فعالیت بدنی (ورزش) و ورزشهای تفریحی میتواند برای افراد در هر سنی، از جمله سالمندان، مهم باشد. با این حال اگر سالمند هستید یا سالمندی را میشناسید که میخواهد ورزش کند، در انتخابتان دقت کنید. انتخاب فعالیت یا ورزش نادرست میتواند به آسیبدیدگی بینجامد؛ از این رو توصیههایی برایتان داریم.
جمعیت سالمندان رو به افزایش است
با افزایش دانش پزشکی و پیشرفتهای قرن بیستویکم، جمعیت سالمندان رو به افزایش است. برآورد میشود تا سال ۲۰۵۰ میلادی، از هر ۵ نفر در جهان ۱ نفر بالای ۶۰ سال داشته باشد؛ امروز این نسبت یک نفر از هر ۱۰ نفر است.
چرا فعالیت بدنی مهم است؟
بهخوبی شناخته شده است که کمتحرکی میتواند به بسیاری از بیماریهای غیرواگیر بینجامد. در برابر، فعالیت بدنی برای سلامت فایدههای بسیاری دارد:
- کار بهتر قلب؛
- فشار خون پایین؛
- بهتر شدن کار ریه؛
- بهتر شدن خلقوخو؛
- کم شدن خطر برخی سرطانها؛
- کنترل وزن؛
- تقویت عضلهها و استخوانها؛
- بیشتر شدن توانایی انجام فعالیتها و جلوگیری از زمین خوردن.
افزون بر این، مطالعهای که در شمارهٔ دسامبر ۲۰۲۱ «مجلهٔ بینالمللی تحقیقات محیطی و بهداشت عمومی» منتشر شد، نشان داد ورزش میتواند پیشرفت زوال عقل را به تأخیر بیندازد و از آن جلوگیری کند.
توجه داشته باشید که هرچه بیشتر ورزش کنید، به احتمال زیاد فایدههای سلامتیِ یادشده را به دست میآورید.

چقدر ورزش توصیه میشود؟
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری توصیه میکند بزرگسالان ۶۵ ساله و بالاتر ۳۰ دقیقه در روز، ۵ روز در هفته، یا ۷۵ دقیقه در هفته ورزش شدید انجام دهند. این مرکز همچنین فعالیتهای بیهوازی (تقویتکننده) را دو بار در هفته توصیه میکند. البته اینها فقط توصیه است.
دستههای گوناگون ورزش
فعالیت بدنی برای سالمندان گونههای مختلفی دارد.

ورزشهای تماسی
در ورزشهای تماسی، بازیکنان با بازیکنان دیگر یا با اشیا تماس پیدا میکنند؛ مانند فوتبال آمریکایی، فوتبال، هاکی روی یخ، چوگان و بوکس.
این ورزشها بیشترین خطر آسیب را دارند و برای سالمندان بسیار خطرناکاند.
با این حال یک ورزش تماسی هست که بسیاری از سالمندان میتوانند با ایمنی نسبی انجامش دهند: بسکتبال.
بسکتبال ورزشی تماسی به شمار میآید، ولی یک بازی دوستانهٔ بدون خطا یا برخورد میتواند بهطور معقولی ایمن باشد، حتی برای بزرگسالان.
ورزشهای با تماس محدود
در این ورزشها تماس پیدرپی با بازیکنان دیگر یا اشیا وجود ندارد. سافتبال، راکتبال و اسکواش از این دستهاند. ممکن است سرانجام با کسی برخورد کنید، ولی اگر با احتیاط بازی کنید بعید است. تا آنجا که به سالمندان مربوط است، اینکه بخواهید این را امتحان کنید یا نه، سلیقهٔ شخصی خودتان است.
ورزشهای غیرتماسی
ورزش غیرتماسی ورزشی است که در آن تماس با شرکتکنندهٔ دیگر یا با یک شیء بهندرت پیش میآید؛ مانند تنیس و پیکلبال. حتی اگر ممکن باشد توپ به شما بخورد یا با همبازیتان در بازی دونفره برخورد کنید، این ورزش غیرتماسی به شمار میآید.
پیکلبال ورزشی است که در همهٔ سنها، و بهویژه میان سالمندان، سریعتر از هر ورزش دیگری رشد میکند. این ورزش جنبههایی از تنیس، بدمینتون و پینگپنگ را با هم دارد و در زمینی بسیار کوچکتر از زمین تنیس بازی میشود. بازیکنان از پارو استفاده میکنند و به یک توپ پلاستیکی سوراخدار ضربه میزنند.
پیکلبال هیجان تنیس را دارد، بدون آن اندازه دویدن. دلیلهای دیگرِ محبوب شدن پیکلبال، خطر کم آسیب و آسان بودن یادگیری آن است؛ ساعتها کلاس یا سالها تمرین نمیخواهد. بسیاری از مردم میتوانند پس از حدود ۵ دقیقه این ورزش را یاد بگیرند. افزون بر این، در پیکلبال فاصلهٔ همبازی و حریف با شما کمتر از تنیس است و این به ارتباط بیشتر با دیگران میانجامد.
گلف هم ورزش غیرتماسی دیگری است که برای سالمندان فعالیتی عالی است؛ به همین دلیل زمین گلف در شهرکهای بازنشستگان فراوان است. بعید است در زمین گلف از ضربه آسیب ببینید. ولی اگر توپ گلف بازیکن دیگری به شما بخورد یا، خیلی بهندرت، توپ خودتان برگردد و به شما بخورد، ممکن است این اتفاق بیفتد.
یکی از ایرادهای گلف، وقتی با خودروی گلف بازی میکنید، این است که پیادهروی زیادی ندارد و این فایدههای سلامتی را کم میکند.
بولینگ هم ورزش بدون تماس دیگری است که میتواند برای سالمندان عالی باشد، به شرط اینکه توپ بیش از اندازه سنگین انتخاب نکنید. خطر اصلی بولینگ برای سالمندان سر خوردن روی زمین است. از این رو توصیه میکنیم یک جفت کفش بولینگ خوب بپوشید: بهجای کفش کرایهای، خودتان یک جفت کفش مناسب بخرید.
هر یک از این ورزشهای غیرتماسی، با اینکه تماسی در کار نیست، باز میتواند به سالمندان آسیب بزند. در هر ورزشی ممکن است به کمر، گردن یا دستها و پاها فشار بیاید. افزون بر این، اگر کسی هنگام ورزش زمین بخورد، ممکن است سرش آسیب ببیند یا پوستش ساییده شود. از این رو کفش و لباس مناسب را توصیه میکنیم. اگر جایی از بدنتان پیشتر آسیب دیده است یا میخواهید حمایت بیشتری داشته باشید، بریس میتواند فکر خوبی باشد. بریس وسیلهای است که دور بخشی از بدن بسته میشود و آن را نگه میدارد.
شنای غیررقابتی، از جمله ایروبیک در آب، این امکان را میدهد که حتی با محدودیتهای جسمی، مثل وقتی که کسی بدون کمک نمیتواند راه برود، ورزش کنید. افزون بر این، بسیاری از استخرها دستگاههای ویژهای دارند که کسانی را که به کمک نیاز دارند به درون استخر پایین میبرد.
ورزشهای دیگری هم میتواند برای سالمندان سودمند باشد؛ از جمله دوچرخهسواری (درون خانه و بیرون از آن) و پیادهروی.


چرا سالمندان سراغ ورزش میروند؟
مطالعههایی دربارهٔ اینکه مردم چرا ورزش میکنند تحلیل و در «مجلهٔ علوم ورزش و سلامت» منتشر شد. کسانی که بهتنهایی فعالیتهایی مانند شنا یا دوچرخهسواری میکنند، این کار را برای فایدههای سلامتیاش انجام میدهند. ولی کسانی که سراغ فعالیتهایی مانند گلف و بولینگ میروند، هم برای فایدههای سلامتی و هم برای ارتباط با دیگران این کار را میکنند.
خبر خوب این است که ورزش برای افراد در هر سن، شکل، اندازه و توانایی در دسترس است. بهترین نوع فعالیت به سن شما و محدودیتهای پزشکی یا جسمیتان بستگی دارد. اگر محدودیتی ندارید، ورزش یا فعالیتی را برگزینید که از آن لذت میبرید؛ چون احتمال شرکت کردنتان را بیشتر میکند.
