سوءتغذیه وقتی پیش می‌آید که کسی مواد مغذیِ لازم برای کارکرد بدن را به اندازهٔ مناسب نداشته باشد. اغلب، تعادل پروتئین، کالری و دیگر ویتامین‌های ضروری‌ای که بدنتان هر روز لازم دارد به‌هم می‌خورد.

سوءتغذیه در هر سنی زیان دارد، ولی به‌ویژه بر سالمندان اثر می‌گذارد. سوءتغذیه سالمند را در برابر این‌ها آسیب‌پذیر می‌کند: بیشتر شدن خطر زمین خوردن، کندتر شدن بهبودی، احتمال بستری شدن در بیمارستان، بستری دوباره و احتمالاً مرگ.

سوءتغذیه در سالمندی می‌تواند از عامل‌های گوناگونی باشد؛ از جمله از دست دادن اشتها، نتوانستنِ جویدن و بلعیدن، و بیشتر شدن مصرف داروهای تجویزی. دیگر عامل‌های خطر این‌هاست: افسردگی، زوال عقل (دمانس)، بیماری‌های مزمن، و دسترسی نداشتن به بهترین غذای مغذی، چه به دلیل ناامنی غذایی و چه به دلیل نتوانستنِ تهیه یا خرید غذا.

چرا در این سن بیشتر پیش می‌آید؟

سوءتغذیه فقط برای سالمندانی پیش نمی‌آید که گرسنه می‌مانند یا به غذای سالم دسترسی ندارند. در این سن بیماری‌های مزمن بیشتر پیش می‌آید و همین بیماری‌ها فرد را در خطر سوءتغذیه می‌گذارد.

برای نمونه، اگر کسی در این سن دیابت، سرطان یا آلزایمر داشته باشد، اشتهایش می‌تواند تغییر کند و غذا خوردن برایش دشوار شود. وقتی با چنین بیماری‌هایی سر می‌کنید، سوخت‌وساز بدنتان تغییر می‌کند و گاهی به محدودیت‌های غذایی نیاز پیدا می‌کنید، و این خطر سوءتغذیه را پیش می‌آورد.

سالمندان بیشتر هم در بیمارستان بستری می‌شوند و احتمال بیشتری دارد که در مراکز مراقبت بلندمدت باشند. هر دوی این‌ها آن‌ها را در خطر سوءتغذیه می‌گذارد. برآورد می‌شود که ۶۵ درصد سالمندانِ بستری در بیمارستان با سوءتغذیه روبه‌رو شوند.

تصویر کارتونی زن سالمند متفکر که عینکش را گم کرده

نشانه‌های سوءتغذیه

نشانه‌های رایج سوءتغذیه این‌هاست:

  • کم شدن وزن بدون برنامه‌ریزی
  • احساس ضعف یا خستگی
  • از دست دادن اشتها
  • ورم یا جمع شدن مایع
  • خوردن فقط مقدار کمی غذا در هر بار

سوءتغذیه چه پیامدهایی دارد؟

سوءتغذیه ممکن است در این سن نگرانی‌های گوناگونی برای سلامت پیش بیاورد، از جمله:

  • بیشتر شدن خطر مرگ
  • بیشتر شدن خطر بستری شدن در بیمارستان
  • ضعیف شدن دستگاه ایمنی، که می‌تواند خطر عفونت را بیشتر کند
  • کم شدن تودهٔ استخوان و ضعف عضله‌ها، که می‌تواند به زمین خوردن و شکستگی بینجامد
  • زخم‌هایی که خوب بهبود نمی‌یابند

چه چیزهایی به سوءتغذیه می‌انجامد؟

سوءتغذیه عموماً از خوردن غذای بسیار کم یا برنامهٔ غذاییِ بدون مواد مغذی پدید می‌آید. با این حال، سوءتغذیه اغلب پیچیده‌تر است و ترکیبی از مسائل جسمی، اجتماعی و روانی آن را پدید می‌آورد؛ مانند:

  • تغییرهای سن: با بالا رفتن سن، کم شدن توان بویایی و چشایی و کم شدن اشتهای سالم طبیعی است. این می‌تواند لذت بردن از غذا و داشتن عادت غذایی منظم را دشوار کند.
  • بیماری: اگر عوارض و التهابِ مرتبط با بیماری را تجربه کنید، این‌ها می‌توانند به تغییر در شیوهٔ پردازش مواد مغذی در بدن و به کم شدن اشتها کمک کنند.
  • دشواری در خوردن: سلامت ضعیف دندان‌ها، توان محدود در به دست گرفتن ظرف‌های غذاخوری، یا سختی در جویدن یا بلعیدن می‌تواند به سوءتغذیه کمک کند.
  • زوال عقل: دشواری‌های حافظه یا رفتار که از زوال عقل یا بیماری آلزایمر است می‌تواند به فراموش کردن غذا خوردن، نخریدن مواد غذایی یا دیگر عادت‌های غذایی نامنظم بینجامد.
  • داروها: برخی داروها می‌توانند بر توان بدنتان در جذب مواد مغذی یا بر اشتهایتان اثر بگذارند.
  • رژیم‌های غذایی محدود: وقتی بیماری‌ای را با محدودیت‌های غذایی کنترل می‌کنید، این کار اغلب می‌تواند به کافی نخوردن بینجامد.
  • درآمد محدود: ممکن است در این سن تنگنای مالی داشته باشید که خرید غذاهای سالم را دشوار کند، به‌ویژه اگر داروهای نگهدارندهٔ گران‌قیمت مصرف می‌کنید.
  • کم شدن دیدار با دیگران: سالمندانی که معمولاً تنها غذا می‌خورند ممکن است از وعده‌های غذا چندان لذت نبرند و علاقه‌شان را به آشپزی و غذا خوردن از دست بدهند.
  • دسترسی محدود به غذا: سالمندانی که تحرک محدودی دارند ممکن است به‌آسانی به انواع غذای مناسب دسترسی نداشته باشند.
  • افسردگی: غم و اندوه، ضعف سلامت، بی‌تحرکی، تنهایی و عامل‌های دیگر می‌توانند در افسردگی نقش داشته باشند و افسردگی ممکن است اشتها را کم کند.
  • اعتیاد به الکل: مصرف نادرست الکل ممکن است به عادت‌های غذایی نامناسب و تصمیم‌های ضعیف دربارهٔ تغذیه بینجامد. الکلِ بیش از اندازه در بدن می‌تواند هضم و جذب مواد مغذی را مختل کند.
تصویر کارتونی مرد سالمند با افکار درهم‌ریخته

چطور تغذیه را بهتر کنیم

چند تدبیر برای وقت غذا می‌تواند کمکتان کند برنامهٔ غذایی سالمی داشته باشید. عادت‌های خوب غذایی باید این‌ها را در بر داشته باشد:

  • غذاهای سرشار از مواد مغذی: وعده‌های خوشمزه را از پیش برنامه‌ریزی کنید، با انواع خوراکی‌ها مثل ماهی، میوه و سبزی تازه، گوشت بدون چربی و غلات کامل.
  • گیاهان و ادویه‌ها: با گیاهان و ادویه‌ها میل به غذا خوردن را برانگیزید و به غذا طعم بدهید.
  • میان‌وعده‌های سالم: میان وعده‌های غذا، میان‌وعده‌های سرشار از مواد مغذی مانند لبنیات کم‌چرب، میوه یا سبزی بخورید.
  • مکمل‌های غذایی: برای بیشتر کردن کالریِ برنامهٔ غذایی روزانه‌تان می‌توانید از نوشیدنی‌های تغذیه‌ایِ مکمل استفاده کنید. پودر آب‌پنیر یا سفیدهٔ تخم‌مرغ را به وعده‌های غذا اضافه کنید تا پروتئین را بیشتر کنید، بی‌آنکه چربی اشباع اضافه شود.

پزشک چه کمکی می‌کند؟

پزشک می‌تواند در این کارها کمکتان کند:

  • پایش منظم وزن و بررسی بدنتان از نظر سوءتغذیه
  • ارزیابی بیماری‌هایی که ممکن است باعث ناراحتی‌های سلامت یا کاهش وزن شود
  • درمان بیماری‌های زمینه‌ای بدنتان که باعث سوءتغذیه می‌شود
  • تغییر رژیم غذاییِ محدودی که برای بیماری‌هایی مانند دیابت دارید
  • توصیهٔ کالری دریافتی روزانه‌ای که برای شما مناسب است
  • توصیهٔ مکمل‌های ویتامین و مواد معدنیِ لازم
  • تغییر داروهای تجویزی‌تان

تغذیهٔ خوب در سراسر عمر کلید پیشگیری از بیماری است. تشخیص زودهنگام با غربالگریِ معمول بهترین نتیجهٔ ممکن را فراهم می‌کند.

تصویر کارتونی پزشک و بیمار سالمند پشت میز مشاوره