

  • استرس و خستگی.
  • کم‌خوابی یا پرخوابی.
  • جا انداختن وعدهٔ غذا و پایین افتادن قند خون.
  • کافئین زیاد (چای و قهوهٔ فراوان).
  • دخانیات و الکل.
  • نور شدید یا چشمک‌زن، صدای بلند و بوی تند.
  • تغییر ناگهانی هوا.
  • برخی داروها.
  • در برخی افراد، خوراکی‌های خاصی مانند شکلات یا پنیر مانده.

دفتر سردرد داشته باشید

یادداشت کردن کمک می‌کند محرک‌های خودتان را بشناسید و پزشک هم بهتر تشخیص دهد. پس از هر سردرد بنویسید:

  • چه ساعتی شروع شد، چقدر شدید بود و چقدر طول کشید.
  • پیش از آن چه می‌کردید و چه خورده و نوشیده بودید.
  • شب پیش چطور خوابیده بودید.
  • استرس یا هیجان خاصی داشتید یا نه.
  • چه دارویی خوردید؛ چه با نسخه و چه بدون نسخه.

اگر مراقب کسی هستید که خودش نمی‌تواند یادداشت کند، این دفتر را شما برایش پر کنید.

هنگام حمله چه کنید؟

  • در اتاقی آرام و تاریک دراز بکشید یا بخوابید.
  • پارچهٔ خنک یا کیسهٔ یخ روی پیشانی بگذارید.
  • مایعات کافی بنوشید؛ به‌ویژه اگر استفراغ داشته‌اید.
  • اگر پزشک برایتان مسکن یا داروی میگرن در نظر گرفته است، آن را همان آغاز سردرد مصرف کنید.

مسکن را بیش از دو روز در هفته مصرف نکنید؛ مصرف بیشتر می‌تواند سردردها را بیشتر و درمان میگرن را سخت‌تر کند. اگر می‌بینید بیش از این به مسکن نیاز دارید، با پزشک صحبت کنید تا برنامهٔ بی‌خطری برای مصرف دارو بریزد. پزشک عوارض احتمالی داروهای سردرد را هم برایتان توضیح می‌دهد.

داروهای اختصاصی میگرن که «تریپتان» نام دارند برای همه مناسب نیستند. اگر بیماری قلبی، سابقهٔ سکتهٔ مغزی یا فشار خون بالا دارید (به‌ویژه فشار خونی که کنترل نشده است)، این داروها ممکن است برایتان مناسب نباشند. پیش از آنکه پزشک داروی میگرن بنویسد، این بیماری‌ها را به او بگویید. پس از ۶۵ سالگی هم این داروها فقط با تجویز پزشک مصرف می‌شوند.

چطور از حمله‌ها کم کنیم؟

  • از محرک‌هایی که می‌شناسید تا جایی که می‌شود دوری کنید.
  • وعده‌های غذا را سر ساعت بخورید.
  • آب کافی بنوشید و کافئین را کم کنید.
  • هر شب در ساعت ثابتی بخوابید و صبح در ساعت ثابتی بیدار شوید.
  • منظم ورزش کنید؛ ورزشی که با وضع بدنتان جور باشد.
  • برای کم کردن استرس راهی پیدا کنید. آرام‌سازی و مراقبه به برخی افراد کمک می‌کند.
  • وزن مناسب داشته باشید.
  • از دخانیات و الکل دوری کنید.
تصویر کارتونی زن و مردی سالمند که در اتاق نشیمن نرمش می‌کنند

اگر حمله‌ها هفته‌ای یک بار یا بیشتر است، یا کمتر ولی شدید است، پزشک معمولاً داروی پیشگیری تجویز می‌کند. پیدا کردن داروی مناسب ممکن است زمان ببرد. طب سوزنی و شناخت‌درمانی رفتاری (نوعی مشاوره که راه کنار آمدن با درد را یاد می‌دهد) هم از روش‌هایی است که برای پیشگیری به کار می‌رود.

مکمل‌های زیادی برای میگرن تبلیغ می‌شود، ولی بسیاری از آن‌ها به‌خوبی آزموده نشده‌اند. برخی مکمل‌ها با داروها تداخل دارند و عوارض ناخواسته و حتی خطرناک می‌آورند. پیش از مصرف هر مکمل با پزشکتان صحبت کنید.