شاید فکر کرده باشید چرا بعضی سالمندان به‌راحتی قدم می‌زنند، می‌رقصند و از زندگی لذت می‌برند، ولی برای بعضی دیگر کوچک‌ترین حرکت هم با درد و زحمت همراه است. راز این تفاوت در یک عبارت خلاصه می‌شود: تحرک لگن (موبیلیتی لگن).

اگر می‌خواهید سالمندی راحت، مستقل و بدون درد داشته باشید، این مطلب برای شماست.

لگن چه کاری می‌کند؟

لگن مرکز تعادل بدن است. مانند پایه‌ای برای ستون فقرات کار می‌کند و حرکت مفصل‌های ران را ممکن می‌کند. وقتی لگن شما سالم و انعطاف‌پذیر باشد:

  • راه رفتن آسان‌تر است.
  • کمردرد و زانودرد کمتر می‌شود.
  • تعادل بهتر می‌شود و بهتر می‌توانید از زمین خوردن جلوگیری کنید.
  • کیفیت زندگی در سالمندی بالاتر می‌رود.

تحرک لگن یعنی چه؟

«موبیلیتی» یعنی دامنهٔ حرکت مفصل. تحرک لگن یعنی مفصل‌های ران و عضله‌های دور لگن نرم و انعطاف‌پذیر باشند تا حرکت آزادانه انجام شود. با بالا رفتن سن، به سبب شیوهٔ زندگی کم‌تحرک یا نشستن طولانی، لگن خشک و محدود می‌شود. ولی خبر خوب این است که هر وقت بخواهید، می‌توانید برای بهتر شدن تحرک لگن دست به کار شوید.

چرا در سالمندی تحرک لگن کم می‌شود؟

دلیل‌های زیادی دارد:

  • ضعف عضله‌ها
  • خشکی مفصل‌ها به سبب کم‌تحرکی
  • پوکی استخوان و دردهای مفصلی
  • عادت‌های نادرست در نشستن
  • جراحی لگن یا تعویض مفصل
  • بالا رفتن وزن
  • انجام ندادن تمرین‌های کششی

دانستن این دلیل‌ها کمک می‌کند با برنامه‌ای ساده و عملی جلوی کم شدن تحرک لگن را بگیرید.

تحرک بیشتر لگن چه فایده‌ای دارد؟

  • خطر زمین خوردن کم می‌شود.
  • راه رفتن و نشستن بهتر می‌شود.
  • درد کمر و زانو کم می‌شود.
  • به کنترل بی‌اختیاری ادرار کمک می‌کند.
  • کار دستگاه گوارش بهتر می‌شود.
  • اعتمادبه‌نفس و استقلال بیشتر می‌شود.
  • زندگی فعال و شاد حفظ می‌شود.

تمرین‌های ساده برای تحرک لگن

این تمرین‌ها سبک و ایمن‌اند؛ کافی است آن‌ها را آرام و با کنترل انجام دهید.

حرکت پروانه

  1. بنشینید و کف پاها را به هم بچسبانید.
  2. زانوها را به طرف زمین فشار دهید.
  3. ۲۰ ثانیه نگه دارید و رها کنید.

این حرکت عضله‌های داخل ران را می‌کشد.

چرخش لگن در حالت نشسته

  1. روی صندلی بنشینید.
  2. لگن را آرام به راست و چپ بچرخانید.
  3. در هر طرف ۱۰ بار این کار را انجام دهید.

کشش زانو به سینه

  1. به پشت بخوابید.
  2. یک زانو را به طرف سینه بکشید.
  3. ۲۰ ثانیه نگه دارید و سپس پا را عوض کنید.
زن سالمند خوابیده روی تشک در حال کشیدن زانو به سینه

پل زدن

  1. به پشت بخوابید.
  2. زانوها را خم کنید و کف پاها را روی زمین بگذارید.
  3. باسن را بالا ببرید تا بدن در یک خط صاف قرار بگیرد.
  4. ۵ ثانیه نگه دارید و پایین بیاورید.

این حرکت عضله‌های باسن و کمر را قوی می‌کند.

سالمند در حال تمرین پل زدن با نظارت فیزیوتراپیست

حرکت گربه و گاو

  1. چهار دست و پا روی زمین قرار بگیرید.
  2. کمر را به سمت بالا قوس بدهید (مثل گربه) و سپس پایین بیاورید (مثل گاو).
  3. ۱۰ بار تکرار کنید.
مرد سالمند چهار دست و پا در حال حرکت گربه و گاو

برنامهٔ هفتگی پیشنهادی

یک برنامهٔ هفتگی ساده می‌تواند نظم تمرین را بیشتر کند. کافی است روزی چند دقیقه وقت بگذارید:

روز هفتهتمرین پیشنهادیمدت (دقیقه)
شنبهپروانه و چرخش لگن در حالت نشسته۱۵
یکشنبهکشش زانو به سینه و پل زدن۲۰
دوشنبهگربه و گاو، و پروانه۱۵
سه‌شنبهپیاده‌روی آرام و چرخش لگن در حالت نشسته۲۰
چهارشنبهکشش زانو به سینه و پل زدن۱۵
پنجشنبهترکیب همهٔ حرکت‌ها۲۰
جمعهاستراحت فعال (پیاده‌روی کوتاه)آزاد

نکته: پیش از شروع برنامه حتماً با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.

از چه حرکت‌هایی پرهیز کنیم؟

گاهی بعضی حرکت‌ها می‌توانند فشاری دوچندان به مفصل‌های لگن وارد کنند. اگر لگنتان آسیب‌پذیر است، در سالمندی باید با دقت بیشتری از این حرکت‌ها پرهیز کنید:

  • چهارزانو نشستن برای مدت طولانی
  • چرخاندن شدید کمر بدون کنترل لگن
  • خم شدن ناگهانی از کمر برای بلند کردن چیزها
  • پریدن یا دویدن پرفشار بدون آمادگی
  • حرکت‌های پیشرفتهٔ یوگا بدون راهنمایی مربی

در زندگی روزمره چه کنیم؟

  • زیاد ننشینید؛ هر ۳۰ دقیقه یک بار بلند شوید و کمی راه بروید.
  • هنگام نشستن، زانوها و ران‌ها در زاویهٔ ۹۰ درجه باشند.
  • از صندلی استاندارد با ارتفاع مناسب استفاده کنید.
  • کفش راحت بپوشید تا لگن در وضعیت طبیعی بماند.
  • حرکت‌های کششی کوتاه را در برنامهٔ روزانه‌تان بگنجانید.
  • به نشانه‌های درد و خشکی لگن توجه کنید و زودتر به پزشک مراجعه کنید.

خوراک چه نقشی در سلامت لگن و مفصل‌ها دارد؟

بدن سالم، لگن سالم:

  • سبزی‌های برگ‌سبز
  • لبنیات کم‌چرب برای تأمین کلسیم
  • ماهی‌های چرب (امگا ۳ ضد التهاب)
  • مغزها و دانه‌ها
  • آب کافی برای سلامت غضروف‌ها
  • میوه‌های سرشار از ویتامین سی برای ساخته شدن کلاژن

ماساژ ملایم لگن

ماساژ سبک دور لگن جریان خون را بیشتر می‌کند و به کم شدن خشکی کمک می‌کند. چند حرکت ساده:

  • دراز بکشید و با نوک انگشتان دست، عضله‌های دور استخوان‌های لگن را آرام و دایره‌وار ماساژ دهید.
  • از یک توپ تنیس نرم استفاده کنید؛ آن را زیر باسن بگذارید و آرام روی آن حرکت کنید.
  • از روغن‌های طبیعی مثل روغن زیتون ولرم یا روغن بادام استفاده کنید.

توجه: اگر درد شدید یا التهاب دارید، خودسرانه ماساژ ندهید.

داستان خانم پروین

خانم پروین ۷۴ ساله است. چند سال پیش به سبب خشکی لگن و درد شدید مفصل ران، حتی چند قدم هم بدون کمک عصا نمی‌توانست راه برود. پیوسته نگران زمین خوردن بود و حس می‌کرد استقلالش را از دست داده است.

او با راهنمایی فیزیوتراپیستی مهربان تصمیم گرفت هر روز ۲۰ دقیقه تمرین‌های سادهٔ تحرک لگن را انجام دهد.

در ۶ ماه تغییری شگفت‌آور پیش آمد. دامنهٔ حرکت مفصل‌های رانش بیشتر شد و توانست دوباره بدون عصا راه برود. حالا نه‌تنها پیاده‌روی کوتاه می‌کند، بلکه در پارک حرکت‌های کششی‌اش را هم ادامه می‌دهد و الگوی دوستان هم‌سالش شده است.

او همیشه می‌گوید: «لگن متحرک، یعنی زندگی آزاد.»

خانم سالمند با اعتمادبه‌نفس و بدون عصا در پارک قدم می‌زند

تحرک لگن یک شیوهٔ زندگی است

تحرک لگن گنجی پنهان برای آرامش سال‌های سالمندی است. با تمرین‌های ساده، خوراک مناسب و کمی آگاهی می‌توانید حرکت، تعادل و نشاط را تا سال‌های طولانی حفظ کنید. هر حرکت کوچک، قدمی بزرگ برای حفظ استقلال شماست.

یادتان باشد «سلامت لگن» فقط چند حرکت بدنی نیست؛ یک شیوهٔ زندگی است. کافی است برای لگنتان وقت بگذارید، خوراکتان را کمی بهتر کنید، عادت‌های نشستن و ایستادنتان را درست کنید و هر روز، حتی چند دقیقه، به خودتان توجه کنید. با این کار از درون احساس سرزندگی می‌کنید و استقلالتان را حفظ می‌کنید. بدن شما سزاوار بهترین مراقبت‌هاست.