وقتی همسرتان از دنیا میرود، دنیای شما عوض میشود. در سوگ همسر هستید و پر از غم و اندوه. ممکن است احساس درماندگی، شوک و ترس کنید، و احساس گناه کنید از اینکه شما هنوز زندهاید. گاهی حتی ممکن است از همسرتان خشمگین شوید که شما را ترک کرده است. همهٔ این احساسها طبیعی است. برای اینکه احساسها را چطور حس کنید و چطور بیان کنید هیچ قانونی نیست. برای سوگواری هم راه درست یا نادرستی وجود ندارد.
وقتی اندوهگین میشوید
ممکن است هم درد جسمی حس کنید و هم درد عاطفی. کسانی که اندوهگیناند بیشترِ وقتها زود به گریه میافتند و ممکن است چنین ناراحتیهایی داشته باشند:
- دشواری در خواب؛
- کم شدن میل به غذا؛
- ناراحتیهای شدید روحی؛
- سخت شدن تصمیمگیری.
گذشته از کنار آمدن با احساس فقدان، ممکن است لازم باشد زندگیتان را هم از نو بررسی کنید. این کار میتواند سخت باشد، ولی برخی افراد خیلی زود با آن حال بهتری پیدا میکنند.
با گذشت زمان هم ممکن است غم از دست دادن همسر کم نشود، ولی برای بیشتر افراد شدت احساس نخستین کمتر میشود. روزهای خوب و بد سرانجام میگذرد. همه میدانیم وقتی شمار روزهای خوب از روزهای بد بیشتر باشد، بیگمان حال بهتری در زندگی خواهیم داشت. اگر در روزهای غم به شوخی یا لطیفهای میخندید یا از دیدار با دوستی لذت میبرید، احساس گناه نکنید؛ این طبیعی است.

چه چیزهایی کمک میکند؟
برای دور شدن از اندوه و یاد گرفتن شیوهٔ پذیرفتن غم، راههای بسیاری هست.
سعی کنید غم و اندوهتان را نادیده بگیرید. ممکن است مشاور یا همراهی داشته باشید تا با همراهی او بتوانید غم و اندوهتان را اداره کنید. وگرنه احساس افسردگی خواهید کرد که کمکی به شما نمیکند.
خانواده و دوستان دلسوز میتوانند در این روزهای تلخ پشتیبانی عالی باشند. آنها هم بیگمان مانند شما ناراحتاند و گفتنِ خاطرهها برای هم راهی برای کمک به یکدیگر است. از گفتن داستانها و خاطرههای کسی که رفته است دریغ نکنید. گاهی دیگران پیش صاحبان عزا از بردن نام درگذشته خودداری میکنند، چون نگراناند که شاید این کار سوگواران را ناراحت کند. ولی بدانید که حرف زدنِ مستقیم دربارهٔ رفتگان، بهویژه گفتن خاطرههای خوش، برای بیرون آمدن از غم بسیار سودمند است.
داستان شروین و داوود
کمی پس از درگذشت داوود، شوهر شروین، دوستانش در یک دورهمی خودمانی با شروین، سر شام شروع کردند به گفتن خاطرههایی از داوود. ساعتها به یاد او دور میز ناهارخوری شروین نشستند و شوخطبعی و مهربانی داوود را به یاد آوردند. چیزی نگذشت که در دورهمیهای بعدی دوستان دیگر داوود هم به آنها پیوستند. همهچیز چنان مانند گذشته بود که کموبیش به نظر میرسید داوود همین حالا از اتاق بیرون رفته است. آن شبها همه کمک کردند که حال شروین، و حال خودشان هم، پس از مرگ داوود بهتر شود.
البته در برخی افراد سوگواری چنان طولانی میشود که فرد سوگوار بیمار میشود. این حالت میتواند نشانهٔ افسردگی و اضطراب جدی باشد.
مشاوره چطور کمک میکند؟
گاهی برای اینکه در غم از دست دادن همسر حالتان رو به بهبود برود، باید از خدمات مشاوره کمک بگیرید. گفتوگودرمانیِ منظم با مشاور یا رواندرمانگر میتواند به افراد کمک کند مرگ را بپذیرند و بهمرور زندگی تازهای را آغاز کنند.
گروههای حمایتی هم هستند که به افراد اندوهگین کمک میکنند. این گروهها میتوانند تخصصی باشند، برای پدران و مادرانی که فرزندان یا همسرشان را از دست دادهاند. برای پیدا کردن گروههای حمایتیِ منطقهٔ خودتان با گروههای مذهبی، بیمارستانهای محلی، سراهای سالمندان یا پزشکتان مشورت کنید.
خانواده هم سوگوار است
یادتان باشد که همهٔ بستگانِ درگذشته هم غمگیناند. مدتی طول میکشد تا شما و همهٔ اعضای خانوادهتان به زندگی بدون همسرتان عادت کنید. ممکن است ببینید رابطهٔ شما با فرزندانتان و رابطهٔ آنها با یکدیگر تغییر کرده است. گفتوگوی باز و صادقانه در این روزهای حساس بسیار مهم است.
بیرون آمدن از سوگ زمان میبرد. عادی است که مدتی احساس غم داشته باشید.
مراقبت از خود در روزهای اندوه
یادتان باشد که باید از خودتان مراقبت کنید. روشن است که غم و اندوه بر فکر شما اثر منفی میگذارد، ولی شاید ندانید که میتواند اثرهای جسمی ناخوشایندی هم داشته باشد. استرسِ مرگ و اندوه حتی میتواند شما را بیمار کند. غذا بخورید، ورزش کنید، به اندازهٔ کافی بخوابید و به کارهایی بپردازید که پیشتر از آنها لذت میبردید؛ مانند رفتن به سینما، پیادهروی یا مطالعه. پیشنهاد کمک یا همراهی دوستان و خانواده را بپذیرید. این هم برای شما خوب و سودمند است و هم برای آنها.
بهمرور میبینید که کارهای روزمره و مشغول بودن کمک میکند زودتر بر غم چیره شوید. در آغاز ممکن است خانواده و دوستانتان مدتی کنارتان بمانند، ولی زمانی میرسد که سرانجام ناچارید با این تغییر در زندگیتان روبهرو شوید.
این نکتهها را به یاد داشته باشید تا زودتر خودتان را بازیابید.
مراقب خودتان باشید
غم و اندوه میتواند برای سلامتتان زیانآور باشد. منظم ورزش کنید، غذای سالم بخورید و به اندازهٔ کافی بخوابید. عادتهای بد مانند زیادهروی در نوشیدن الکل یا سیگار کشیدن میتواند سلامتتان را به خطر بیندازد.
سعی کنید درست غذا بخورید
برخی افراد ممکن است علاقهشان به آشپزی و غذا خوردن را از دست بدهند. ناهار خوردن با دوستان میتواند کمک کند. گاهی فرد با تنها غذا خوردن در خانه احساس آرامش میکند. روشن کردن رادیو یا تلویزیون هنگام غذا میتواند کمک کند. برای آگاهی دربارهٔ تغذیه و آشپزی، در کتابخانهٔ محل یا کتابفروشی یا در اینترنت دنبال کتابهای سودمند بگردید.
با دوستان دلسوز حرف بزنید
اگر به همراه نیاز دارید، به خانواده و دوستانتان بگویید. ممکن است آنها هم بیش از اندازه ناراحت باشند و از فرصتی برای یادآوری خاطرهها استقبال کنند. در پذیرفتن پیشنهاد همراهی دیگران کوشا باشید.
با همکیشان خود دیدار کنید
بسیاری از کسانی که اندوهگین میشوند با روی آوردن به باورهای دینیشان آرام میگیرند. دعا کردن، حرف زدن با دیگر مؤمنان، خواندن متنهای دینی یا معنوی، گوش دادن به موسیقی یا حتی راهپیمایی هم ممکن است مایهٔ آرامش شود.
به پزشک یا مشاور مراجعه کنید
مراجعههای منظم به پزشک یا کارشناس سلامتتان را دنبال کنید.
آیا همه پس از مرگ همسر یکجور احساس میکنند؟
زن و مرد هنگام درگذشت همسر احساسی کموبیش همانند دارند. هر دو ممکن است با درد فقدان دستوپنجه نرم کنند یا نگران آینده باشند. ولی بیگمان تفاوت هم هست.
بسیاری از زن و شوهرها کارهای خانه را میان خود تقسیم میکنند. ممکن است یکی صورتحسابها را بپردازد و دیگری تعمیرها را به عهده بگیرد. یکی دیگر ممکن است آشپزی کند یا به باغچه و گلدانها برسد. این تقسیم کار بسیار خوب است و معمولاً خوب پیش میرود، تا زمانی که همسر از دست برود. یاد گرفتنِ ادارهٔ کارهای تازه، که پیشتر همسرتان انجام میداد، زمان میخواهد؛ ولی باور کنید که میشود این کارها را انجام داد.
تنها بودن میتواند نگرانی دربارهٔ امنیت را بیشتر کند. وارسی دوبارهٔ نکتههای ایمنی خانه میتواند احساسهای ناخوشایند را کم کند. اگر به کمک نیاز دارید، از خانواده یا دوستانتان بخواهید.
روبهرو شدن با آینده بدون زن یا شوهر میتواند ترسناک باشد. بسیاری از مردم هرگز تنها زندگی نکردهاند. کسانی که همسرشان درگذشته و بازنشستهاند ممکن است احساس تنهایی کنند و افسرده شوند.
برنامه بریزید و فعال بمانید
پس از سالها زندگی مشترک، تنها بودن بیگمان ناراحتکننده است. برای اینکه در این حال به خودتان کمک کنید، هرچه زودتر کارهای روزمره را به دست بگیرید. چه شاغل باشید و چه بازنشسته، برنامههای هفتگیتان را مرور و یادداشت کنید. میتوانید:
- با دوستی پیادهروی کنید.
- به کتابخانه سر بزنید.
- داوطلب خدمات حمایتی شوید.
- یک کلاس ورزش را امتحان کنید.
- به یک گروه آواز بپیوندید.
- به یک باشگاه ورزشی بپیوندید.
- برای دیدن نوهها و خویشانتان پیشقدم شوید.
- فرزندتان را بیشتر در نظر داشته باشید.
- در یک مرکز آموزشی، کالج یا مرکز تفریحیِ نزدیک خانه، کلاس یا دورهٔ آموزشی تازهای انتخاب و در آن نامنویسی کنید.
- با خانواده و دوستان، حضوری یا اینترنتی، در تماس باشید.
آماده شدن برای آینده
وقتی احساس سلامت و امنیت بیشتری میکنید (پیش از ورود به مصیبت و غم)، باید به فکر کارهای حقوقی و مالی و آینده با خود یا دوران پس از خود باشید. برای نمونه، ممکن است لازم باشد:
- وصیتنامهٔ تازهای بنویسید یا وصیتنامهٔ پیشین را اصلاح کنید.
- برای زمانی در آینده که نتوانید دربارهٔ درمان خودتان تصمیم بگیرید، وکیلی تعیین کنید.
- داراییهای مشترک (مانند خانه یا ماشین) را به نام خودتان یا هر کس دیگری که میخواهید منتقل کنید.
- دربارهٔ تغییرهایی که باید در بیمهٔ درمان و نیز بیمهٔ عمر، بیمهٔ ماشین و بیمهٔ املاکتان بدهید فکر کنید (شاید لازم باشد ذینفعان را تغییر دهید).
- در بنیاد فرهنگ سالمندی نامنویسی کنید.
- فهرستی از صورتحسابهایی که باید در چند ماه آینده بپردازید، مانند مالیات و بیمه، فراهم کنید.
با وسایل همسرتان چه کنید؟
وقتی آماده بودید، لباسها و دیگر وسایل شخصیِ بهجامانده از همسرتان را هدیه کنید. شاید دادن این وسایل سخت باشد، ولی بسیار سودمند است. میتوانید این سه کار را بکنید:
- آنچه را یادآور خاطرههای خوب است نگه دارید.
- آنهایی را که از دست میروند یا نبودنشان بهتر است هدیه دهید.
- آنهایی را که نمیدانید چه کنید، بگذارید تا دوباره دربارهشان تصمیم بگیرید.
از فرزندان یا دیگر کسانی که دوروبرتان هستند بخواهید در این کار کمکتان کنند. حتماً به فکر نگه داشتن چیزهای ویژهای مانند یک لباس خاص، ساعت، کتاب دلخواه یا عکسی برای فرزندان یا نوههایتان باشید، تا در زمان مناسب آنها را به یادگار همسرتان یا خودتان به دیگران هدیه دهید.
زندگی ادامه دارد
داشتن زندگی اجتماعی بهتنهایی میتواند دشوار باشد. شاید حتی فکرِ رفتن به مهمانی یا جاهای دیگر سخت باشد. تنها زندگی کردن هم سخت است. بسیاری از مردم ازدواج دوباره را دوست ندارند. البته پس از مدتی ممکن است برخی آمادهٔ زندگی دوباره شوند. جدا از آموزههایتان، دوباره به این موضوع فکر کنید.
این نکتهها را به خاطر بسپارید تا در زمان مناسب کمکتان کند:
- بدون شتاب به تغییر در شیوهٔ زندگی فکر کنید. هیچ عجله نکنید.
- فعالیتهای گروهی را امتحان کنید.
- دوستان نزدیکتان را به یک غذای مشارکتی دعوت کنید.
- به یک مرکز حمایتی بروید.
- با دوستان متأهل، بهجای دیدارهای خانوادگی که یادآور گذشته است، تکبهتک قرار بگذارید و به فکر برنامههایی مانند پیادهروی، پیکنیک یا فیلم دیدن با هم باشید.
- فعالیتی را که دوست دارید پیدا کنید. ممکن است سرگرمی ویژهای داشته باشید و با کسانی آشنا شوید که همان کار را دوست دارند.
- میتوانید با دوستان و اعضای خانواده، در هر سنی که هستند، رابطههای پرمعنا برقرار کنید.
- همراهی با حیوان خانگی سهم مهمی در بهتر شدن این روزها دارد.
