بسیاری از مردم نگران فراموشکار شدن‌اند و گمان می‌کنند فراموشی نخستین نشانهٔ آلزایمر است. ولی همهٔ کسانی که حافظه‌شان دچار مشکل است آلزایمر ندارند.

آلزایمر ویژهٔ سالمندان نیست، ولی در آنان شایع‌تر است.

علت‌های دیگرِ مشکل حافظه می‌تواند بالا رفتن سن، بیماری‌ها و وضعیت‌های پزشکی، مشکلات عاطفی، اختلال خفیف شناختی یا گونهٔ دیگری از زوال عقل (دمانس) باشد.

حافظه با بالا رفتن سن چه تغییری می‌کند؟

فراموشی می‌تواند بخشی طبیعی از بالا رفتن سن باشد. با بالا رفتن سن در همهٔ بخش‌های بدن، از جمله مغز، تغییرهایی پیش می‌آید. در نتیجه برخی ممکن است ببینند که یاد گرفتن چیزهای تازه بیشتر طول می‌کشد، اطلاعات را هم به خاطر نمی‌آورند، یا چیزهایی مثل عینکشان را گم می‌کنند. این‌ها معمولاً نشانهٔ فراموشی خفیف است، نه مشکل جدی حافظه مانند آلزایمر.

داستان مریم

مریم کلیدهای ماشینش را پیدا نمی‌کرد. به قلاب کنار درِ ورودی نگاه کرد؛ آنجا نبودند. کیفش را گشت؛ فایده‌ای نداشت. سرانجام آن‌ها را روی میزش پیدا کرد. دیروز هم نام همسایه‌اش را فراموش کرده بود. حافظه‌اش او را بازی می‌داد. کم‌کم نگران شد.

تصمیم گرفت نزد پزشکش برود. پزشک پس از معاینهٔ کامل گفت که حال مریم خوب است و فراموشی‌اش فقط بخشی عادی از بالا رفتن سن است. پزشک پیشنهاد کرد که مریم کلاس بگذارد، با دوستانش بازی کند یا در مدرسهٔ محل کمک کند تا به حافظه‌اش کمک شود.

تفاوت بالا رفتن طبیعی سن با آلزایمر

بالا رفتن عادی سن بیماری آلزایمر
یک بار تصمیم بدی می‌گیرید. بسیاری از وقت‌ها ضعیف قضاوت می‌کنید و تصمیم می‌گیرید.
یک پرداخت ماهانه از قلم می‌افتد. در رسیدگی به قبض‌های ماهانه دشواری دارید.
فراموش می‌کنید چه روزی است و بعد به یاد می‌آورید. حساب تاریخ یا وقتِ سال از دستتان می‌رود.
گاهی فراموش می‌کنید کدام واژه را به کار ببرید. در گفت‌وگو دشواری دارید.
گاه‌به‌گاه چیزی را گم می‌کنید. بیشتر وقت‌ها چیزها را سر جایشان نمی‌گذارید و نمی‌توانید پیدایشان کنید.

وقتی علت فراموشی یک بیماری دیگر است

برخی بیماری‌ها و وضعیت‌های پزشکی می‌توانند مشکل جدی حافظه پدید آورند. این مشکل‌ها باید با درمان شدنِ فرد از میان برود. وضعیت‌هایی که ممکن است حافظه را دچار مشکل کنند:

  • تومور، لختهٔ خون یا عفونت در مغز
  • برخی اختلال‌های تیروئید، کلیه یا کبد
  • نوشیدن زیاد الکل
  • آسیب سر، مانند ضربهٔ مغزی بر اثر افتادن یا تصادف
  • عوارض جانبی دارو
  • نخوردن غذای سالم به اندازهٔ کافی، و کم بودن ویتامین‌ها و مواد معدنی در بدن (مانند ویتامین ب۱۲)

پزشک باید هرچه زودتر وضعیت‌های جدی پزشکی مانند این‌ها را درمان کند.

وقتی علت فراموشی مشکل عاطفی است

مشکلات عاطفی مانند استرس، اضطراب یا افسردگی می‌تواند آدم را فراموشکار کند و می‌تواند با زوال عقل اشتباه گرفته شود. برای نمونه، کسی که تازه بازنشسته شده یا با مرگ همسر، خویشاوند یا دوستش کنار می‌آید، ممکن است غمگین، تنها، نگران یا بی‌حوصله باشد. تلاش برای کنار آمدن با این تغییرهای زندگی برخی را سردرگم یا فراموشکار می‌کند.

سردرگمی و فراموشیِ برخاسته از احساس‌ها معمولاً موقتی است و با فروکش کردن آن احساس‌ها از میان می‌رود. دوستان و خانوادهٔ پشتیبان می‌توانند مشکلات عاطفی را کم کنند. درمان ممکن است مشاوره، دارو یا هر دو باشد. فعال بودن و یاد گرفتن مهارت‌های تازه هم می‌تواند کمک کند حالتان بهتر شود و حافظه‌تان بهبود یابد.

داستان گلوریا

گلوریا همیشه غمگین بود. فقط می‌خواست شب و روز بخوابد. خیلی هم فراموشکار شده بود. باب، خواهرزادهٔ گلوریا، ترسید که مشکلی در کار باشد و او را نزد پزشک برد. پزشک گفت گلوریا افسردگی دارد و به دارو نیاز دارد و باید نزد مشاور هم برود.

پس از ۳ ماه، باب تغییر را در عمه‌اش می‌دید. گلوریا بهتر غذا می‌خورد و بهتر می‌خوابید. بیشترِ وقتش را هم با دوستان و کارهای داوطلبانه می‌گذراند.