آیا حس می‌کنید نگرانی‌های مالی بر شما سنگینی می‌کند؟ وضعتان هر چه باشد، برای گذشتن از این روزهای سخت اقتصادی، کم کردن استرس و اضطراب و به دست گرفتن دوبارهٔ کنترل وضع مالی‌تان راه‌هایی هست.

اگر نگران پول هستید، تنها نیستید. بسیاری از ما، در سراسر جهان و از همهٔ قشرهای جامعه، در این روزگار سخت ناچاریم با استرس مالی و بی‌اطمینانی دست‌وپنجه نرم کنیم. مشکل شما چه از دست دادن کار باشد، چه بیشتر شدن بدهی، چه هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده و چه آمیزه‌ای از این‌ها، نگرانی مالی یکی از رایج‌ترین سرچشمه‌های استرس در زندگی امروز است.

حتی پیش از همه‌گیری جهانی کرونا و پیامدهای اقتصادی آن، مطالعه‌ای از انجمن روان‌شناسی آمریکا نشان داد که ۷۲ درصد آمریکایی‌ها دست‌کم گاهی دربارهٔ پول استرس دارند. دشواری‌های اقتصادی اخیر یعنی اکنون شمار بیشتری از ما با مشکل مالی و سختی روبه‌روییم.

مشکل مالی، مثل هر سرچشمهٔ دیگرِ استرسِ طاقت‌فرسا، می‌تواند اثر زیادی بر سلامت روان و تن، رابطه‌ها و کیفیت کلی زندگی شما بگذارد. حس شکست در برابر نگرانی‌های مالی می‌تواند بر خواب، عزت‌نفس و انرژی شما اثر منفی بگذارد. می‌تواند در شما خشم، شرم یا ترس پدید آورد، تنش و بگومگو با نزدیک‌ترین کسانتان را بیشتر کند، درد و نوسان خلق را شدیدتر کند و حتی خطر افسردگی و اضطراب را بالا ببرد.

ممکن است برای گریز از نگرانی‌هایتان به راه‌های ناسالمی مانند نوشیدن الکل، سوءمصرف مواد یا قمار رو بیاورید. در بدترین حالت، استرس مالی حتی می‌تواند فکر خودکشی یا اقدام به آن را برانگیزد. ولی وضعتان هر قدر هم ناامیدکننده به نظر برسد، کمک در دسترس است. با حل مشکل‌های مالی‌تان می‌توانید راهی برای بیرون آمدن از این باتلاق مالی پیدا کنید.

استرس مالی با سلامت شما چه می‌کند؟

همهٔ ما در ته دل می‌دانیم که در زندگی چیزهایی بسیار مهم‌تر از پول هست. با این همه، وقتی از نظر مالی در تنگنا هستید، ترس و استرس می‌تواند بر همهٔ دنیایتان سایه بیندازد. می‌تواند به عزت‌نفستان آسیب بزند، کاری کند که حس کنید کم و کاستی دارید و شما را از ناامیدی پر کند. وقتی استرس مالی طاقت‌فرسا می‌شود، ذهن، بدن و زندگی اجتماعی شما می‌تواند بهای سنگینی بپردازد.

استرس مالی می‌تواند به این‌ها بینجامد:

  • بی‌خوابی یا دیگر ناراحتی‌های خواب: هیچ چیز به اندازهٔ نگرانی از صورت‌حساب‌های پرداخت‌نشده یا از دست رفتن درآمد، کیفیت خوابتان را پایین نمی‌آورد.
  • بالا یا پایین رفتن وزن: استرس می‌تواند اشتهایتان را به هم بریزد و کاری کند که از اضطراب پرخوری کنید، یا برای صرفه‌جویی از وعده‌های غذایتان بگذرید.
  • افسردگی: زندگی زیر سایهٔ مشکل‌های پولی می‌تواند هر کسی را ناامید کند و کاری کند که برای تمرکز یا تصمیم گرفتن تقلا کند. بنا بر مطالعه‌ای در دانشگاه ناتینگهام بریتانیا، کسانی که با بدهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند بیش از دو برابر در معرض افسردگی‌اند.
  • اضطراب: پول می‌تواند مثل تور ایمنی باشد. بدون آن ممکن است خود را آسیب‌پذیر و مضطرب حس کنید. همهٔ آن نگرانی‌ها دربارهٔ صورت‌حساب‌های پرداخت‌نشده یا از دست رفتن درآمد می‌تواند نشانه‌های اضطراب مانند تپش قلب، عرق کردن، لرزش یا حتی حملهٔ پانیک (حملهٔ ناگهانی ترس شدید) بیاورد.
  • دشواری در رابطه: معمولاً می‌گویند پول رایج‌ترین موضوعی است که زن و شوهرها بر سرش بگومگو می‌کنند. استرس مالی اگر کنترل نشود، می‌تواند شما را عصبانی کند، میلتان به رابطهٔ جنسی را از بین ببرد و حتی پایهٔ محکم‌ترین رابطه‌ها را ویران کند.
  • کناره‌گیری از دیگران: نگرانی‌های مالی می‌تواند بال‌وپرتان را بچیند و کاری کند که از دوستانتان کناره بگیرید، زندگی اجتماعی‌تان را کم کنید و در لاک خودتان فرو بروید؛ و این فقط استرستان را بدتر می‌کند.
  • بیماری‌های جسمی: مانند سردرد، ناراحتی‌های گوارشی، دیابت، فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی. در کشورهایی که خدمات درمانی رایگان ندارند، نگرانی مالی ممکن است باعث شود از ترس هزینهٔ بیشتر، رفتن پیش پزشک را عقب بیندازید یا اصلاً نروید.

چرخهٔ معیوبِ وضع مالی بد و حال روانی بد

چند مطالعه نشان داده‌اند که میان نگرانی‌های مالی و ناراحتی‌های سلامت روان، مانند افسردگی، اضطراب و سوءمصرف مواد، رابطه‌ای چرخه‌ای هست:

  • مشکل مالی بر سلامت روان شما اثر منفی می‌گذارد. استرسِ بدهی یا دیگر مسئله‌های مالی باعث می‌شود حس افسردگی یا اضطراب کنید.
  • افت سلامت روان، ادارهٔ پول را دشوارتر می‌کند. ممکن است تمرکز برایتان سخت‌تر شود یا انرژی لازم برای رسیدگی به انبوه صورت‌حساب‌ها را نداشته باشید. یا ممکن است به سبب اضطراب یا افسردگی از کار مرخصی بگیرید و درآمدتان را از دست بدهید.
  • این دشواری‌ها در ادارهٔ پول به مشکل مالی بیشتر و بدتر شدن سلامت روان می‌انجامد و همین‌طور ادامه پیدا می‌کند. در مارپیچی رو به پایین می‌افتید که در آن مشکل مالی بیشتر و سلامت روان کمتر می‌شود.

وضعتان همین حالا هر قدر هم بد به نظر برسد، راه بیرون‌رفتی هست. راهبردهای زیر می‌تواند کمکتان کند این چرخه را بشکنید، استرسِ مشکل‌های مالی را کم کنید و دوباره به ثبات برسید.

با کسی حرف بزنید

وقتی با مشکل مالی روبه‌رویید، اغلب وسوسهٔ شدیدی هست که همه چیز را در خودتان نگه دارید و بکوشید تنهایی از پسش برآیید. بسیاری از ما حتی پول را موضوعی ممنوع می‌دانیم که نمی‌شود درباره‌اش با دیگران حرف زد. ممکن است از گفتن اینکه چقدر درمی‌آورید یا خرج می‌کنید حس ناخوشایندی داشته باشید، از هر اشتباه مالی که کرده‌اید شرمنده باشید، یا از اینکه نمی‌توانید خرج خانواده‌تان را بدهید خجالت بکشید.

ولی در خود نگه داشتن فقط استرس مالی‌تان را بدتر می‌کند. در اقتصاد امروز، که بسیاری از مردم بی‌آنکه تقصیری داشته باشند در تنگنا هستند، احتمالاً خواهید دید که دیگران مشکل شما را بسیار بهتر از آنچه فکر می‌کنید درک می‌کنند.

گفت‌وگوی رودررو با دوستی مورد اعتماد یا یکی از عزیزانتان راهی ثابت‌شده برای کم کردن استرس است. افزون بر آن، بی‌پرده حرف زدن از مشکل‌های مالی‌تان می‌تواند کمکتان کند همه چیز را در اندازهٔ واقعی‌اش ببینید. اگر نگرانی‌های پولی را برای خودتان نگه دارید، فقط بزرگ‌تر می‌شوند تا جایی که حل‌نشدنی به نظر برسند. همین کار سادهٔ گفتن مشکل‌ها به کسی که به او اعتماد دارید، می‌تواند آن‌ها را بسیار کمتر ترسناک نشان دهد.

  • لازم نیست کسی که با او حرف می‌زنید بتواند مشکلتان را حل کند یا کمک مالی بدهد.
  • برای سبک شدن بار شما، او فقط باید بخواهد بدون داوری و سرزنش دربارهٔ این مسئله‌ها حرف بزند.
  • دربارهٔ آنچه از سر می‌گذرانید و حس‌هایی که دارید روراست باشید.
  • حرف زدن از نگرانی‌هایتان می‌تواند کمکتان کند بفهمید با چه روبه‌رویید. حتی ممکن است دوست یا عزیزتان راه‌حل‌هایی پیش بگذارد که تنهایی به فکرتان نمی‌رسید.

خانواده را در جریان بگذارید

مشکل مالی بر همهٔ خانواده اثر می‌گذارد و جلب پشتیبانی عزیزانتان می‌تواند در عوض شدن اوضاع بسیار مهم باشد. حتی اگر به اینکه روی پای خودتان هستید می‌بالید، خانواده‌تان را در جریان وضع مالی‌تان بگذارید و به آن‌ها بگویید چطور می‌توانند در پس‌انداز کردن کمکتان کنند.

بگذارید نگرانی‌هایشان را بگویند. احتمالاً عزیزانتان نگران شما و ثبات مالی خانواده‌اند. به نگرانی‌هایشان گوش بدهید و بگذارید برای حل مشکل‌های مالی‌ای که با آن روبه‌رویید پیشنهاد بدهند.

برای تفریح خانوادگی وقت بگذارید. زمان منظمی را کنار بگذارید که در آن از بودن کنار هم لذت ببرید و نگرانی‌های مالی را فراموش کنید. پیاده‌روی در پارک، بازی یا ورزش کردن با هم خرجی ندارد، ولی می‌تواند به کم شدن استرس و خوش‌بین ماندن همهٔ خانواده کمک کند.

حساب درآمد و خرجتان را روشن کنید

اگر در گذران زندگی به سختی افتاده‌اید، ممکن است فکر کنید با باز نکردن قبض‌ها، جواب ندادن به تلفن طلبکارها یا نادیده گرفتن صورت‌حساب بانک و کارت اعتباری می‌توانید استرستان را کم کنید. ولی انکار واقعیت، اوضاع را در درازمدت فقط بدتر می‌کند. نخستین قدم در ریختن برنامه‌ای برای حل مشکل‌های مالی این است که جزئیات درآمد، بدهی و خرج‌هایتان را دست‌کم در طول یک ماه مشخص کنید.

چند وب‌سایت و برنامه (اپلیکیشن) گوشی هوشمند می‌توانند کمکتان کنند حساب پولتان را نگه دارید. یا می‌توانید رسیدها را جمع کنید، صورت‌حساب‌های بانک و کارت اعتباری را ببینید و از آخر به اول حساب کنید.

روشن است که حل بعضی مشکل‌های مالی از بعضی دیگر آسان‌تر است. ولی با فهرست کردن وضع مالی‌تان، تصویر بسیار روشن‌تری از جایی که ایستاده‌اید پیدا می‌کنید. این کار هر قدر هم ترسناک یا دردناک به نظر برسد، پیگیری جزئیات مالی می‌تواند کمکتان کند آن حس کنترل بر اوضاع را که سخت به آن نیاز دارید، به دست آورید.

همهٔ خرج‌هایتان را یادداشت کنید. وقتی با انبوهی از قبض‌های سررسیدشده و بدهیِ رو به افزایش روبه‌رویید، خریدن یک قهوه در راه کار شاید خرجی بی‌اهمیت به نظر برسد. ولی خرج‌هایی که کوچک به نظر می‌آیند می‌توانند با گذشت زمان روی هم جمع شوند؛ پس همه را پیگیری کنید. دانستن اینکه پولتان را دقیقاً چطور خرج می‌کنید، کلید بودجه‌بندی و ریختن برنامه‌ای برای حل مشکل‌های مالی است.

بدهی‌هایتان را فهرست کنید. قبض‌های سررسیدشده، جریمه‌های دیرکرد و حداقل پرداخت‌هایی که موعدشان رسیده را بنویسید؛ همچنین هر پولی که به خانواده یا دوستان بدهکارید.

الگوهای خرج کردن و محرک‌هایش را بشناسید. آیا بی‌حوصلگی یا یک روز پراسترس در محل کار شما را به مرکز خرید یا خرید اینترنتی می‌کشاند؟ آیا وقتی بچه‌ها شلوغ می‌کنند، به‌جای آشپزی در خانه، با غذای گران رستوران یا بیرون‌بر آرامشان می‌کنید؟ وقتی محرک‌هایتان را شناختید، می‌توانید برای کنار آمدن با آن‌ها راه‌هایی سالم‌تر از «خریددرمانی» پیدا کنید.

دنبال تغییرهای کوچک باشید. پول دادن برای چیزهایی مثل روزنامهٔ صبح، ساندویچ ناهار یا سیگارِ وقت استراحت می‌تواند در ماه خرج چشمگیری بشود. شاید معقول نباشد که هر لذت کوچکی را از خودتان بگیرید، ولی کم کردن خرج‌های غیرضروری و پیدا کردن راه‌های کوچک برای کاستن از خرج روزانه واقعاً می‌تواند پول نقد بیشتری برای پرداخت قبض‌ها آزاد کند.

خرج‌های ناگهانی را کنار بگذارید. آیا تا حالا چیزی را در اینترنت یا در ویترین مغازه‌ای دیده‌اید و حس کرده‌اید حتماً باید آن را بخرید؟ خرید آنی می‌تواند بودجه‌تان را بر باد بدهد و کارت‌های اعتباری‌تان را تا سقف پر کند. برای ترک این عادت، بکوشید برای خودتان قاعده‌ای بگذارید که پیش از هر خرید تازه یک هفته صبر کنید.

وقتی مشکل مالی فقط به پول مربوط نیست

گاهی ریشهٔ مشکل‌های مالی‌تان ممکن است جای دیگری باشد. برای نمونه، مشکل مالی می‌تواند از قمار مشکل‌ساز، قربانی کلاهبرداری شدن یا یک ناراحتی سلامت روان باشد؛ مانند ولخرجی در دورهٔ شیدایی اختلال دوقطبی.

برای اینکه همان مشکل‌های مالی دوباره پیش نیاید، لازم است هم به مشکل زیربنایی رسیدگی کنید و هم به مشکل‌های مالی‌ای که در زندگی‌تان پدید می‌آورد.

برنامه بریزید و به آن پایبند بمانید

همان‌طور که استرس مالی می‌تواند از مشکل‌های مالی بسیار گوناگونی برخیزد، راه‌حل‌های ممکن هم به همان اندازه گوناگون است. برنامهٔ حل مشکل خاص شما می‌تواند این‌ها باشد: زندگی با بودجه‌ای محدودتر، پایین آوردن نرخ بهرهٔ بدهی کارت اعتباری، محدود کردن خرج‌های اینترنتی، جست‌وجوی کمک‌های دولتی، اعلام ورشکستگی، یا پیدا کردن کار تازه یا درآمدی اضافه.

برنامه‌تان برای حل مشکل‌های مالی هر چه باشد، تنظیم یک بودجهٔ ماهانه و پیروی از آن می‌تواند کمکتان کند در مسیر درست بمانید و حس کنترل را دوباره به دست آورید.

  • خرج‌های روزانه مانند خواربار و هزینهٔ رفت‌وآمد به محل کار، و نیز اجارهٔ ماهانه، رهن و قبض‌های آب و برق را در بودجه‌تان بیاورید.
  • چیزهایی را که سالانه می‌پردازید، مانند بیمهٔ ماشین یا مالیات بر دارایی، بر ۱۲ تقسیم کنید تا بتوانید هر ماه برایشان پول کنار بگذارید.
  • اگر شدنی است، بکوشید هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده را هم در نظر بگیرید؛ مانند هزینهٔ کمک پزشکی یا نسخه هنگام بیماری، یا هزینهٔ تعمیر خانه یا ماشین.
  • تا جایی که می‌شود پرداخت خودکار تنظیم کنید تا مطمئن شوید صورت‌حساب‌ها به‌موقع پرداخت می‌شود و از دیرکرد در پرداخت و بالا رفتن نرخ بهره جلوگیری کنید.
  • خرج‌هایتان را اولویت‌بندی کنید. اگر هر ماه در تأمین خرج‌ها به سختی می‌افتید، کمک می‌کند که مشخص کنید پولتان اول باید کجا برود. برای نمونه، خوراک و سرپناه خودتان و خانواده و روشن ماندن برق از ضروریات است. پرداخت کارت اعتباری از ضروریات نیست؛ حتی اگر از پرداخت‌ها عقب مانده باشید و شرکت‌های وصول بدهی آزارتان بدهند.
  • دنبال راه‌هایی برای پس‌انداز باشید. بسیاری از ما می‌توانیم در بودجه‌مان چیزی پیدا کنیم که بشود حذفش کرد تا به تأمین خرج زندگی کمک کند. بودجه‌تان را مرتب مرور کنید و دنبال راه‌هایی برای کم کردن هزینه‌ها باشید.
  • پشتیبانی همسر، شریک زندگی یا فرزندانتان را جلب کنید. مطمئن شوید همهٔ اهل خانه به یک سو حرکت می‌کنند و هدف‌های مالی شما را می‌فهمند.

استرس کلی‌تان را کم کنید

حل مشکل‌های مالی از قدم‌های کوچکی ساخته می‌شود که با گذشت زمان نتیجه می‌دهد. در وضع اقتصادی کنونی بعید است مشکل‌های مالی‌تان یک‌شبه از بین برود. ولی این به آن معنا نیست که نمی‌توانید همین حالا برای کم کردن استرستان قدمی بردارید و انرژی و آرامش خاطری پیدا کنید که در درازمدت بهتر با چالش‌ها روبه‌رو شوید.

تحرک داشته باشید. حتی کمی ورزش منظم می‌تواند به کم شدن استرس، بهتر شدن خلق و انرژی و بالا رفتن عزت‌نفس شما کمک کند. هدفتان ۳۰ دقیقه در بیشتر روزها باشد؛ اگر آسان‌تر است، آن را به نوبت‌های کوتاه ۱۰ دقیقه‌ای تقسیم کنید.

یک روش آرام‌سازی را تمرین کنید. هر روز زمانی را برای آرام گرفتن کنار بگذارید و به ذهنتان فرصت بدهید از نگرانی‌های همیشگی بیاساید. مراقبه، تمرین‌های تنفسی یا دیگر روش‌های آرام‌سازی راه‌هایی عالی برای کم کردن استرس و بازگرداندن تعادل به زندگی‌تان هستند.

از خوابتان کم نگذارید. خستگی فقط استرس و الگوهای فکر منفی شما را بیشتر می‌کند. پیدا کردن راه‌هایی برای بهتر خوابیدن در این روزهای سخت به ذهن و بدنتان کمک می‌کند.

عزت‌نفستان را تقویت کنید. درست یا نادرست، تجربهٔ مشکل مالی می‌تواند کاری کند که حس شکست کنید و بر عزت‌نفستان اثر بگذارد. ولی راه‌های بسیار سودمند دیگری برای بهتر کردن حس ارزشمندی‌تان هست.

حتی وقتی خودتان در تنگنا هستید، کمک داوطلبانه به دیگران می‌تواند اعتمادبه‌نفستان را بیشتر و استرس، خشم و اضطرابتان را کمتر کند؛ البته کمکی که به‌عنوان یک دلیل ارزشمند مطرح نیست. یا می‌توانید زمانی را در طبیعت بگذرانید، مهارت تازه‌ای یاد بگیرید، یا از هم‌نشینی با کسانی لذت ببرید که شما را برای آنچه هستید قدر می‌دانند، نه برای موجودی حساب بانکی‌تان.

غذای سالم بخورید. برنامهٔ غذایی سالم و سرشار از میوه، سبزی و امگا ۳ می‌تواند به بهتر شدن خلق و بیشتر شدن انرژی شما و بهتر شدن نگاهتان به زندگی کمک کند. برای این کار هم لازم نیست پول زیادی خرج کنید؛ برای خوب خوردن با بودجهٔ کم راه‌هایی هست.

قدر چیزهای خوب زندگی‌تان را بدانید. وقتی در نگرانی و بی‌اطمینانی مالی فرو رفته‌اید، آسان است که همهٔ توجهتان را به چیزهای منفی بدهید. لازم نیست واقعیت را نادیده بگیرید و وانمود کنید همه چیز خوب است؛ ولی می‌توانید لحظه‌هایی را صرف قدردانی از چیزی کنید؛ برای نمونه یک رابطهٔ نزدیک، زیبایی غروب خورشید یا مهر یک حیوان خانگی.

این کار می‌تواند ذهنتان را از نگرانی‌های پیوسته آسوده کند و به بهتر شدن خلق و کم شدن استرستان کمک کند.